Mersin'in Mut ilçesinde bulunan milyonlarca yıl önce oluşan doğa harikası Yerköprü Şelalesi Tabiat Anıtı 42-43 sıcaklığın olduğu bölgede yerli ve yabancı birçok misafiri ağırlıyor.

Erzincan'ın Refahiye ilçesinde doğal güzelliğiyle göz dolduran Dumanlı Yaylası, aşırı sıcaklarda şehirden uzaklaşıp doğada vakit geçirmek isteyenlerin gözde mekanları arasında yer alıyor.

Bilim insanları, dünyada bilinen tek Sikad ağacının erkek örneği için dişi bir eş bulmayı hedefliyor. Bu proje yapay zeka ve drone teknolojileri kullanılarak Güney Afrika'nın Ngoye Ormanı'nda yürütülüyor.

Dünyanın en yalnız ağacı, yapay zeka sayesinde yakında bir eş bulabilir.

Sikad ağacının (Encephalartos woodii) şimdiye kadar vahşi doğada sadece tek bir erkek örneği keşfedildi.

1895 YILINDA KEŞFEDİLDİ

Botanikçi John Medley Wood, 1895 yılında bu tek bitkiyi Güney Afrika'nın KwaZulu-Natal eyaletindeki Ngoye Orman Rezervi'nde bulmuştu.

İlkel bir tohumlu bitki türü olan sikadlar ilk olarak dinozorlar Dünya'da dolaşmaya başlamadan önce ortaya çıktı.

Şimdi ise bilim insanları bu ağaç türüne yapay zeka yardımıyla bir eş arıyor.

"SİKADLARIN TANIMLANMASINA ODAKLANIYOR"

İngiltere'deki Southampton Üniversitesi'nde araştırma görevlisi olan Laura Cinti, "Projemizin yapay zeka kullanma yaklaşımı, yukarıdan bakıldığında palmiye ağaçlarına benzeyen sikadların görsel olarak tanımlanmasına odaklanıyor" dedi.

"GÖRÜNTÜ TANIMA ALGORİTMALARIMIZI EĞİTTİK"

Cinti, "Başlangıçta, palmiye ağaçlarını saymak için palmiye yağı endüstrisinde rutin olarak kullanılan algılama modellerini benimsedik, ancak bunu özel bakış açımıza ve sikadların benzersiz şekline göre optimize etmek için kendi görüntü tanıma algoritmalarımızı eğittik" dedi.

2 YILDA 4 BİN HEKTAR GÖRÜNTÜ ELDE EDİLDİ

2022 ve 2024 yıllarında yapılan araştırmalarda 10.000 dönümlük (4.000 hektar) Ngoye Ormanı'nın 195 dönümünden (79 hektar) binlerce görüntü elde edildi.

Drone kameralar, sikadların benzersiz spektral imzasını tanımlamak umuduyla beş dalga boyunda görüntüler yakaladı ve böylece onları çevredeki ağaçlardan ayırt etmeyi kolaylaştırdı.

Cinti, yapay zeka sisteminin sikadları tanıma yeteneğini geliştirmek için çeşitli ortamlarda sentetik haritalar oluşturulduğunu aktardı.

ÖNCEKİ ARAŞTIRMALAR SONUÇSUZ KALDI

Ayrıca Cinti diğer bilim insanları tarafından yürütülen önceki araştırmaların sonuçsuz kaldığını söyledi.

Araştırmacılar binlerce görüntüyü, görüntü tanıma görevlerinde kullanılan bir bilgisayar görme modeli olan YOLOv8'de çalıştırdı.

Modeli çeşitli sikad türlerinin fotoğraflarını kullanarak eğittiler ve hedeflerinin yukarıdan nasıl görünebileceğini programa öğretmek için bunları dijital olarak oluşturulmuş kanopilere yerleştirdiler.

Engebeli arazi ve bulut örtüsü görüntülerin analizini daha da zorlaştırsa da araştırmacıların yapay zeka modelini iyileştirmeye devam etmeyi planladığı aktarıldı.

Ankara’nın Kahramankazan ilçesinde sarının her tonu ile güneşi kıskandıran ayçiçeği tarlaları göz kamaştırıyor.

Malatya'nın Darende ilçesinde bulunan doğa harikası Günpınar Şelalesi ziyaretçi akına uğruyor.

Her yıl Ağustos ayında Swift-Tuttle kuyruklu yıldızının bıraktığı partiküllerin dünya atmosferine girmesiyle oluşan perseid meteor yağmuru, bu yıl da geceyi aydınlattı. Meteor yağmuru yine devam edecek. Peki, meteor yağmuru ne zaman, saat kaçta? Meteor yağmuru Türkiye'den izlenecek mi?

Muğla'nın Marmaris ilçesinde bir hafta önce tek başına doğa yürüyüşüne çıktıktan sonra bir daha haber alınamayan Rus turist Natalya Somova (48) için arama çalışması başlatıldı.

Ardahan’ın serhat ilçesi Posof muhteşem doğasıyla adeta büyülüyor.

Yağmur ormanlarından getirilen onlarca türde binlerce kelebek ile özel bitki türleri Konya’daki Tropikal Kelebek Bahçesi’nde sergileniyor. Bahçenin yetkilisi Hakan Babaoğul, “Bahçemizi değerli kılan unsurlardan birisi de her botanik bahçede bulamayacağınız türlerin olmasıdır. 2015'ten günümüze kadar uzun araştırmalar ve çalışmaların bir sonucu olarak sadece bahçemizde görebileceğiniz 70 türe sahibiz.” diye konuştu.

Kış mevsiminin uzun ve çetin geçtiği Kars'ın Sarıkamış ilçesinde, "baharın müjdecisi" olarak bilinen kardelen ve çiğdem çiçekleri açmaya başladı.

Ağrı'nın Patnos ilçesinde bulunan, manzarasıyla ilgi uyandıran Patnos Baraj Gölü doğaseverlerin ilgisini çekmeye devam ediyor. İlçe merkezine 4 kilometre uzaklıkta bulunan baraj göleti adeta görsel şölen oluşturuyor. Doğadaki birçok rengi içinde barındıran baraj göleti ve çevresindeki manzara, vatandaşların ilgisini çekiyor.

Artvin'in "Sakin Şehir" ünvanlı Şavşat ilçesinde doğal güzellikleriyle ünlü Karagöl, muhteşem görüntüsüyle herkesi büyülüyor. Kalp şeklini andıran görünümü, muhteşem doğası masal diyarlarını andırıyor.

DP World Yarımca ve Deniz Yaşamı Koruma Derneği iş birliğiyle, mercan resiflerinin korunması ve deniz ekosisteminin sürdürülebilirliği adına başlatılan "Sarı Mercanların Korunması Projesi” titizlikle yürütülüyor. Proje kapsamında, deniz altına 400'den fazla mercan dikildi ve bu mercanların yüzde 75'inin yeni habitatlarına başarılı bir şekilde uyum sağladığı belirlendi. Ekim işleminin ardından yaklaşık 2 kat büyüyen mercanların üremeye başlayarak koloniler oluşturduğu gözlemlenirken, ekim yapılan alanda biyoçeşitliliğin belirgin bir şekilde arttığı görüldü.

Yozgat'ta ilkbahar mevsimiyle birlikte doğada açan, ince dallı narin yapraklarıyla dikkat çeken gelincik çiçekleri, görsel şölen sunuyor.

Tarım ve Orman Bakanlığınca nesli tehlike altında olan türlerle ilgili yürütülen çalışmalar kapsamında son 10 yılda 154 turna halkalandı, 54 bireye verici takıldı.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre Türkiye, farklı iklim ve doğal ekosistemlere sahip olması nedeniyle turnanın kuluçkaya yattığı, kışladığı ve göç sırasında konaklama alanı olarak kullandığı dünyadaki nadir ülkelerden biri konumunda bulunuyor. Bakanlığa bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce (DKMP) kuşların göçleri, üremeleri, hayatta kalma başarıları gibi verilerin elde edilmesine yönelik halkalama ve verici takma çalışmaları yürütülüyor. DKMP, 2013'te hazırladığı "Turna Eylem Planı" ile nesli tehlike altında olan türlerden olan turna popülasyonlarını düzenli olarak takip ediyor. Bu kapsamda, Türkiye'de ilk turna halkalama çalışması 2014'te DKMP'nin Almanya'dan bir sivil toplum kuruluşu ile yaptığı işbirliğiyle başladı.

3 yıl süren ortak çalışmanın ardından eğitilen ve halkacı sertifikası alan kişiler, Covid-19 salgını dönemi hariç, 10 yıldır düzenli olarak halkalama ve verici takma çalışmalarını aralıksız sürdürüyor. Bu çerçevede, Bolu, Samsun, Tokat, Giresun, Sivas, Erzincan, Erzurum, Muş, Ağrı, Iğdır, Kars ve Ardahan'da toplam 154 turna halkalandı, 54 bireye de verici takıldı. Bu sayede turnaların hangi alanlarda üredikleri ve kışladıkları gibi bilgilere ulaşıldı. Sivas başta olmak üzere Ardahan, Erzurum, Erzincan, Van, Muş gibi illerde üreyen turnalarının kışlama için Kayseri'deki Sultan Sazlığı Milli Parkı ile Adana'daki Yumurtalık Lagünü Milli Parkı ve Akyatan-Tuzla Yaban Hayatı Geliştirme Sahası'nı tercih ettikleri görüldü. Bu alanlar "Ramsar Sulak Alanı" statüsüyle de korunan alanlar arasında yer alıyor. Gözlemlerin sonuçlarına göre Türkiye'de Avrasya turnası (Grus grus) ve telli turna (Anthropoides virgo) olmak üzere 2 türe rastlandı. Avrupa'da kuluçkaya yatan turnalar kışı Fransa, İber Yarımadası, Türkiye, Kuzey ve Doğu Afrika'da geçiriyor. Afrika'da kışlayan turnaların önemli bir kısmı kışlama alanlarına Anadolu üzerinden geçiş yapıyor. Turnaların Batı ve Orta Anadolu üzerinden geçişleri ile ilgili 1982 yılında yürütülen detaylı bilimsel çalışmada toplam 12 bin 960 birey tespit edilmişti. "ONLARIN KORUNMASI BU CANLILARA HEPİMİZİN ORTAK BORCU" Açıklamada görüşlerine yer verilen Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, biyolojik çeşitliliğin bir ülkenin serveti olduğunu belirterek, bu çeşitliliği korumak için gayret gösterdiklerini bildirdi. Nesli tükenme tehlikesi altında olan turnaların korunmasına dönük tedbirler aldıklarına dikkati çeken Yumaklı, ilgili kurumların bu konuda çalıştıklarını kaydetti. Bakan Yumaklı, alınan tedbirlerle turna popülasyonunun düzenli olarak takip edildiğine işaret ederek, şu ifadeleri kullandı: "Biyolojik çeşitliliğimize sahip çıkıyoruz. Sorumluluğumuzun bilinciyle çalışmalarımız, tedbirlerimiz ve yeni projelerimizle, nesli tükenme tehlikesi altında olan türlere umut olmaya ve onları korumaya devam edeceğiz. Bilim insanlarımızın, sivil toplum kuruluşlarımızın ve vatandaşlarımızın işbirliği ile güzel sonuçlar alıyoruz. Onların korunması bu canlılara hepimizin ortak borcudur."

Aksaray'da 11 yıl önce emekli olup köyüne dönen Hüseyin Duru (60) ile eşi Şenay Duru (59), babaannesinden miras kalan çoğunluğu taşlık 10 dekar alanı, 1500 meyve ağacı ve 400 gül dikip bahçeye dönüştürdü. Duru, "Burada ağaç olmayacağını, boşa uğraştığımı ve hatta deli olduğumu bile söyleyenler oldu. Çok emek verdim. 1500'e yakın ağaç dikip, ağaçlar tutunca barajın yakınındaki alandan 160 traktör toprak çektirerek yeşillendirdim" dedi.

Artvin'in gölleriyle meşhur ‘Sakin Şehir' ünvanlı Şavşat ilçesinde bir göl daha keşfedilmeyi bekliyor. İlçenin gizli hazinesi olarak bilinen Peribacalarını görüntülemek isteyenler, hemen üst bölümde yer alan gölü görünce hayran kalıyor.

Malatya'nın Arguvan ilçesinde bin 400 metre rakımdaki sürüler, flüt eşliğinde otlatılıyor.

Mersin'in Mut ilçesindeki Yerköprü Şelalesi, kendine özgü ekosistemi, derin vadi içerisindeki doğal yapısı ve manzarasıyla ziyaretçileri kendine hayran bırakıyor.

Ağrı Taşlıçay ilçesine bağlı Sinek Yaylası'nda volkanik platolar üzerindeki menderesler, otlanan küçükbaş hayvanlar ve yemyeşil doğasıyla muhteşem manzaralar sunuyor.

Adiyaman' ın Kahta ilçesinde halk arasında 'dikenli dantel böceği' olarak bilinen (Phyllomorpha laciniata) görüntülendi.

Hakkari il merkezi ile Yüksekova ilçesi arasında yer alan ve bünyesinde 20 bin yıllık buzulları barındıran doğa harikası Cennet ve Cehennem Vadisi, ziyaretçilerden geriye kalan çöplerden dolayı adeta çöplüğe döndü.

Hatay'da antikacı Mehmet Serkan Sincan, iş yerinin önünde uçamaz halde bulduğu ebabil kuşunu iş yerinde misafir ediyor. Sincan, ebabil kuşunu tekrar uçabilecek hale geldiğinde doğaya bırakacak.

Asrın felaketi sonrası memleketini terk etmeyerek mesleğini devam ettiren antikacı Mehmet Serkan Sincan, geçtiğimiz günlerde iş yerinin önünde uçamaz halde ebabil kuşu buldu.

Kedilerin saldırısından koruyarak ebabil kuşunu iş yerinde misafir etmeye başlayan Sincan, kuşun yeniden uçar hale gelmesini bekliyor.

"BEREKET GETİRDİĞİNE İNANIYORUZ" Gökyüzünde günlerce yol alan ve göç yolunda yorgun düşen ebabil kuşu, depremzede antikacının iş yerinde misafir olarak yaşıyor. Antikacı Mehmet Serkan Sincan, ebabil kuşunun özelliklerinden ve kültürümüzdeki yerinden bahsederek, "Dükkanımızın önünde bulduk, ebabil kuşu olduğunu düşünüyoruz. Peygamberimizi savaşta kurtaran bir hayvandır, dolayısıyla kuyruk şekli V şeklindedir. Evlere bereket getirdiğine inanıyoruz. Şu anda besliyoruz, birkaç güne salarız doğasına inşallah. Hem kendimiz serinliyoruz, hem de kuşumuzu serinletiyoruz. İnşallah iyileştirip doğaya salacağız. Şu anda muz ve kiraz verdik, ben de birazdan böcek alıp besleyeceğim" dedi.

Erzincan’ın Kemah ilçesinde Munzur Dağları eteklerinde 2500 rakımda bulunan ve göçerlerin koyun sürülerini besledikleri, ulaşımı zor olduğu için adeta ‘saklı cennet’ diye nitelendirilen Sohmarik Yaylası, doğaseverlerin yeni gözdesi haline geldi.

Vücudu korumak, bağışıklığı güçlendirmek ve hastalıklara karşı daha dirençli hale gelebilmek için düzenli beslenmeye çok dikkat etmeniz gerekiyor. Beslenme şekliniz kadar tükettiğiniz her besin vücut sağlığınız için büyük önem taşıyor. Doğada bulunan sağlıklı pek çok besin organlarınızı ve bağışıklığınızı güçlendirebiliyor. Yüzyıllardır doğada kendiliğinden yetişen ve güçlü bir mikrop öldürücü olan kuzukulağı da en faydalı besinlerden biri.

Osmaniye'de 259 yıllık olduğu tahmin edilen ve mahallenin sembolü haline gelen anıt çınar ağacı, bunaltıcı yaz günlerinde doğal klima etkisi oluşturuyor.

Havaların ısınmasıyla birlikte dünyanın ikinci büyük krater gölü olma özelliğine sahip Nemrut Dağı ile Nemrut Krater Gölü’nde turizm sezonu açıldı.

Artvin'in Şavşat ilçesinde bulunan Karagöl-Sahara Milli Parkı ve çevresinde ladin ormanlarına zarar veren 8 ve 12 dişli kabuk böceğine karşı başlatılan mücadele devam ediyor.

Ağrı'nın merkeze bağlı Başçavuş köyünde yükselen baraj suları altında kalan caminin minaresi, eşsiz güzelliğiyle göz kamaştırıyor.

Artvin´in Şavşat ilçesinde bulunan Bazgiret Şelalesi, karların erimesiyle coşkulu bir şekilde akıyor. Şelale, yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekerken, görsel bir şölen sunuyor.

Hatay'da ‘Yılancı Kemal' olarak bilinen Kemal Başer'in insanların yaşam alanında yakaladığı yılanı, nasihat vererek doğaya bıraktığı anlar gülümsetti.

Muş'un doğal güzellikleri arasında yer alan Kızılağaç Kanyonu, son dönemde doğaseverlerin ve macera tutkunlarının uğradığı yerlerin başında geliyor.

Yılın sadece 10 gününe münhasır Karanlık Kanyondaki gün batımını görmek için dünyanın birçok ülkesinden turist Erzincan’ın Kemaliye ilçesine geliyor.

Arjantin'in Patagonya bölgesinde nadir görülen bir doğa olayı yaşandı. Kıyıya vuran dalgalar dondu. Patagonya'da bu doğa olayı nadir görülse de 2020'de kutuplardan gelen soğuk hava dalgasının etkisiyle hissedilen sıcaklık 20 dereceye düşmüş ve yine deniz, otomobiller ve boru hatları donmuştu.

Diyarbakır’ın Kulp ilçesinde dut ağacında dev etçil çekirge görüntülendi. Daha sonrası ise ağaç dalları arasında gözden kayboldu.

Kars'ın Sarıkamış ilçesi Komdere Vadisi'nde bulunan doğa harikası peri bacaları, Kapadokya'yı andırıyor. Bölgeyi ziyaret edenlerinde dikkatini çeken peri bacalarının turizme kazandırılması bekleniyor.

Artvin'in doğal güzelliklerinden biri olan Delikli kaya Şelalesi, bu kez sıra dışı bir drone gösterisine ev sahipliği yaptı. Drone pilotunun şelalenin önce içinden sonra da altından geçerek çektiği görüntüler büyük ilgi topladı.

Gümüşhane'nin Şiran ilçesinde yer alan ve dağın ortasındaki 40 ayrı kaynaktan dökülen Tomara Şelalesi, doğaseverlerin gözde mekanlarından biri haline geldi. Bölgenin en etkileyici doğal güzelliklerinden biri olan şelale, sadece manzarasıyla değil, serin sularıyla ve yemyeşil doğasıyla da ziyaretçilerini büyülüyor.

Kars'taki, kış ve yaz mevsiminde etkili olan yağışlarla gür akan Susuz Şelalesi, doğa tutkunları için çekim alanı.

Simav Orman İşletme Müdürlüğünce kestane ağaçlarına zarar veren kestane dal kanseri ile biyolojik mücadelenin sürdüğü bildirildi.

Dünya genelinde artan sıcaklıklar tüm canlıları etkilemeye devam ediyor. Deniz kaplumbağaları caretta carettaların mayıs ve haziranda başlayan yumurtlama döneminin ardından yumurtalarından çıkan yavrularının kürsel ısınma sebebiyle cinsiyetlerinin değişti açıklandı.

Erzincan ile Tunceli arasındaki Munzur Dağları’nda bir anne ayı ile iki yavrusunun neşeli anlarını doğa fotoğrafçıları kaydetti. Bir grup fotoğrafçı yürüyüş sırasında ayı ailesine denk gelince kamerayla çekim yaptı. İşte belgeselleri aratmayan o görüntüler...

Dünyada türünün en büyük örnekleri arasında yer alan ve 1602 egzotik, 403 endemik bitkiye ev sahipliği yapan Atatürk Arboretumu, ziyaretçilerine sonbaharın tüm renklerinin yansıdığı eşsiz bir manzara sunuyor.

Güneş tutulması ne zaman? sorusunun yanıtı, önemli doğa olaylarını yakından takip eden vatandaşlar tarafından sorgulanmaya devam ediyor. 2022 yılı önemli gök olayları arasında yer alan parçalı güneş tutulmasının gerçekleşeceği tarih belli oldu. Peki, güneş tutulması ne zaman? Güneş tutulması Türkiye'den izlenecek mi?

Ay tutulmasının ne zaman yaşanacağı, gök olaylarını izlemeyi seven birçok kişi tarafından merak edilmeye başladı. Bu yıl ikincisi gerçekleşecek olan tam ay tutulmasının hangi tarihte meydana geleceği araştırılıyor. 2022 yılı gök olayları takvimiyle birlikte ay tutulmasının ne zaman olacağı ve Türkiye'den izlenip izlenemeyeceği belli oldu. İşte ayrıntılar.

2022 yılı önemli gök olayları takviminin yayımlanmasıyla birlikte, bu yıl ikincisi gerçekleşecek tam ay tutulmasının ne zaman olacağı belli oldu.

Doğa olaylarını izlemeyi seven kişiler ise ay tutulmasının Türkiye'den izlenebilip izlenemeyeceğini merak ediyor. Peki, ay tutulması ne zaman? Ay tutulması Türkiye'den izlenecek mi? AY TUTULMASI NE ZAMAN? 2022 yılı önemli gök olayları takviminin yayımlanmasıyla birlikte ay tutulmasının ne zaman yaşanacağı belli oldu. Buna göre; Tam ay tutulması 8 Kasım 2022 Salı Günü saat 14.00‘da başlayacak.

İstanbul çoğu zaman yoğun ve bunaltıcı olabiliyor. Özellikle kış aylarının yaklaştığı bu dönemde şehrin bizi içine çeken karmaşasından biraz olsun uzaklaşmak, doğanın içinde ruhumuzu dinlendirmek ve tertemiz hava solumak için İstanbul’da gidebileceğimiz beş orman bulunuyor. Üstelik İstanbul’un her mevsim görmeye değer bu ormanlarında sonbahar güzelliğini şehirden uzaklaşmadan da yaşayabiliriz. İşte İstanbul’un o ormanları...

Yaz ile birlikte güneşli günleri geride bırakıyor olsak da doğa kendini yenilemeye devam ediyor. Havaların yavaş yavaş soğumaya başladığı sonbahar mevsiminde çiçek açan bitkiler, renkli görünümleriyle bahar havasını yaşatıyor. İşte sonbaharda açan çiçekler...

Bugün yaşanan güneş tutulması öncesinde birçok kişi de bir yandan depremle ilişiği olup olmadığını sorgulamaya başladı. 17 Ağustos 1999 depreminden önce de meydana gelen güneş tutulması, yine gerçekleşmesi nedeniyle kafalarda soru işareti bıraktı. Jeoloji Uzmanı ve Bilim Akademisi üyesi Prof. Dr. Naci Görür, 8 Ekim'de sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla, depremin güneş tutulmasıyla bir ilişkisi olup olmadığına yönelik sorulara yanıt vermişti. İşte ayrıntılar.

İngiltere'de yapılan bir araştırmaya göre kertenkelelerin varlığı, düşünülenden 35 milyon yıl daha önceye dayanıyor olabilir.

Kars'ta etkili olan soğuk hava ve kar, doğal güzelliklerin bambaşka bir yönünü ortaya çıkardı.

Beton bloklarla çevrili manzara, yoğun çalışma rutini ve şehir hayatı... Bütün bu karmaşaya ara vermek için doğayla yeniden bağ kurmak ve iç huzura ulaşmak belki de en güzel çözüm olabilir. İşte doğayla ilişkinizi kuvvetlendirmek için yapabilecekleriniz...

Mercek bulutu, Bursa'da görülmesiyle birlikte merak edilen gök olayları arasında yer almaya başladı. UFO'ya benzeyen şekliyle ilginç bir görüntü oluşturan mercek bulutunun neden ve nasıl oluştuğu sorgulanıyor. Peki, mercek bulutu nedir? Mercek bulutu neden ve nasıl oluşur?

Endonezya'nın Java eyaletinde doğa gezisi sırasında şelaleye giren ailenin üzerine toprak kayması nedeniyle ağaç düştü. Bir kişinin öldüğü 4 kişinin yaralandığı kazanın ardından şelale ziyarete kapatıldı.

Güneş tutulmasının, 2023 yılında ne zaman gerçekleşeceği birçok kişi tarafından araştırılıyor. Gök olaylarını yakından takip etmeyi seven vatandaşlar, 2023 yılı güneş tutulması tarihlerini sorguluyor. 2023 yılı gök olayları takvimine göre, güneş tutulmasının bu yıl hangi tarihlerde meydana geleceği belli oldu. Peki, güneş tutulması ne zaman?

Manisa, İzmir, Muğla ve Aydın'daki ormanlık alanlara yerleştirilen 348 fotokapan ile yaban hayatı gözlemlenirken, Manisa'da ilk kez bir kurt sürüsü fotokapanla görüntülendi.

Çiy noktasının yükselmesi havadaki nem miktarının da arttığı anlamına gelir. Oransal nem artıyorsa çiy sıcaklığı ve nem de artıyor demektir. Peki, işba (çiy noktası) nedir?

İşbâ ya da çiy noktası, bir gaz içinde bulunan serbest nemin içinde bulunduğu veya etrafında bulunduğu cisimlerin yüzeyinde yoğunlaşarak su durumuna geçmeye başladığı sıcaklık derecesidir. Çiy noktası havanın içerdiği nemi belirtmek için de kullanılır.

Sivas’ın Zara ilçesinde iki bulut arasında beliren hortum görenleri hayrete düşürdü.

Zara ilçesinde uzaklığı 17 kilometre olan Tepeköy’de dün öğle saatlerinde sağanak yağmur etkili oldu. Yağmur ile birlikte nadir olarak görülen hortum meydana geldi.

İki bulut arasında beliren hortum görenleri hayrete düşürürken, hortumda herhangi bir olumsuzluğun yaşanmadığı öğrenildi.

Dağları temizleme görevindeki bir çevreci, dağcıların Himalaya dağlarını “devasa bir çöp yığınına” dönüştürdüklerini belirtti. Yüzde 45’i plastik olan atıkların, her bir kayanın arkasında görülebilecek kadar fazla olduğu belirtildi.

Astronomi meraklıları, Türkiye semalarını aydınlatacak yoğun meteor yağmurunun ne zaman başlayacağını merak ediyor. Öte yandan meteor yağmurunun kaç saatleri arasında olacağı ve ülkemizde nerelerden görülebileceği de sorgulanıyor. Peki, meteor yağmuru ne zaman ve saat kaçta? Meteor yağmuru Türkiye'de nerelerden görülecek?

İzmir Kuş Cenneti'nde yapay üreme adasındaki 262 yavru flamingo, göç yollarının, barındıkları alanların ve yaşam sürelerinin takip edilmesi amacıyla uzman ve gönüllülerce halkalandı.

Dünyada bazı ülkeler sıcak hava dalgasıyla bazıları ise sellerle mücadele ediyor. Tunus'ta termometreler 49 dereceyi gösterdi. Hindistan ve Pakistan'da şiddetli yağış sele neden oldu. İsviçre'de ise şiddetli fırtına hasara yol açtı.

El Nino, sosyal medya kullanıcılarının merak edip araştırdığı atmosfer olayları arasında yer almaktadır. El Nino sırasında bulunan ılık suyun doğuya, Amerika'nın batı kıyısına doğru itilmesi El Nino sıcaklıkları meydana gelmektedir. Peki, El Nino nedir, ne demek? El Nino etkisi nasıl olur?

El Nino, küresel bir okyanus-atmosfer olayıdır. El Nino ve La Nina, Doğu Büyük Okyanus yüzey sularının sıcaklığındaki büyük salınımlar ve bunların yol açtığı atmosferik olayların genel adı olarak kullanılmaktadır. El Nino ve La Nina'nın güney yarımküredeki etkileri çok büyüktür. Bu etkiler ilk olarak 1923'te Sir Gilbert Thomas Walker tarafından tanımlanmıştır.

El Nino'nun atmosferik imzası olan Güney Salınımları, Tahiti ve Darwin bölgelerindeki aylık veya mevsimsel hava basıncı değişimleridir. Mayıs 2023 itibarıyla El Nino aktif durumdadır.

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü tarafından doğaya yerleştirilen fotokapanlarla, Anadolu’nun gizemli efsanesi Anadolu Parsı görüntülendi. DKMP’den yapılan açıklamada, “Bu kadim topraklar ilelebet onun yurdu olsun diye izlerini sürüyor, işaretlerini takip ediyor ve onu koruyoruz.” denildi.

Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından kırmızı listeye alınan porsuk, Muğla’nın Kavaklıdere ilçesinde görüldü. Tarlada yem ararken görüntülenen koruma altındaki porsuk, bir süre sonra gözden kayboldu.

Muğla’nın Marmaris ilçesine tatile gelen iki turist, gezi için çıktıkları İçmeler Mahallesi’ndeki dağlık alanda mahsur kaldı. Turistler, AKUT ekipleri tarafından kurtarıldı.

Halkalı Güneş tutulmasının ne zaman gerçekleşeceği, gök olaylarına ilgi duyan binlerce kişi tarafından sorgulanmaya başladı. Ay'ın, Güneş'in önünden tam kavuşumlu geçişinde Güneş'i tam örtmediği zaman gözlemlenen Halkalı Güneş tutulmasının Türkiye'den görülüp görülmeyeceği merak ediliyor. Peki, Halkalı Güneş tutulması ne zaman, Türkiye'den görülecek mi?

Kanlı Ay tutulması, gök olaylarını izlemeyi ve takip etmeyi seven kişiler tarafından sorgulanıyor. Ay'ın kızıl bir görünüme bürünmesiyle ortaya çıkacak gök olayı, gökbilimciler tarafından Kanlı Ay olarak adlandırılıyor. Peki, Kanlı Ay tutulması ne zaman, saat kaçta gerçekleşecek? Türkiye'den izlenecek mi?

Türkiye-Ermenistan sınırı boyunca ilerleyen Aras Vadisi ve sisler altındaki dağlar, sunduğu birbirinden güzel doğal zenginliklerle doğa tutkunlarını ağırlıyor.

Vadiyi ve dağları saran sis bulutları arasında çok güzel manzaraların oluştuğunu dile getiren Akkuş, "Fotoğraf tutkunu arkadaşlarımızla buraya gelerek bu güzel manzaraları hem kayıt altına alıyoruz hem de buranın tanıtımı için etkinlik yapıyoruz. Bütün doğaseverleri ve fotoğraf tutkunlarını buraya gelip fotoğraf çekmeye ve bu eşsiz manzaraları izlemeye davet ediyoruz." dedi. FOTOĞRAFÇILARA DAVET

Doğa fotoğrafçısı Harun Cengiz de yılın bu zamanında sisler altındaki manzaraların fotoğraflarını çekmek için etkinlik düzenlediklerini anlatarak, "Sağ tarafımızda Ermenistan sınırı boyunca uzanan Aras Nehri, sol tarafımızda Tekelti Dağı sisler altındaki görüntüsüyle çok güzel manzara oluşturmuş. Buranın manzarası çok güzel, tüm doğa fotoğrafçılarını buraya bekliyoruz." ifadelerini kullandı. Fotoğrafçı Ali Uçum da Aras Vadisi'ndeki çalışmalarda güzel görseller elde ettiklerini anlattı. Foto safari için bölgeye geldiklerini dile getiren Uçum, "Doğa fotoğrafları için geldik çok güzel manzaralarla karşılaştık. Görüldüğü gibi burada dağlar ve vadi sislere bürünmüş, güzelliğiyle insanlarda merak uyandırıyor." diye konuştu.

Biyoplastiklerden yapılan şişelerin ve çatal bıçak takımlarının iddia edildiği gibi doğada biyolojik olarak çözülebilir olması gerekiyor. Ancak yeni bir araştırmaya göre bu çözülme sadece belli koşullar altında gerçekleşiyor.

Bitki bazlı plastikler, tipik petrol bazlı ürünlere kıyasla çevreye duyarlı bir alternatif olarak gösteriliyor. Ancak yeni bir çalışma, "biyoplastik" olarak adlandırılan ürünlerin çoğunun okyanusta veya karada bir yıldan uzun süre kaldıktan sonra bile ayrışmadığını gösteriyor. Önceki araştırmalar, kağıt pipetlerin doğada uzun yıllar kaldıkları için "sonsuza kadar var olan kimyasallar" olarak bilinen ve kansere neden olan PFAS içerdiğini göstermişti. Yeni araştırma, bu biyoplastiklerin toksik olmasalar bile tıpkı petrol bazlı ürünler gibi doğada çözülmediği kanıtladı. Biyoplastiklerin artan popülaritesi ile 5 Gyres Enstitüsü'ndeki araştırmacılar şişeler, pipetler ve poşetler gibi ürünlerin okyanusa atıldığında veya yol kenarına bırakıldığında nasıl sonuç vereceğini görmek istediler. Karşılaştırma için ahşap veya kağıttan yapılmış geleneksel plastiklerle beraber biyoplastikleri de karada ve denizde birçok yere bıraktılar.

1 YIL SONRA BİLE DOĞADA ÇÖZÜLMEDİLER Bu ürünlerin neredeyse hiçbiri 64 hafta sonra bile eskimedi ve bazıları neredeyse hiç değişmedi. Yıprananlar ayrışmak yerine daha küçük parçalara bölünme eğilimindeydi. Biyoplastik endüstrisi dünya çapında yaklaşık 11,6 milyar dolar değerinde ve yılda yaklaşık yüzde 19 oranında büyümesi bekleniyor. Karada bırakılan ürünler suda bırakılanlara göre daha yavaş parçalandı ancak 64 hafta sonra bile biyoplastik öğelerin yüzde 78'i bütün halinde kaldı.

KİMYASAL YAPISI PETROL BAZLI PLASTİKLERLE AYNI

Ürünler mısır gibi doğal içeriklerden üretilse de kimyasal ayarlamalar sonucunda petrol ürünlerinden yapılan normal plastiklerle hemen hemen aynı kimyasal yapıya sahip oluyor.

Daha önceki araştırmalar, biyoplastiklerin nadiren düzgün bir şekilde atıldığını ve bu durumun onları küresel ısınma açısından geleneksel plastiklere göre daha tehlikeli hale getirdiğini göstermişti.

Nesli tehlike altındaki caretta carettalar her yıl bu dönemlerde yuvalarından çıkarak denizle buluşuyor. Muğla'nın Ortaca ilçesinde bulunan İztuzu Plajı'nda 35 bin yavru deniz kaplumbağası engelleri aşarak denize ulaştı.

Avustralya açıklarında bulunan dünyanın en büyük mercan sistemi olan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan Büyük Set Resifi’nde yeni bir büyük beyazlama tespit edildi. Deniz yüzeyi sıcaklığının yükselmesiyle bağlantılı olduğu ifade edilen beyazlama olayının, son 8 yıldaki 5. olay olduğunun altı çizildi.

Endonezya'da doğada en son yaklaşık 50 yıl önce gözlemlenen endemik tür Java kaplanına ait olduğu düşünülen kıl örneği, Endonezya Hayvanbilim Müzesi'ndeki doldurulmuş bir Java kaplanı kürküyle eşleşti.

Avlanma becerileri dolayısıyla "kurnaz" olarak nitelendirilen kızıl tilkiler, Kars'ta zorlu doğa koşullarında hayatta kalmak için tüm yeteneklerini sergiliyor. Kızıl tilkilerin yaşam alanı doğaseverler tarafından kayıt altına alındı. Hızlı hareket eden ve iyi koku alan bu tilkiler, güçlü işitme duyusu sayesinde kar altındaki canlıları duyarak tespit ediyor.

Ramazan Bayramı tatili sürüyor. Tekirdağ’da bulunan sarı kanola tarlaları, fotoğraf çektirmek isteyenleri ağırlıyor. İstanbul’dan yola çıkan vatandaşlar, fotoğraf çektirmek için kentteki tarlaları ziyaret ediyor.

Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü, fotokapana yansıyan çizgili sırtlan ailesinin görüntüsünü paylaştı.

Doğada yaban hayatın izlenmesi amacıyla yerleştirilen fotokapana, çizgili sırtlan ailesi yansıdı.

Şanlıurfa'da kaydedilen görüntü, DKMP Genel Müdürlüğü tarafından sosyal medyada, 'Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena) ailesinin tamamını kayda aldık galiba' notuyla paylaşıldı.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce (DKMP) kuşların göçleri, üremeleri, hayatta kalma başarıları gibi verilerin elde edilmesine yönelik yürütülen halkalama çalışmaları kapsamında, 2023 yılında 190 türden 23 bin 794 kuş halkalandı.

Vietnam’ın Quang Binh bölgesinde yer alan Son Doong Mağarası, dünya üzerindeki bilinen en büyük mağara olarak dikkat çekmektedir. 2009 yılında keşfedilen bu muazzam yapının büyüklüğü, iç yapısı ve ekosistemi, doğanın güç ve karmaşıklığını gözler önüne seriyor. Bu makalede, Son Doong Mağarası’nın tarihçesi, yapısal özellikleri, ekosistemi ve koruma çabaları detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Keşfin Derinlikleri: Tarihçe ve İlk Adımlar

Son Doong Mağarası’nın keşfi, 1990 yılında Vietnamlı tarım işçisi Ho Khanh’ın ormanda rastladığı büyük bir mağara girişiyle başlamıştır. Ho Khanh, bulduğu mağaranın büyüklüğü karşısında ilk başta çekinmiş ve içeri girmemiştir. Ancak, mağaranın varlığını yerel yetkililere bildirmiştir. Mağaranın keşfi, Vietnam’ın dağlık bölgelerindeki karmaşık yeraltı yapılarının yalnızca bir örneğini temsil etmektedir.

2009 yılında, mağara bilimci Howard Limbert ve ekibi, Ho Khanh’ın bulgusunu tekrar değerlendirmiş ve mağarayı detaylı bir şekilde araştırmak üzere harekete geçmiştir. Bu araştırmalar, mağaranın yalnızca büyük değil, aynı zamanda oldukça karmaşık bir mağara ağı içerdiğini ortaya koymuştur. Mağara içindeki geniş tüneller ve doğal oluşumlar, bilim insanları tarafından büyük bir heyecanla incelenmiştir.

Büyüklük ve Yapısal Özellikler

Son Doong Mağarası, 5 kilometreden uzun ana tünel geçişlerine sahip olup, devasa boyutlarıyla dikkat çekmektedir. Mağaranın yüksekliği yaklaşık 200 metreyi bulmakta, genişliği ise 150 metreye kadar ulaşmaktadır. Bu devasa boyutlar, mağaranın içinde oldukça geniş ve açık alanlar sunmakta, ziyaretçilerine adeta bir yeraltı dünyasının büyüsünü yaşatmaktadır.

Mağara içindeki bu geniş alanlar, mağaranın yapısındaki doğal oluşumlarla daha da büyüleyici hale gelmektedir. İçinden geçen nehirler, mağaranın iç yapısına önemli katkılarda bulunmakta ve bu su akıntıları mağara duvarlarını aşındırarak benzersiz şekillerin oluşmasına neden olmaktadır. Mağaranın üzerinde bulunduğu fay hattı da bu devasa boyutların oluşumunda rol oynamıştır.

Mağaranın yaşının yaklaşık 2,3 milyon yıl olduğu tahmin edilmekte, ancak çevresindeki kireç taşının 400 milyon yaşında olduğu düşünülmektedir. Mağara içindeki fosil geçidi, 350 milyon yıllık beyaz fosillerle doludur ve bu fosiller, mağaranın jeolojik geçmişine ışık tutmaktadır.

Doğal Ekosistem ve Biyolojik Çeşitlilik

Son Doong Mağarası, sadece büyüklüğüyle değil, aynı zamanda içinde barındırdığı zengin ekosistemle de dikkat çekmektedir. Mağara içindeki yağmur ormanı, tropikal bitki örtüsü ve çeşitli hayvan türleri ile adeta bir ekosistem cenneti olarak kabul edilmektedir. Edam Bahçesi olarak bilinen bu bölge, 200 metre derinlikteki bir yağmur ormanıdır ve burada ağaçlar 45 metreye kadar uzanabilir.

Mağaranın iç kısmında, özellikle karanlık ortama uyum sağlamak zorunda kalan canlılar bulunmaktadır. Bu canlılar arasında beyaz renkte yeni keşfedilen yedi tür vardır. Bu türlerin bazıları gözlerini evrimsel süreçte yitirmiştir ve renklerini kaybetmiştir. Uçan tilkiler, kaplanlar ve langurlar gibi çeşitli hayvan türleri, bu eşsiz ekosistemde yaşamlarını sürdürmektedir.

Yağmur mevsimlerinde, mağaranın içinde 600 metre genişliğinde bir göl oluşmakta, bu göl zamanla kaybolmaktadır. Ayrıca, mağaradaki su altı geçitleri, diğer mağaralarla bağlantılar sağlayabilir. Yapılan son araştırmalar, bu geçitlerin Hang Thung adlı başka bir mağaraya bağlandığını ortaya koymuştur. Bu su altı geçitleri, mağaranın iç ekosisteminin dinamiklerini ve çeşitliliğini etkileyen önemli unsurlardır.

Koruma ve Turizm Çabaları

Son Doong Mağarası, etkileyici büyüklüğü ve egzotik ekosistemi nedeniyle hızla turistik bir cazibe merkezi haline gelmiştir. Ancak, mağaranın korunması büyük önem arz etmektedir. Ziyaretçi akışı ve turlar, mağaranın ekosistemini korumak amacıyla sıkı kurallarla düzenlenmektedir. Rehber eşliğinde yapılan turlar, hem ziyaretçilerin güvenliğini sağlamak hem de mağaranın doğal yapısının bozulmasını önlemek için titizlikle planlanmaktadır.

Turizm faaliyetleri sırasında, ziyaretçilerin çevresel etkileri minimize etmeleri ve ekosistemi korumak için belirli kurallara uymaları sağlanmaktadır. Bu önlemler, mağaranın hem doğal güzelliklerinin hem de ekosisteminin korunmasına yardımcı olmaktadır. Mağaranın içindeki doğal oluşumların zarar görmemesi için ziyaretçi sayısı sınırlı tutulmakta ve turlar belirli rotalar boyunca düzenlenmektedir.

Sonuç ve Gelecek Perspektifi

Son Doong Mağarası, büyüklüğü, iç yapısı ve ekosistemi ile doğanın gücünü ve karmaşıklığını sergileyen bir harikadır. Hem bilimsel hem de turistik açıdan büyük bir öneme sahip olan bu mağara, Vietnam’ın doğal mirasının değerli bir parçasıdır. Ziyaretçilerine eşsiz bir yer altı deneyimi sunarken, aynı zamanda doğal çevrenin korunması için alınan önlemlerle bu olağanüstü yapının gelecek nesillere de ulaşması sağlanmaktadır.

Son Doong Mağarası, doğal güzelliklerin ve yeraltı dünyasının ne kadar büyüleyici ve çeşitli olabileceğini en iyi şekilde gösteren örneklerden biridir. Bilim insanları ve doğa severler için bu mağara, doğanın mucizelerini ve yeraltı dünyasının derinliklerini keşfetme fırsatı sunmaktadır. Gelecekte yapılacak keşifler ve araştırmalar, bu muazzam yapının daha fazla yönünü gün yüzüne çıkaracak ve doğanın gücünü daha da yakından tanıma imkanı sağlayacaktır.

Doğa, hayvanların hayatta kalmak için geliştirdiği olağanüstü yeteneklerle doludur. Bunlardan biri de kargaların karınca yuvalarına olan ilginç davranışlarıdır. Kargalar hastalandıklarında, bilinenin aksine sadece bir yere çekilip iyileşmeyi beklemekle kalmaz, karınca yuvalarına saldırarak bizzat tedavi olmaya çalışırlar. Bu davranış, kargaların hastalıklardan kurtulma stratejilerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Kargalar hastalandığında, karınca yuvalarını ayaklarıyla kazar ve daha sonra kanatlarını açarak hareketsizce beklerler. Karıncaların kendilerine saldırmasına ve vücutlarında gezinmesine izin verirler. Bu sıradışı davranışın ardında ise oldukça etkileyici bir biyolojik mekanizma yatar: Karıncaların salgıladığı formik asit. Karıncalar, mantar ve mikroplara karşı böcek ilacı etkisi yapan formik asidi ağızlarından salgılarlar. Karga, bu küçük böceklerden gelen formik asit sayesinde hastalığın etkisini azaltır ve vücudundaki zararlı mikroorganizmalardan kurtulmayı başarır.

Bu Kuşlar Bunu Nasıl Biliyor?

Doğanın bu zekice ve içgüdüsel davranışı insanları düşündürmektedir: Kargalar bu bilgiyi nasıl ediniyor?

Cevap, hayvanların uzun yıllar boyunca deneyimlerine dayanan içgüdülerinde saklıdır. Bilim insanları, birçok hayvan türünün içgüdüsel olarak hastalıklara karşı çözüm bulduğunu ve bu tür davranışların evrimsel süreçte nesilden nesile aktarıldığını düşünmektedir.

Bu tür içgüdüsel davranışlar, belki de kargaların milyonlarca yıllık evrimsel süreçlerinde kazandıkları deneyimlerin bir yansımasıdır. Kargalar, yüksek zekâları ve sosyal yapıları ile bilinen kuşlardır. Yiyecek bulma, barınak yapma ve tehlikelerden kaçınma gibi konularda sergiledikleri davranışlar, onların çevresel değişikliklere karşı uyum sağlamalarının bir parçasıdır. Bu bağlamda, karıncaların formik asit salgılayarak hastalıklarla mücadele etmeye yardımcı olması da kargaların hayatta kalma stratejilerinin bir sonucu olabilir.

 Sonuç

Kargaların bu tedavi yöntemini nasıl öğrendiği halen gizemini koruyor. Ancak, kargalar gibi zeki ve sosyal hayvanların içgüdülerine ve çevresel deneyimlerine dayanarak bu tür çözüm yollarını bulmaları oldukça olağan bir durumdur. Doğa, her zaman hayvanların ihtiyaçlarına cevap veren karmaşık ve etkileyici mekanizmalar sunar.

İşte Eclipse Soundscapes Projesi için doğayı nasıl kaydedeceğiniz.

Amerikalı bilim insanları tam Güneş tutulması sırasında gökyüzüne bakmakla kalmamış, etrafındaki her şeye dikkatini verdiğinden de emin olmuştu. Wheeler ve katkıda bulunan arkadaşları 31 Ağustos 1932’de ABD ve Kanada’nın kuzeydoğu kesimlerine giderek, bu göksel olayın yaban hayatındaki etkilerini belgeleyen, tutulmayla alakalı ilk katılıma açık çalışmalardan birinde yer almışlardı. Gönüllüler o gün hayvan ve böceklerin davranışlarına ilişkin neredeyse 500 kayıt yapmışlardı. Neredeyse bir asır sonra NASA, bu katkıları onurlandırmanın yanısıra daha da detaylandırmak istiyor.

Ajans 8 Nisan’da, yaklaşan tam Güneş tutulmasının güzergâhında bulunan gönüllüleri devam eden Eclipse Soundscapes Projesi‘ne yardımcı olmaya çağırıyor. Görsel, işitsel ve yazılı kayıtların birleşimi yoluyla NASA, araştırmacıların tutulmanın ülke çapındaki çeşitli ekosistemlere etkisini daha iyi anlamasına yardımcı olmayı hedefliyor.

Ay Güneş’in önünden geçerken ortamdaki ışık kararıyor, sıcaklıklar düşüyor ve hatta bazı yıldızlar belirlemeye başlıyor. Bu ani çevresel değişimlerin, hayvanları şaşırtıp sanki alacakaranlık veya şafak vaktindeymiş gibi davranmaya ittiği biliniyor. NASA’ya göre ajans, çekirgelerin davranışını daha iyi anlamakla özel olarak ilgilenmenin yanında hayvanların gece ve gündüz davranışları bakımından verecekleri tepkiler arasındaki farklılıkları da gözlemlemeyi amaçlıyor.

Eclipse Soundscapes Projesi’nin İletişim Koordinatörü olan Kelsey Perrett, bu ayın başlarında yapılan bir duyuruda şöyle aktarıyor: “Ne kadar çok ses verisi ve gözlemimiz olursa, bu sorulara o kadar iyi yanıt veririz. Katılımcı bilim insanlarının yapacağı katkılar, belli ekosistemleri daha derinlemesine incelememize ve tutulmanın her birini nasıl etkilemiş olabileceğini belirlememize olanak sağlayacak.”

Tutulma güzergâhı içerisindeki yaklaşık 30 milyon insanın her biri, 8 Nisan’da birçok şekilde katkı sunabilir. Tam tutulma güzergâhı üzerindeki veya yakınındaki kişiler, etraftaki sesleri kaydetmek için AudioMoth isimli ve nispeten düşük maliyetli bir ses kaydedicisinin yanında bir mikro-SD kart satın alarak “Veri Toplayıcısı” olabilir. Bu arada “Gözlemciler” gördükleri ve duydukları şeyleri not alıp sonrasında bunları projenin internet sitesi üzerinden teslim edebilirler. “Çıraklar” ve “Veri Analistleri” de gelen verilerin değerlendirilmesine yardımcı olmak üzere hızlı, ücretsiz çevrim içi kurslara katılabilirler. Duyusal erişilebilirlik durumları bulunan kişiler için de bir sürü seçenek var ve NASA, büyük gönüllü gruplarının işini kolaylaştıracak kaynakları bölgesel okullar, kütüphaneler, parklar ve topluluk merkezleri yoluyla sunuyor.

Yazar: Andrew Paul/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

NASA, Tutulma Sırasında Çekirgeleri Kaydetmenizi İstiyor yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

NASA’nın Bilim Görevleri Müdürlüğü Heliofizik Bölümü, Güneş’in tabiatını ve dokunduğu her şeyi inceliyor. Bunlar arasında Dünya, atmosfer ve temelde gezegenin Güneş rüzgarı ile radyasyonuna karşı koruyucu bir güç alanı olan manyetosfer de bulunuyor. Birleşik Devletler dünkü tam Güneş tutulması sebebiyle yoğun bir duygu patlaması yaşarken NASA, bu doğal olayla ilgili en ilginç çalışmaların ve tarihin başlangıç noktası konumunda.

En heyecanlı “tutulma partileri”, yol kenarında hatıra tişörtleri satan standlar ve tam tutulma güzergâhı boyunca beliren kartondan Güneş gözlükleri ile yıldızımız, dün her zamankinden daha fazla rock yıldızıydı. Heliofizikçi ve NASA’nın tutulma lideri Dr. Kelly Korreck, bu büyüleyici gökbilim olayının arkaplanını anlattı ve en iyi seyir alanlarıyla ilgili ipuçları sundu.

Gökyüzündeki bulutların gitmesini beklerken, fotoğraf ekibimiz biraz gergindi. Ay büyük gölgesini Dünya’ya düşürürken, tutulmanın belirtilerini gördük ama bulutlar gidecek miydi? Cevabı yakında bulacaktık.

Bir tutulma, çok sayıda bilimsel veri noktasının müjdecisi

Ay’ın gölgesi sizi heyecanlandırmıyorsa, şunu düşünün: Albert Einstein genel görelilik kuramını 1915 yılında yayımlamıştı fakat kuram, Sör Arthur Eddington ve takımının Güneş’in kütleçekiminin yıldız ışığı üzerindeki etkisini ölçtüğü 1919’daki tam Güneş tutulmasına kadar kanıtlanmamıştı.

Evrenimizdeki en büyük yıldız (Güneş elbette) Dr. Korreck’i heyecanlandırıyor çünkü kendisi uzun zaman önce bu konuda doktora yapmış. Korreck, bilim insanlarının uzun zamandır Güneş tutulmalarını kullanarak bilimsel keşifler yaptığını belirtiyor. Örneğin tutulmalar, helyumu ilk defa tespit etmemize yol açmıştı. Dünkü tutulma da bilim insanlarına Güneş’in iyonosferdeki etkilerini inceleme fırsatı sunacak. İyonosferik katmandaki bozulmalar, GPS navigasyon sistemleri ve özellikle radyo dalgaları olmak üzere iletişim sinyallerimizde kısa kesintilere yol açabiliyor.

Tutulmaların Dünya’nın başka yerlerinde yaklaşık 18 ayda bir gerçekleşse de Dr. Korreck, aynı yerde sadece 400 ila 1000 yılda bir yaşandığını söylüyor. Aslında Teksas eyaletinin Austin şehrinde görülen son tam Güneş tutulması, 600 yıldan uzun bir süre önce 1397’de gerçekleşmiş. O zamanlar Austin diye bir yer yokmuş. Sonraki tutulma ise 2343’e kadar gerçekleşmeyecek; yani hepimiz gittikten uzun bir süre sonra.

“Normalde herhangi bir şehir veya kasabada sadece 400 ila 1000 yılda bir tutulma gerçekleşiyor” diyor Dr. Korreck. “Bu yüzden belli bir noktada tutulma görmek son derece nadir yaşanan bir durum olsa da bu özel dans, gezegenlerin bu özel hizalanışı Dünya’nın başka bir yerinde gerçekleşiyor.”

Dünkü tam tutulmanın bu kadar olağan dışı olmasının sebebiyse Güneş’in en faal halini yaşadığı “Solar maksimum” dönemi sırasında meydana gelmiş olması. Hatta NASA’nın Güneş’ten çıkan parlak, pembe renkli bukleler veya ilmekler şeklinde görüneceğini söylediği “flamaları” görme şansı bile var. Güneş’in manyetik alanının bu dönemdeki uzunluğu ve yoğunluğu sebebiyle tutulma, heliofizikçileri (ve bütün bilim camiasını) heyecanlandırdı.

“Tutulmaya dört buçuk dakika kaldı” diyor Dr. Korreck. “2017’de en fazla iki buçuk dakikaydı ama 2045’te altı dakika falan olacak. Bu yüzden 20 yıl sonra iple çekeceğimiz daha çok şey var.”

Görsel bir olaydan daha fazlası

Ay Güneş ve Dünya arasında durduğunda, dış mekandaki sıcaklıklar hızla düşebiliyor (10 dereceye kadar). Bir tutulma sırasında Güneş’i örten gölge, sıcaklığı hızlı bir şekilde ortadan kaldırır. Gökyüzü kararır ve sıcaklıklar düşer. Hatta ölçülebilir bir ses bileşeni dahi vardır.

Harvard Üniversitesinde çalışan gökbilimci Allyson Bieryla, Cuma günü CNN’e “Güneş’in parlak ışığını bir flüt sesiyle eşleştirdik” diyor. “Sonrasında bir klarnet olan orta frekansa geçti ve tam tutulma sırasında bir nevi düşük bir tıklama sesine indi” diye konuşuyor. “Hatta bu tıklama sesi tam tutulma sırasında yavaşlıyor.”

Olay sırasında gerçekleşen bu tuhaf ışık değişimine şahit olan hayvanlar ve böcekler aleminin çıkardığı seslerden bahsetmiyoruz bile.

“Bence genel olarak bir tutulma, bedenin tümüyle yaşanan bir deneyimdir” diyor Dr. Korreck. “Hava soğur, ışık değişir, gölge biraz daha keskin olur. Görsellikten daha fazlasını içeren bir gök olayını yaşama şeklidir bu. Gerçekten keyif almak ve bu özel hizalanmadan yararlanmak için biraz zaman ayırın.”

Tam tutulma anı yaklaşırken, sanki gerçekten alacakaranlık olmuş gibi yakındaki atlar anırmış ve köpekler havlamıştı. Ve işte oldu: Bulutlar ayrıldı ve gökyüzü karardı, hayvanlar sessizliğe büründü ve manzarayı bir durgunluk kapladı. Taç kürenin ardından beliren Güneş patlamalarını görebiliyorduk ve Venüs Güneş’in altında belirmişti. Birkaç dakikalığına zaman durmuş ve sonrasında gün ışığı yeniden sızmıştı. Bu asla unutmayacağım bir şey.

Yazar: Kristin Shaw/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

İşte Tam Güneş Tutulması Sırasında Yaşanan Bütün Duyusal Deneyimler yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Keskin vücut kokusunu sınırlandırmak istiyorsanız, sentetik şeyleri atlayın.

Yaz mevsiminin bunaltıcı sıcakları, serin ve ferah kalmanın zorluğunu da beraberinde getiriyor. Maalesef vücut kokusunu uzak tutmak söz konusu olduğunda kumaşların hepsi aynı değil. Yakın zaman önce Alberta Üniversitesinde yürütülen bir çalışma, bazı giysilerin neden daha çok koktuğuna ışık tutuyor. Bu rehber ve ipuçları, kokunuzun farkındaysanız daha rahat ve daha kokusuz bir yazın keyfini çıkarmanıza yardımcı olabilir.

Kokunun ardındaki bilimi anlamak

Vücut kokusuna temel olarak ter ve ölü cilt hücrelerinde çoğalan bakteriler sebep oluyor. Terlediğimizde, özellikle de sıcak havada, bu bakteriler hızla çoğalıyor ve teri keskin kokulu bileşenlere ayrıştırıyor. Giydiğiniz kumaş türü, terleme miktarınız ve bakterilerin büyüyüp koku üretme hızı üzerinde önemli bir etki meydana getirebilir.

Alberta Üniversitesinde yapılan bir çalışmaya göre yapay kumaşlar, hafif ve dayanıklı oldukları için spor giyimde yaygın şekilde kullanılan ve bazıları nemi dışarı atma özelliğine sahip. Fakat kokuyu doğal liflere göre daha fazla tutma eğilimleri var. Bunun sebebi, polyester ve naylon gibi yapay liflerin nemi hapsetmesi ve bakterilerin gelişmesi için ideal bir ortam sağlaması.

Kokudan kaçınmak için en iyi kumaşlar

• Merinos yünü

Merinos yünü, vücut kokusuyla mücadelede en iyi seçeneklerden biri. Merinos yünündeki lifler sıradan yünün aksine ince ve yumuşak olduğundan, sıcak havada rahatça giyilmesini sağlıyor. Merino yünü de tüm yünler gibi doğal şekilde nemi dışarı atma özelliklerine sahip ve kendinizi terli hissetmeden önce önemli miktarda nem emebilir. Ek olarak, bakterilerin çoğalmasını önleyen ve bu sayede kokuyu azaltan doğal antimikrobiyal özellikleri var.

• Pamuk

Pamuk, nefes alabilirliği ve rahatlığı sebebiyle sıcak hava için popüler bir kumaş. Nemi emiyor ve böylelikle serin kalmanıza yardımcı olabiliyor. Fakat pamuk, bazı diğer kumaşlara göre daha uzun süre nemli kalabilir ve uygun şekilde kurutulmazsa bakteri büyümesine yol açabilir. Buna rağmen gündelik kıyafetler için iyi bir seçenek olmaya devam ediyor. Ayrıca yapay olanlardan daha kokusuz olabiliyor.

• Keten

Sıcak hava için bir diğer harika seçim de keten. Keten bitkisinden yapılan keten lifleri yüksek ölçüde nefes alabilir özellikte olup, havanın dolaşımına imkan tanıyor ve sizi serin tutmaya yardımcı oluyor. Keten aynı zamanda hızla kuruyor ve bakterilerin çoğalma olasılığını azaltıyor. Doğal özellikleri sayesinde koku tutmaya karşı daha düşük yatkınlık sergiliyor böylelikle yaz giysileri için ideal hale geliyor.

• Bambu

Bambu kumaşı, yumuşaklığı ve ekoloji dostu tabiatı sayesinde giderek ün kazanıyor. Mükemmel nem çekme özellikleri ve doğal şekilde antibakteriyel olmaları, kokunun azalmasına yardımcı oluyor. Bambunun da nefes alabilen özellikte olması, onu sıcak hava için rahat bir seçim haline geliyor.

Kaçınılacak kumaşlar

• Polyester

Polyester, dayanıklılığı ve nemi buharlaştırma özellikleri sayesinde spor giyimde yaygın kullanılan bir malzeme. Fakat ciltteki yağı hapsettiğinden ve bakteriler için bir çoğalma zemini yarattığından kokuları tutma eğilimi gösteriyor. Sıcak havada polyester giyerseniz, doğal liflerden daha hızlı koktuğunu fark edebilirsiniz.

• Naylon

Polyester gibi naylon da dayanıklıdır ve pek çok aktif giyim elbisesinde kullanılır. Maalesef ısı ve nemi de hapsedebilmesi, bakterilerin büyümesini ve kokuyu teşvik eder. Sıcak havada ferah kalmak istiyorsanız naylondan kaçınmak en iyisi.

Kokuyu yönetmek için ipuçları

• Sık yıkamak

Düzenli yıkamak giysilerinizdeki teri, bakterileri ve kokuyu ortadan kaldırır. Antibakteriyel bir deterjan kullanarak bakterilerin düzgün şekilde bertaraf edildiğinden emin olun. Durulama kısmına sirke eklemek de kokuların giderilmesine yardımcı olabilir.

• Uygun şekilde kurutmak

Kıyafetlerinizi yıkandıktan sonra tamamen kurutmak çok önemli. Nemli giysiler bakterilere ev sahipliği yapabilir ve kalıcı kokulara yol açabilirler. Mümkün olduğu zaman kıyafetlerinizi güneşte kurutun çünkü morötesi ışınlar, kokuya sebep olan bakterilerin öldürülmesine yardımcı olabilen antibakteriyel özelliklere sahip.

• Bol kıyafetler seçmek

Serin kalmanıza yardımcı olabilen ve terlemeyi azaltabilen bol kıyafetler, hava dolaşımı için her zaman daha iyidir. Sıkı giysiler ısı ve nemi hapsedebilir ve bakteriyel büyümeye olanak sağlayan bir ortam meydana getirebilir.

• Antimikrobiyal kumaşlar kullanmak

Bazı modern kumaşlar, kokuya sebep olan bakterilerin büyümesini önlemek üzere antimikrobiyal etkin maddelerle işlenir. Bu kumaşlar yoğun faaliyetler sırasında bile kokuları uzak tutmaya yardımcı olduklarından spor giysiler için iyi bir seçim olabilir.

Yazar: Debbie Wolfe/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Terletici Mevsimde En İyi Kumaş Nasıl Seçilir? yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Bazı karıncalar birbiri üzerinde ameliyat yapacak şekilde evrimleşmiş.

Popular Science yazarı Rachel Feltman, Bu Hafta Öğrendiğim En Garip Şey podcastinde birkaç hafta önce kendi kendilerini tedavi edebilen primatlarla ilgili konuştuğunu ve hastalıklara yiyeceklerle, merhemlerle tedavi uygulayan başka hayvanlar hakkında daha fazla bilgiyle geri döneceğinin sözünü verdiğini aktarıyor. Fakat çok daha çılgınca bir şeyle alakalı yeni bir çalışma yayımlanmış: Birbirlerini ameliyat eden hayvanlarla… Üstelik daha da tuhaf olanı, makalenin yazarlarının insan dışı hayvanlarda kasıtlı, tedavi amaçlı uzuv kesmenin şimdiye kadarki ilk kanıtı olduğunu söylediği bu ameliyatların yakın akrabalarımızda görülmemesi. Karıncalarda görülmüş!

Yani, tamam, ameliyat hazırlığı yapıp mini minnacık neşterler kullanan böceklerden bahsetmiyoruz. Florida oduncu karıncaları (Camponotus floridanus), aynı yuvada kalan arkadaşlarının yaralanmış bacaklarını ısırarak koparıyor. Fakat yöntem biraz ilkel olsa da bilim insanları bu davranışın oldukça karmaşık olduğunu söylüyor.

Karıncaların tedavi uyguladığının görüldüğü ilk örnek bu da değil. Aynı araştırma takımının kısa süre önce yürüttüğü başka bir çalışmada sahra altı Afrika’da yaşayan Matabele karıncalarının, sırtlarındaki bezelerden antimikrobiyal veya yara iyileştirici özelliklere sahip 50’den fazla bileşen içeren içerik çıkardıkları keşfedilmiş. Karıncalar enfeksiyona yakalandıklarında (yedikleri termitlerle yaptıkları vahşi çatışmalarda fazlaca gerçekleşiyor), arkadaşları yaralarını yalıyor ve bu iyileştirici maddeyi onlara salgılıyorlar.

Fakat Florida oduncu karıncalarının çok bölgesel oldukları ve diğer karıncalarla olan kavgalardan kaynaklı yaralanmaya yatkınlık taşıdıkları bilinse de bu karıncalar, aynı ilacı yapacak bezelere sahip değiller. Ağaçlarda yaşayan pek çok karınca bu bezeleri evrimlerinin bir noktasında kaybetmiş. Belki de yer altında yaşamıyor olmaları, onları patojenlere karşı daha korunaklı hale getiriyor. Fakat araştırmacılar, savaş yaralarının icabına başka ne şekillerde bakmak üzere adapte olmuş olabileceklerini merak etmiş.

Görünüşe göre bu duruma karşı çözümleri tüm şeyi çiğnemek.

Yazar: Popular Science Ekibi. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Karıncalar Yaralı Arkadaşlarını Kurtarmak İçin Minik Ameliyatlar Yapıyor yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Bu ikilinin ‘orman sıfırlanması’ sayesinde evrimsel bir bağlantısı var.

K-T kitlesel yok oluş olayından sonra ortalıkta gezen dinozor kalmaması, üzüm olarak bildiğimiz meyvelerin gelişip yayılmasına olanak sağlamış olabilir. Araştırmacılardan oluşan bir ekip Kolombiya, Panama ve Peru’da 60 ila 19 milyon yıl öncesine kadar uzanan fosilleşmiş üzüm çekirdekleri bulmuşlar. Batı Yarımküre’deki üzüm familyasından bilinen en eski bitki örneğini de içinde barındıran bulgu, üzümün evrimsel tarihinin bazı kısımlarını ilk defa açığa çıkarıyor. Dinozorlar ile üzümlerin bu değiş tokuşu, 1 Temmuz’da Nature Plants bülteninde yayımlanan bir çalışmada detaylarıyla anlatılıyor.

Makalenin yazarlarından biri olan ve Field Müzesinin Negaunee Bütüncül Araştırma Merkezinde çalışan yardımcı paleobotani galerisi müdürü Fabiany Herrera, “Bunlar dünyanın bu kısmında bulunan en eski üzümler ve gezegenin diğer tarafında bulunan en eski üzümlerden birkaç milyon yıl daha gençler” diyor bir açıklamada. “Bu önemli bir keşif çünkü dinozorların yok oluşundan sonra, üzümlerin gerçekten dünyaya yayılmaya başladığını gösteriyor.”

Ormanın sıfırlanması

Meyveler gibi yumuşak dokular genelde fosil şeklinde korunmuyor. Paleobotanikçiler genellikle antik bitkiler üzerinde tohumlar yoluyla araştırma yapıyor çünkü bunların fosilleşmesi daha muhtemel. Bilinen en eski üzüm tohumları 66 milyon yıllık; yani dev bir asteroit Dünya’ya çarpıp kitlesel yok oluş tetiklediği zamanlardan kalma. O zamanlar sadece dinozorlar ve Dünya üzerindeki türlerin tahmini yüzde 95’i yok olmakla kalmamış, ormanlar da sıfırlanmış ve gezegenin bitkilerinin bileşimini değiştirmiş. Araştırma takımının hipotezine göre dinozorların bu ortadan kayboluşu, ormanların değişmesine yardımcı olmuş olabilir.

Çalışmanın eş yazarı ve Michigan Üniversitesi Taşılbilim Müzesinde yardımcı galeri müdürü olan Monica Carvalho, “Dinozorlar gibi büyük hayvanların, etraflarındaki ekosistemleri değiştirdikleri biliniyor” diyor bir açıklamada. “Ormanda gezen büyük dinozorlar vardı ise bunların muhtemelen ağaçları devirdiklerini ve ormanları etkili bir şekilde bugün olduğundan daha açık halde tuttuklarını düşünüyoruz.”

Fakat dinozorlar onları budamayınca, günümüz Güney Amerika’sında bulunanlar da dahil bazı tropik ormanlar daha kalabalık hale gelmiş. Ağaç katmanları nihayetinde bir alt bitki örtüsü ve bir gölgelik oluşturmuş. Bu yeni sık ormanlar ise bazı bitkiler için fırsatla doluymuş.

“Fosil kayıtlarında, hemen hemen bu zamanlarda üzümler gibi ağaçlara tırmanmak için sarmaşıklar kullanan daha fazla bitki görmeye başlıyoruz” diyor Herrera.

Takip eden yıllarda çeşitlenen kuş ve memeli türleri de tohumlarını etrafa yayarak üzümlere yardım etmiş olabilir. 2013 yılında yayımlanan bir çalışmada en eski üzüm fosillerinin Hindistan’da bulunduğu aktarılıyor. O zamanlar üzüm tohumları henüz Güney Amerika’da bulunmuyormuş. Fakat Herrera orada olabileceklerinden şüphelenmiş.

“Üzümler yaklaşık 50 milyon yıl önce başlayan kapsamlı bir fosil kaydına sahip, dolayısıyla ben de Güney Amerika’da bir tane keşfetmek istedim fakat samanlıkta iğne aramak gibiydi” diyor Herrera. “Üniversitede öğrenci olduğum zamandan beri Batı Yarımküre’de en eski üzümü arıyordum.”

Taştan bir tohum

2022 yılında Herrera ve Carvalho Kolombiya And’larında saha çalışması yürütüyormuş. Bir fosil Carvalho’nun gözüne ilişmiş ve sonradan bunun 60 milyon yıllık bir üzüm tohumunun kalıntıları olduğu ortaya çıkmış. Güney Amerika’da o zamana kadar bulunan ilk üzüm fosili olmasa da dünyadaki fosillerin en eskilerinden biri.

Araştırma takımı, ufak olmasına rağmen fosili şekline, boyutuna ve diğer fiziksel özelliklerine bakarak tanımlamayı başarmış. Ayrıca laboratuvarda fosilin iç yapısını gösteren CT taramaları yürütmüşler. Fosile, Field Müzesindeki Güney Amerika paleobotanisinin bir destekçisi olan Arthur T. Susman’a ithafen Lithouva susmanii adını vermişler.

Çalışmanın eş yazarı olan ve ABD Ulusal Doğa Tarihi Müzesinde çalışan Gregory Stull, “Bu yeni tür, yaygın üzüm sarmaşığı Vitis’in evrimleştiği grubun Güney Amerika’daki bir kökenini desteklediği için de önemli” diyor.

Güney ve Orta Amerika’da yürütülen ek saha çalışmaları; Kolombiya, Panama ve Peru’da dokuz yeni fosil üzüm türünün tanımlanmasına yol açmış. Bu fosiller, Batı Yarımküre’ye özgü üzümlerin uzak akrabaları. İki Leea türünün de olduğu bazı türler bugün sadece Doğu Yarımküre’de bulunuyor. Üzüm aile ağacındaki konumları, evrimsel yolculuklarının oldukça çalkantılı geçtiğini gösteriyor.

“Fosil kayıtları bize üzümlerin çok dirençli bir sınıf olduğunu söylüyor” diyor Herrera. “Orta ve Güney Amerika bölgesinde bir sürü yok oluşa maruz kalmışlar fakat dünyanın diğer kısımlarında uyum sağlayıp hayatta kalmayı da başarmışlar.”

Yazar: Laura Baisas/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Dinozorlar Yok Olmasaydı, Üzümler Olmayabilirdi yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

İşte manşet: Görünüşe göre arılar su altında hayatta kalabiliyor. Çılgınca değil mi? Fakat daha da çılgınca olanı, pek çok bilimsel keşifte olduğu gibi bu keşfin de kazara başlamış olması.

Bilim insanları bal arılarındaki diyapozun (biyolojik gelişimin durduğu, kış uykusuna benzeyen bir durum) incelendiği bir araştırma üzerinde çalışıyormuş. Diyapoz yapan arıların sessizliğe bürünüp soğuyor ve etrafta uçuşmak, yiyecek yemek ya da daha fazla arı meydana getirmek gibi yaptıkları olağan şeylerin hiçbirini yapmıyorlar. Kulağa güzel, uzun bir şekerleme gibi gelebilir fakat aslında, soğukta yiyecek olmadan aylar boyunca hayatta kalmak onlar için kolay değil.

En azından (miktar hesabınız diğer arılarla değişebilir) yaygın doğu bal arısı için bu süreç aynı zamanda rahatsız edici çünkü bu yalnız başına yürüttükleri bir uğraş. Bu bal arıları, yaz mevsiminin sonunda eşleşmemiş kraliçeler meydana getiriyor. Kraliçeler daha sonra eşleşiyor ve bir miktar besin depolayıp toprakta ufak oyuklar açarak altı ila dokuz ay boyunca diyapoza giriyorlar. Kış geldiğinde tüm işçi ve erkek arılar ölüyor fakat diyapozda olan kraliçe ilkbaharda ortaya çıkıp erkek ve işçi arılardan oluşan yeni bir nesil doğuruyor. Sadece hayatta kalması gerekmiyor, aynı zamanda kuvvetli olup yeni bir kovan yeri bulmaya hazır olması, yumurta bırakmaya başlaması ve bu yeni koloniyi işçiler olgunlaşana kadar besleyip koruması da gerekiyor.

Yani evet, bu hassas bir operasyon. Müstakbel kraliçenin uykuya geçmeden önce ihtiyaç duyduğu tüm besinleri alması için etrafta yeteri kadar çiçeğin bulunması ve arının uyukladığı zaman meydana gelen tüm çevresel stres unsurlarından pasif şekilde sağ çıkması gerekiyor. İklim değişikliği, uç noktadaki hava olaylarında meydana gelen artış göz önüne alındığında belli ki bazı yeni tehditler sergiliyor.

Laboratuvardaki büyük bir ‘eyvah’ sayesinde ise artık bu arıların atlatmak üzere evrimleştiği stres unsurlarından birinin de su basması olduğunu biliyoruz.

Kanada’daki Guelph Üniversitesinde çalışan araştırmacılar, Bombus impatiens veya diğer adıyla yaygın doğu bal arısı üzerinde yürüttükleri önceki bir çalışmada yapılan bir “deney hatasının”, “diyapoz yapan kraliçe bal arılarının kaldığı kaplarda kazara su birikmesine” yol açtığını söylüyor. Akademik olmayan makale diliyle araştırmacılar, küçük deneklerinin içinde uyukladığı tüplerde yoğuşma suyu biriktiğini çok geç fark etmişler.

Suyu tahliye (ve muhtemelen bir sürü de küfür) ettiklerinde, sırılsıklam olmuş kraliçelerin bazılarının yaşadığını görünce şaşırmışlar. Doğal olarak, bu şaşırtıcı kabiliyetleri teste tabi tutmaya karar vermişler.

143 yaygın doğu bal arısını alıp toprak dolu tüplere yerleştirmişler ve sonrasında onları, diyapozu başlatmak için bir soğutma ünitesine koymuşlar. (Soğuk bir arı uykulu bir arıdır.)

Ardından uykulu kraliçelerin yer aldığı tüpleri iki gruba ayırmışlar: 17 tanesi kontrol amaçlı kullanılmak üzere kuru tutulurken, diğer 126 tanesine soğuk su eklenmiş. Suya batan arıların yarısı doğal olarak su yüzeyinde yüzmeye bırakılırken, diğer yarısı pompa benzeri (!) bir aparat ile hafifçe aşağı doğru ittirilmiş. 8 saat, 24 saat veya 7 gün bu koşullarda bırakılmışlar. Düşük sıcaklık ise onları kış modunda tutmuş. Bilim insanları; toprağı sırılsıklam yapan sağanak yağmurdan, bölgeyi tamamen su altında bırakan bir sele kadar farklı olası su basma senaryolarını canlandırmak istemiş. Pompalı arıların kullanılmasının sebebi, eriyen kar sebebiyle yer altı su seviyelerinin yükselmesi gibi bazı durumlarda suyun oyuğu doldurmadan oyuğa girebilmesi. Tam sel gibi diğer durumlar ise arıları tümüyle su altında bırakıyor.

Bilim insanları daha sonra kraliçeleri sudan çıkarmış, onları normal toprak tüplerine aktarmış ve sekiz hafta daha soğuk depoda tutmuşlar. Böylelikle hepsi, sel dışında eşit bir diyapoz yaşamışlar.

Bir hafta yüzen 21 arıdan 17 tanesi, sekiz hafta sonra hâlâ dayanıyormuş; yani hayatta kalma oranı %81. Ayrıca hiç ıslanmayan arılar çok daha iyi performans göstermiş. 17 kuru arıdan 15’i sekizinci haftaya ulaşmış; bu da %88 demek.

Yazar: Rachel Feltman/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Bazı Arıların Su Altında Kış Uykusuna Yatabildiği Nasıl Kazara Keşfedildi? yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

100’ü aşkın farklı bitkiye bulaşabilen bir mantar, bu popüler meyveyi mahvediyor.

Meyve kasenizi süsleyen parlak renkli muzların başı belada. Popüler bir muz tipi, mantar patojeninden kaynaklı yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Fusarium muz solgunluğu (FWB) hastalığı, meyveye giden besin akışını tıkıyor ve onun solmasına sebep oluyor. Bu patojen 1950’li yıllarda ticari muz mahsullerini yok etti ve bir türü (Gros Michel muzlarını) işlevsel yönden yok oluşa sürükledi.

Fakat bu renkli meyve için tüm umutlar tükenmiş değil. Bilim insanlarından oluşan uluslararası bir araştırma takımının yeni çalışmasında, muzları yok eden bu mikrobun ardındaki moleküler işleyişler saptanmış. Araştırma, patojene karşı yeni tedavi ve stratejilerin kapısını aralıyor. Bulgular, 16 Ağustos’ta Nature Microbiology bülteninde yayımlanan yeni bir çalışmada detaylandırılıyor.

Muzlara ne zarar veriyor?

Tarlada kalan ürünlerin sebebi, ismi çok uzun bir mantar patojeni: Fusarium oxysporum f.sp. Cubense (Foc) tropikal ırk 4 (TR4). İsmi Foc TR4 şeklinde kısaltılan bu mantar, 1950’lerde çeşitli muz ekinlerini önemli ölçüde azaltmış ve bütün bir türü yok etmiş. Fakat tehlike altında olanlar sadece muzlar değil.

Amherst – Massachusetts Üniversitesinde çalışan ve Popular Science‘a konuşan makale eş yazarı moleküler biyolog Li-Jun Ma, “Fusarium oxysporum, bir tür kompleksi olarak 100’den fazla bitki konağına bulaşabiliyor” diyor.

Bu öldürücülüğün bir kısmı mantarın genomuyla ve onun değişebilme şekilleriyle alakalı. Ma’ya göre her bir Fusarium oxysporum genomu, bir çekirdek ve bir de yardımcı genom olmak üzere iki kısma ayrılabiliyor. Çekirdek genom, genomu işler halde tutmaya yarayan tüm temel düzen işlevlerini gerçekleştiriyor. Sonrasında yardımcı bir genom soydan soya değişiklik gösterebiliyor ve özel işlevleri yerine getirebiliyor; belli bir bitkiye bulaşma kabiliyeti de bunlara dahil.

Patojen ve genomunun moleküler bir seviyede nasıl çalıştığını anlamak, onunla mücadele yöntemleri geliştirmenin ve daha fazla muz türünün yok olmasını önlemenin anahtarı konumunda.

Bunlar babaannenizin muzları (veya mantarı) değil

50 yılı aşkın süre önce, bu mantar savaşının ilk kurbanları Gros Michel muzlarıydı. Büyük ölçüde muz solgunluğuna yanıt olarak, hastalığa dirençli bir yedek şeklinde Cavendish çeşidi yetiştirildi ve bugün ticari bakımdan en popüler muz tipi haline geldi. Bu durum bir süreliğine işe yaradıysa da 1990’lara gelindiğinde Güneydoğu Asya’dan Orta Amerika’ya yayılan başka bir muz solgunluğu patlak verdi.

Ma ve ekibi, Cavendish muzundaki bu yeni muz solgunluğu salgınıyla mücadele etmek için geride bıraktığımız on yılı TR4’ün genomunun nasıl çalıştığını inceleyerek geçirmiş. Şaşırtıcı bir durum gerçekleşmiş ve araştırmacılar TR4’ün aslında 1950’li yıllarda ekinleri yok eden patojenden türemediğini keşfetmişler.

Ma, çalışmaya eşlik eden bir basın bülteninde şöyle söylüyor: “Cavendish muzunu yok eden TR4 patojeninin, Gros Michel muzlarını kırıp geçiren ırktan evrimleşmediğini artık biliyoruz. TR4’ün genomu, TR4’ün virülansında anahtar etmen gibi duran nitrik oksit üretimiyle bağlantılı birtakım yardımcı genler içeriyor.”

Zararlı gazlar

Bu yeni çalışmada Ma ve makalenin Birleşik Devletler’de, Çin’de ve Güney Afrika’daki enstitülerde çalışan eş yazarları, dünya çapından 36 farklı Foc soyunu dizileyip karşılaştırmış. Bu soylar arasında Gros Michel muzlarına saldıranlar da bulunuyor. Yapılan dizilimler, günümüzdeki muz solgunluğu salgınından Foc TR4’ün sorumlu olduğunu ortaya çıkarmış. Foc TR4 ayrıca bir konağı işgal ederken bazı yardımcı genleri iki amaçla kullanıyor. Bu genler mantarsal nitrik oksidi hem üretiyor hem de etkisiz hale getiriyor.

“Beklendiği gibi TR4 genomunda patojenin virülansına katkı sağlayan yardımcı dizilimler keşfettik” diyor Ma. “Bunlar arasında, konak işgalini başlatan zararlı gaz nitrik oksit üretimi de var.”

Araştırma takımı, bu gazın Cavendish muzundaki hastalık istilasına nasıl bir katkı yaptığını hâlâ bilmiyor. Fakat nitrik oksit üretimini kontrol eden bu iki gen bertaraf edildiğinde, Foc TR4’ün virülansının önemli ölçüde azaldığını belirlemeyi başarmışlar.

Çalışmanın eş yazarı ve Amherst – Massachusetts Üniversitesinde doktora sonrası araştırma görevlisi olan Yong Zhang, “Bu yardımcı genetik dizilimlerin belirlenmesi, Foc TR4’ün yayılımını hafifletmek ve hatta kontrol etmek yönünden birçok stratejik kapı aralıyor” diyor bir açıklamada.

‘Bir çiftçiye teşekkür etmeyi hiçbir zaman unutmayın’

Araştırma takımı, gelecekteki araştırmalarda mantarın böylesine zararlı bir gazı kendisine hasar vermeden nasıl üretebildiğini daha iyi anlamak istiyor. Nitrik oksit üretimini engellemenin çeşitli yollarını test etmek ve bitki hücrelerine hasar vermeden önce gazı uzaklaştırabilecek genleri keşfetmek istiyorlar.

Bir diğer önemli husus da bunun gibi çalışmaların, tek ürün tarımının ve tek bir türe bel bağlamanın tehlikeleriyle ilgili farkındalığı artırması.

“Tek ürün tarımı olarak da bilinen herhangi bir ekinde tek bir kültür bitkisi yetiştirme faaliyeti, patojenlerin gelişmesi için fırsat sağlıyor” diyor Ma. “Pazardaki farkıl muzlara dönük talebin artmasına yardımcı olmak için raflardan bilerek farklı muz çeşitleri seçebiliriz. Yerel şekilde alışveriş yaparak yerel üreticileri destekleyebiliriz.”

Bu ayrıca masalarımıza koyduğumuz bütün o yiyecekleri üretenlerin sarf ettiği emek ve çabaya değer vermenin ne kadar önemli olduğunu gösteren de bir ders niteliğinde.

“Biz tüketiciler olarak muzların veya diğer meyve/sebzelerin marketlerde yetişmediğini takdir etmeliyiz” diyor Ma. “Yiyecekleri masalarımıza getirip vücutlarımızı beslemek için muazzam gayretler sarf ediliyor. Bütün vücudu toz toprakla kaplı bir çiftçi gördüğünüzde, ona teşekkür etmeyi hiçbir zaman unutmayın.”

Yazar: Laura Baisas/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Muzlar Yok Olma Tehlikesi Altında. Fakat Bilim İnsanlarının Bir Planı Var yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

‘Onları görmesek bile kaybediyoruz.”

Cam pencereler insan mühendisliğinin bir harikası; doğal ışığı kapalı yapılara getiren, şeffaf, sağlam malzeme katmanlarından oluşan ve neredeyse görünmez yapılar. Fakat bu aydınlık ve havadar binaların duvarlarının ötesinde, pencereler başka bir şeye dönüşüyor: Doğal yaşam için bir tehdide.

Kuşlar camı anlamıyor. Köşegen bir çerçeve veya pencere kolu gibi; bir pencere camının mevcut olduğunu gösteren yapısal ipuçlarını tanımak onlara öğretilmemiş. Bunun yerine çoğu kez pencere camlarından uçarak geçmeye çalışıyorlar ve bir pencerenin ardındaki açık alanı daha çok bir yaşam alanı gibi görüyor ya da camdaki yansımayı gerçek olarak yorumluyorlar. Bunun için onları çok eleştirmeyin, insanlar da camlara çarpıyor. Fakat tüylü, uçan arkadaşlarımız için sonuçlar çok daha ciddi.

Pencereler ve cam binalar, özellikle de yapay ışığın cazibesi ve bozuk yönelimiyle birleştiğinde devasa miktarda bir kuşun ölümüne sebep oluyor. Üstelik sorun düşündüğümüzden çok daha kötü. Yeni araştırmaya göre bu sayılar geçmişte yanlış ve daha düşük tahmin edilmiş. Pencereye çarptıktan sonra afallamış veya yaralanmış halde bulunup doğal yaşam rehabilitasyon yerlerine götürülen kuşların hepsinin tamamen iyileştiğini düşünüyor olabilirsiniz. Ancak 7 Ağustos’ta PLOS One bülteninde yayımlanan bir çalışmaya göre, tedavi görüp yırtıcılardan korundukları en iyi olası koşullarda bile yaklaşık yüzde 60’ı ölüyor.

Daha önceki araştırmalarda, binalarla çarpışmadan kaynaklanan tahmini kuş kayıplarıyla ilgili değişken sonuçlara varılmış. 2014 yılında yayımlanan ve en çok atıf yapılan tahminlerden biri, sadece ABD’de her sene pencerelere çarpmaktan yüzlerce milyon ila bir milyar arasında kuşun öldüğünü söylüyor. Fakat bu önceki analiz ve pencere ölümlerine dair yürütülen neredeyse tüm diğer soruşturmalar, sadece binaların yakınında ölü bulunan kuşların sayılmasına dayanıyor. Yeni çalışmada ise bir adım öteye gidiliyor ve başlangıçtaki çarpışmadan sağ kurtulan kuşlara ne olduğu değerlendiriliyor. Yarısından fazlasının başaramadığının bulunması, can sıkıcı ve talihsiz nitelikteki yeni bir tahmine yol açmış. Çalışmanın yazarları, “Her sene 1 milyar kuşun çok üzerinde kuş binalara çarparak ölüyor” diye yazıyor.

Popular Science‘a konuşan ve Fordham Üniversitesinde biyoloji doktora adayı olan makale baş yazarı Ar Kornreich, “Bu sayıların şaşırtıcı olduğunu söylemek istiyorum” diyor. “Durumun bu kadar kötü olmadığını düşündüğümü söylemek istiyorum. Fakat maalesef mantıklı görünüyor.”

“Vahşi hayvanlar çetindir. Feci koşullarda yapabildikleri kadar uzun süre hayatta kalmaya çalışırlar… Fakat onları görmesek bile kaybediyoruz” diyor Kornreich.

Pencerelere çarpan çoğu kuş hemen ölmüyor. Yakın zaman önce yürütülen gözlemsel bir çalışmada, camla çarpışan kuşların yüzde 80’e kadarının olay yerinden uçup gittiği, yüzde 12 ila 14 arasında bir kısmının geçici süre sersemlediği ve çarpışmaların yüzde 50’sinin görünür hiçbir kanıt bırakmadığı keşfedilmiş. Ancak yeni araştırma, pek çok kuşun halen darbe sonrasında öldüğünü gösteriyor.

Yaralı Bir Kuşa Nasıl Yardım Edebiliriz?

Kornreich ve makalenin eş yazarları, 2016 ve 2021 yılları arasında ABD’nin birkaç kuzeydoğu ve orta-Atlantik eyaletindeki doğal yaşam rehabilitasyoncularından (rehabilitasyoncu ruhsatı gerekliliklerine uygun şekilde) kuş- bina çarpışmalarıyla ilgili derleyebildikleri kadar veri derlemişler. Veri setlerinde çok sayıda boşluk olsa da 152 farklı kuş türünü kapsayan 3.100’den fazla belgelenmiş çarpışmanın izini sürmüşler. Araştırmacılar, pencere çarpışmalarından sonra rehabilitasyonculara getirilen kuşların sadece yüzde 39,5’unun doğaya geri salındığını ve tedavinin ortalama olarak 12 günden fazla sürdüğünü belirlemişler. Aksi şekilde, yüzde 32,1’i de tedavi sırasında ve genelde bulunduklarından sonraki üç gün içerisinde ölmüş. Kuşların yüzde 28,4’lük ilave bir kısmı ise, iyileşemeyecek hayvanlar için bunun en insancıl yol olduğuna karar veren doğal yaşam rehabilitasyoncularınca ötanazi edilmiş.

Los Angeles – California Üniversitesinde (UCLA) çalışan şehir ekoloğu ve kâr amacı gütmeyen Şehir Yaban Alanları Grubu‘nun bilim direktörü Travis Longcore, “Çalışmada, yeterince yararlanılmamış bir bilgi kaynağı kullanılarak ilginç ve önemli bir soru ele alınıyor” diyor. Longcore yeni araştırmada yer almamış ancak ışık kirliliği ve kuş- bina çarpışmaları üzerine yaptığı çalışmalar var. Yeni çalışmaların bulgularına katılarak, “çarpışmalardan kaynaklı kuş ölümlerine dönük tahminlerimiz muhtemelen alt uçta kalıyor” diyor.

Makalenin eş yazarı, koruma biyoloğu ve NYC Kuş Birliğinin koruma ve bilim direktörü olan Dustin Partridge, “Eğer kuşlar yakalanıp rehabilitasyon birimine götürülecek kadar uzun süre sersemlerse, en iyi koşullarda bile; yani yiyecek olduğunda, su olduğunda, yırtıcılar olmadığında, sokakta onları süpüren çöp süpürücüleri olmadığında ve üzerilerine basan insanlar olmadığında, yüzde 60’ı hâlâ ölüyor” diyor.

Bu istatistikleri, yaralı bulunan ve 2014 yılında kuş ölümleri üzerine yürütülen bir çalışmada hariç tutulmuş kuş sayısıyla birleştiren araştırmacılar, her yıl ABD’de pencereye çarparak ölen 100 milyon kadar ilave kuş olduğunu (ılımlı şekilde) tahmin ediyor. Ancak Partridge ve Kornreich, bu yeni rakamların hâlâ doğru sayının altında kalabileceğini çünkü bulunan kuşların, binalara çarpan ve hemen ölmeyen toplam kuş miktarının sadece ufak bir kısmı olduğunu söylüyor.

“Rehabilitasyon vakalarına bakmak, bu gizli ölümler konusunda cesetlerden elde edemeyeceğiniz fikirler veriyor” diyor Kornreich. Çalışma kuş çarpışmalarının her birini hesaba katmasa da ölümleri doğru tahmin etme kabiliyetimizi destekliyor.

Sersemlemiş görünmeyen veya rehabilitasyonculara nakledilmeyen kuşların birçoğunun hâlâ ölmesi muhtemel. Ayrıca Kornreich rehabilitasyonculara götürülen kuşların, fark edilmeyen veya çarpışma mahallini hemen terk eden kuşlardan daha ciddi yaralanmış bir kuş grubunu temsil edebileceğini de söylüyor. “Pencerelere çarpıp kaçmayı başaranlar hakkında çok şey bilmiyoruz” diyen araştırmacılar, daha uzun vadeli bu sonuçların ortaya çıkarılması için daha çok gözlemsel araştırmanın ve takip araştırmasının yapılması gerektiğini söylüyor. Ayrıca genel olarak, yapılan bu tek çalışmanın yanıt vermediği pek çok bilinmez ve soru da var. Araştırmacıların verileri eksik ve bölgesel. Örneğin Kuzeydoğu’da elde edilen bulguların ülkedeki başka yerlere de uygulanıp uygulanamayacağı ya da bir kuşun bir rehabilitasyoncuya götürülmesine hangi etmenlerin karar verdiği belli değil.

Fakat bildiğimiz bir şey varsa, o da doğada bir kuş olarak hayatta kalmanın zor olması; özellikle de yaralanmış veya sersemlemişse. Ayrıca çalışmadaki sonuçlar, bir pencere çarpışmasıyla yaralanan ama yine de kendine gelmiş gibi görünebilen kuşların yüzdesi bakımından can sıkıcı.

Ek olarak araştırmacılar, kuş- pencere çarpışmalarının sonuçlarını etkileyen değişkenleri de değerlendirmiş. Bilim insanları başka şeylerin dışında daha büyük boyutlu kuşların hayatta kalmasının daha muhtemel olduğunu, ölümlerin ve tedavi süresinin mevsimlere göre değiştiğini ve kafa travması ile beyin sarsıntılarının, en yaygın bildirilen yaralanmalar olduğunu keşfetmiş; bulgular, gelecekteki doğal yaşam tedavileri için bilgi ve öncelik sağlanmasına yardımcı olabilir.

Kornreich, kendilerine getirilen her kuşu kurtaramasalar da “doğal yaşam rehabilitasyoncularının yardıma muhtaç doğal yaşam, kuşlar ve diğerleri için bir hayata tutunma dalı olduğunu” söylüyor. “Çözümün çok önemli bir kısmı onlar. Popülasyonlar üzerinde olduğu kadar kendi başına değerli olan bireysel yaşamlar üzerinde de önemli bir etkileri var.”

Ancak bulgular, rehabilitasyoncuların tek çözüm olamayacağının altını çiziyor. “Önlemenin kilit nokta olduğunu gösteriyorlar” diyor Longcore. Üstelik önlemek mümkün.

Işıkların Kapatılması, Kuşların Hayatını Kurtarabilir

Kuşlar, günümüz dünyasında çok büyük sayıda güçlükle karşı karşıya kalıyor ve popülasyonları hızla geriliyor. Kuzey Amerika kuş faunası üzerine yürütülen 2019 tarihli bir çalışmaya göre bir zamanlar yaygın olan türler bile kayıp yaşıyor. İklim değişikliği, doğal yaşam alanlarının kaybı ve evet; kediler var. Yabani kediler ve dış mekan kedileri, 40 kuş türünün tamamen yok olmasına yol açmış. Ayrıca insan sebepli kuş ölümlerine yön veren en büyük etken oldukları düşünülüyor. Yapılan bir analizde, kuşların ABD’de 4 milyara kadar kuşu öldürdüğü tahmin ediliyor. Kuş ölümü listesinde pencereler, onu yakın bir mesafeden ikinci olarak takip ediyor. Ayrıca belki de pencere problemi, ele alınması en kolay tehdit olabilir.

Kuş güvenlik camları ile pencere filmleri, bantları ve doğru şekilde yapıştırılmış etiketler gibi kanıtlanmış stratejilerin hepsi aslında hiçbir olumsuz taraf sergilemeden çarpma tehlikesini en aza indiriyor. Longcore, pek çok kuşun gece vakti göç ettiğini ve insan şehirlerinin yapay ışığına doğru çekildiğini söylüyor. Göç sezonunda yapılan ışık kapatma girişimleri, kuşların ilk başta tehlikeli engellere çekilmesini önleyerek milyonlarcasını kurtarabilir.

Ayrıca ister şehirde, ister kırsal alanda olsun; yardım etme konusunda herkes bir rol oynayabilir. Longcore, kentsel yayılmanın işgal ettiği alan miktarı ve düşük yoğunluklu gelişim miktarı yüzünden çoğu kuş çarpışmasının muhtemelen, yüksekliği düşük binalar ve bakım evleriyle dolu kenar mahalleler ya da kırsal alanlarda gerçekleştiğini söylüyor.

Eğer daha güvenli bir uçuş ortamı oluşturmak istiyorsanız, “ihtiyacınız olan şey camları kuşlara daha görünmez hale getirmek” diyor Partridge. Mevcut pencereleri değiştirmek için en iyi çalışan yöntem, herhangi bir film veya uygulamanın en fazla 5 cm mesafelik bir desenle ayrılması. Teller de harika birer önleyici bariyer. Ayrıca “özellikle göç sırasında ışıkları kapatmak çok önemli” diye ekliyor Longcore. İlkbahar veya sonbaharda kendi evinizdeki ışıkları kapatmak veya dışarıda hava kararır kararmaz perdeleri çekmek de bireysel olarak atabileceğiniz önemli adımlar arasında. İçinde yaşadığınız topluluğu ticari binalar için bir ışık kapatma programı başlatmaya sevk etmek, daha büyük ölçekte değişim getirebilir.

“Kuşlar, çevremizin devasa önem taşıyan birer parçası” diyor Kornreich. Zararlı böcekleri yiyor, bitkileri tozlaştırıyor, tohumları yayıyor ve leşleri temizliyorlar. Daha başka bir sürü yararlı faaliyetleri var. Ayrıca birer keyif kaynağılar. “Kuşlar insanlar için binlerce yıldır birer ilham ve neşe kaynağı oldu” diye ekliyor araştırmacılar. Eğer kuşların gelecekte çok ötelere uçtuğunu görmek istiyorsak, pencerelerimize farklı bir çerçeveden bakmamız gerekiyor.

Yazar: Lauren Leffer/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

ABD’de Her Yıl Bir Milyardan Fazla Kuş Binalara Uçtuğu İçin Ölüyor Olabilir yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Bitkilerin acı reseptörleri, sinirleri veya bir beyni olmadığı düşünüldüğünde, biz hayvanlar alemi üyelerinin anladığı şekliyle acı hissetmezler. Bir havucu kökünden sökmek veya bir çalıyı budamak, botanik bir işkence değildir ve o elmayı endişelenmeden ısırabilirsiniz. Bitkilerin histen daha gelişmiş bir özellik olan ve işlenmesi için beyin gereken duyguları da yoktur.

Venüs sinekkapan bitkisi gibi bazı bitkiler belirgin duyusal kabiliyetlere sahip. Bu bitkinin inanılmaz tuzakları yarım saniye kadar kısa sürede kapanabiliyor. Benzer şekilde, küstüm çiçeği bitkisi yapraklarını dokunmaya tepki olarak hızla kapatıyor (bu adaptasyon, olası otçulları ürkütüp kaçırma görevi görüyor olmalı). Bu bitkiler görünürde açık bir duyu kapasitesi sergilese de yakın zaman önce yürütülen araştırmalar, başka bitkilerin mekanik uyaranları hücresel bir seviyede algılayıp tepki verebildiğini göstermiş. Bilimsel çalışmalarda sıkça kullanılan bir hardal bitkisi olan Arabidopsis, tırtıllar veya yaprak bitleri kendisini yediği zaman yapraktan yaprağa elektrik sinyalleri gönderiyor ve otçulluğa karşı kimyasal savunmalarını artırma sinyali veriyor. Bu dikkat çekici tepki fiziksel hasarla başlasa bile söz konusu elektriksel uyarı sinyali, acı sinyalinin dengi değil ve hasar gören bir bitkiye hayvani özellikler yükleyerek, onu acı çeken bir bitki gibi düşünmememiz gerekir. Bitkiler Güneş ışığına, yer çekimine, rüzgara ve hatta ufak böcek ısırıklarına yanıt verme konusunda sıra dışı kabiliyetlere sahip ama evrimsel başarı ve başarısızlıkları (neyse ki) acıyla değil, sadece yaşam ve ölümle şekillenmiş.

Sinekkapan Bitkisi Yapraklarını Nasıl Kapatıyor?

Pek çok bitkinin fiziksel uyaranları ve hasarları zannedildiğinden daha karmaşık şekillerde algılayıp iletebildiği görülse de burada bahsedilen ‘algılama’ ve ‘iletme’, hayvanlar alemindeki özelliklere yapılan birer benzetme. Gazete haberlerinde gördüğünüz ‘Bitkiler konuşabiliyor‘, ‘hissedebiliyor‘, ‘bağırıyor‘ veya ‘birbirleriyle iletişim kurabiliyor‘ türü başlıklar da bitkilerde görülen, kendiliğinden gerçekleşen kimyasal, fiziksel ve biyolojik etki- tepki mekanizmalarının hayvanlar alemindeki olgulara hatalı şekilde benzetilip yorumlanmasından kaynaklanıyor.

Venüs sinekkapan bitkisinin görecek gözleri, dokunacak sinirleri ve düşünüp karar verecek bir beyni yokken üzerine böcek konduğunu nasıl algılıyor, biliyor ve yapraklarını kapatmaya ‘karar veriyor’? 2 yıl önce yapılan bir araştırmaya göre bu bitkinin hassas tetikleyici kıllarına dokunulması, mekanosensif iyon kanallarını harekete geçirerek fiziksel bir mekanizmayı tetikliyor. Hareket ile uyarıldığı zaman açılan bu kanallar, iyon yüklü moleküllerin akın etmesine ve hücrelerin farklı çalışmasına sebep oluyor (aynı yapılar, daha gelişmiş sistemler olan biz hayvanlarda da var, bkz: yakınsak evrim). Ancak bunlar beyin ve sinir sistemi olmadan, tamamen mekanik ve bilinçsiz şekilde gerçekleşen ve dışarıdan bilinçliymiş gibi görünen faaliyetler.

Bitkiler aslında yaptıkları hiçbir şeyi bilinçli yapmıyor çünkü düşünecek sistemleri yok. Sadece canlılığın milyarlarca yıllık evriminde ortaya çıkan sayısız mekanizmadan bazıları işe yaradığı ve yok olmadığı için günümüze kadar ulaşmış. Örneğin bitkiler böcekleri kendine çekmek için çiçek açmıyor, böcekler dikkatlerini çeken çiçeklere gidiyorlar. Bu bitkiler daha çok tozlaştığı için hayatta kalma şansları artıyor ve kullanılan ‘aktif anlatım dili’nde bu durum, bitkiler sanki kendilerini böcekleri çekmek için güzelleştiriyormuş gibi algılanıyor. Evrim bilinçsiz bir süreç. Milyarlarca yılda gerçekleşen, deneme yanılma faaliyetine ‘benzeyen’ sayısız sürecin sonunda ortaya çıkan sistemler doğanın işleyişini meydana getiriyor. Bunun sonucunda çok ufak boyutlu arılar bizim nasıl yapabildiklerine şaşırdığımız şeyler yapıyorlar. Tabii ki onların da bu kadar kapsamlı düşünecek beyinleri yok. Arıcıların dumanlarına bir türlü çözüm bulamıyor ya da ballarının neden azaldığını anlayamıyorlar.

Yazarlar: Melissa Petruzzello/Brittannica & Ozan Zaloğlu.

Bitkilerin Hisleri ve Duyguları Var mı? yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Ne zaman sevdiğiniz bir melodiye ritim tutsanız veya arkadaşınızla sohbet etseniz, bunu mümkün kılan karmaşık bir sistem iş başında oluyor. Kulaklarınız biyolojinin birer harikası. İçlerinde bir sürü şey oluyor. Popular Science‘a konuşan ve Avusturya’daki Konrad Lorenz Enstitüsünde çalışan evrimsel biyolog, biyolojik antropolog ve doktora sonrası araştırma görevlisi Anne Le Maître, kulak için “Çok karmaşık bir yapı” diyor.

Bu karmaşıklık, milyonlarca yıl boyunca daha iyi duymaya yönelik yoğun seçilim baskısının bir sonucu. Fakat kulağın bir kısmı hariç: Bu kısım ise kulak memeleri. Tüm ince ayarlı kısımlar arasında, bu parçalar pek akla yatkın durmuyor. İşte bilim insanlarının duyu organlarımızı nasıl anlamlandırdıkları…

Kulaklarımızın hikayesi

Kulaklar, dış dünyadaki sesi kafanızdan dışarı doğru çıkan kıkırdaklı yapılarla yakalar ve bunu bir kanaldan geçirerek zarsı bir davula iletir. Bu ses daha sonra bir dizi ufak orta kulak kemiğine ve kulak salyangozu adı verilen, salyangoz şeklindeki labirente gidiyor. Bu labirent, sinir sinyallerini ta beyninize kadar iletiyor. Le Maître memelilerin, sürüngenlerde ve kuşlarda olduğu gibi sadece bir tane yerine üç tane orta kulak kemiğiyle beraber özellikle karmaşık bir kulakları olduğunu belirtiyor. Üstelik, diğer omurgalılarda bulunmayan geniş dış kulak yapılarımız (kulak kepçesi) var. Peki nasıl böylesine girift kulaklarımız oldu? Evrim yoluyla tabii ki.

Le Maître, binlerce yıl boyunca pek de memeli olmayan atalarımızdaki çene kemiği parçalarının yer değiştirip ayrıldığını ve orta kulak kemiklerinden ikisinin yanısıra kulak zarını destekleyen kemiği de meydana getirdiğini açıklıyor. Çin ve başka yerlerde bulunan fosiller, bu evrimsel sürecin günümüzdeki memelilerin evrimsel öncülleri olan ve uzun süre önce yok olmuş mammaliaforme’lerde Kretase dönemi boyunca gerçekleşen başlangıç ve bitişlerini gösteriyor. “[Farklı tür ve fosiller arasındaki] farklı ara formları görüyorsunuz… Fakat memeli formuna doğru bir gidişat var” diyor Le Maître. Bu özel, ses ileten kemikler ve benzersiz, ekstra uzun, sarmal halindeki kulak salyangozuyla birlikte memelilerin, diğer çoğu omurgalıdan daha geniş bir frekans aralığını duyabildiğini ekliyor bilim insanı.

Bahamalar’daki Western Atlantic Üniversitesi Tıp Fakültesinde yardımcı anatomik profesörü olarak çalışan Mark Coleman, belirgin kıkırdak ve deri kıvrımları olan dış kulaklarımızın da memelilere özgü olduğunu ve sesleri artırıp biz ve akrabalarımızın seslerin yerini bulmamızı sağlayarak ilave bir yardımcı rol oynadığını söylüyor. Primat ve memelilerdeki işitsel sistem üzerinde çalışan Coleman, farklı hayvanların kulaklarının akort şeklini ve bunun kulak yapısıyla olan ilgisini karşılaştırıyor.

“Evrimleşmiş her özellik uyumsal değil.”

Çeşitli türlerin, farklı ses tiplerini yakalamak üzere özelleşmiş kulakları olduğunu söylüyor. Örneğin kanguru farelerinin, boyutları için özellikle düşük frekanslı olan sesleri tespit etmelerini ve çıngıraklı yılanlar gibi yırtıcılardan kaçınmalarını sağlayan çok büyük orta kulakları var. İnsan kulakları şempanzelerinkine benziyor fakat aradaki ufak farklılıklar, şempanzelerin işitsel sisteminin yüksek ve düşük frekansları en iyi şekilde yakaladığı anlamına geliyor. Coleman, insanların işitme duyusunun ise orta aralıktaki frekanslara (yaklaşık 1.000 ve 4.000 Hertz arasında) karşı en hassas olduğunu söylüyor.

Ayrıca Le Maître, benzer yaşam alanları olan hayvanların sık sık aynı tür kulaklara sahip olduğunu söylüyor. Yer altında yaşayan türler, sucul memelilerde olduğu gibi ne kadar yakın akraba olurlarsa olsunlar, genelde birbirlerine önemli ölçüde benzer görünen orta kulaklara sahipler. “Memeliler genelinde yakınsak adaptasyon var” diyor bilim insanı.

Kulak kepçemizdeki yükseltiler bile özel olarak evrimleşmiş bir amaca sahip. Kulak topografimizdeki yükseltiler ve çukurlar, sesleri çok daha hassas şekilde filtreleyip saptıyor. Yarasalar ve makiler gibi gece vakti avlanan canlıların, böcekleri karanlıkta yakalamalarını sağlayan ve özellikle engebeli olan dış kulakları olduğunu belirtiyor Coleman. İnsan kulakları nispeten basit olsa da dış kulaklarımız değiştiğinde beyinlerimizin hâlâ uyum sağlaması ve bir sesin kaynağını nasıl belirleyeceğini yeniden öğrenmesi gerekiyor.

Tüm bunlar bizi gizemli bir şeye götürüyor.

Doğal Seçilim, Bu Böceğin Tuhaf Boynuzunu Açıklayamıyor

Evrimsel istisna: Kulak memeleri

Bu yumuşak, kıkırdaksız takım taklavat hayvanlar aleminde nispeten yeni ortaya çıkmış; Coleman aslında sadece insanlarda, şempanzelerde ve gorillerde bulunduklarını söylüyor. Biyologlar şimdiye kadar ne amaca hizmet ettiklerini belirleyememiş. “Bence işlevleri, küpe takmak için güvenli bir yer sağlamak” diye espri yapıyor Coleman.

Kulakların içerisinde çok sayıda kan damarı var, dolayısıyla bu kulak memelerinin, fillerin dev kulaklarının serin kalmalarına yardımcı olmasına benzer şekilde sıcaklığın düzenlenmesinde rol oynamaları muhtemel. Fakat hem Coleman hem Le Maître, bu kuramın tahminden fazlası olmadığını belirtiyor. Alternatif olarak hayvanbilimci Desmond Morris gibi bazı bilim insanları ise kulak memelerinin çiftlerin bağ kurmasını kolaylaştırmak üzere erojen bir bölge olarak geliştiği fikrini öne sürmüş ancak bu tür bir cinsel seçilimin kulaklarımızı şekillendirdiğine dair pek doğrudan kanıt yok.

Kulağın diğer çoğu kısmının aksine, kulak memeleri insanlar arasında oldukça fazla değişiklik gösteriyor. Lisedeki fen dersinde yapışık veya ayrık kulak memelerini ebeveynlerinizden geçen tek bir alel dizisinden miras aldığınızı öğrenmiş olabilirsiniz. Üstelik fazla basite indirgenen bu olgunun aslında doğru olmadığı ve kulak memelerimizin genetikle belirlendiği şekilde farklı tip ve biçimlerde geldiği de ortaya çıkmış. Le Maître’ya göre bu değişkenlik seviyesi, kulak memelerimizin belli bir şekle ve amaca bürünme noktasında iyi gelişmiş orta kulak kemikleri gibi bir şeye göre çok daha düşük bir baskı altında bulunduğunu akla getiriyor.

Bunun yerine kulak memeleri, evrimin mükemmel bir tasarım süreci olmadığının bir kanıtı olabilir. Harvard Üniversitesinde paleoantropolog olarak çalışan Bridget Alex, “Evrimleşen her özellik adaptif değildir” diyor. Hangi özelliklerin ortaya çıkabileceğine dair fiziksel ve biyolojik kısıtlamalar var. Rastgelelik, bir grupta belli bir özellik takımının şans eseri baskın hale geldiği genetik sürüklenme yoluyla devreye giriyor.

Ayrıca evrimsel “tablalar” adı verilen şeyler de var. Ünlü paleontolog Stephen Jan Gould’un ortaya attığı bu terimde, bir katedralin kemer ve tavan bölümü arasındaki üçgenimsi alanı kastediliyor. Bu üçgenlerin, proje planının kasıtlı bir parçası olması gerekmiyor. Onun yerine, istenen mimari özellik olan kemerin bir yan ürünüler. Benzer şekilde vücudumuzun bazı kısımlarının da diğerlerinin kazara ortaya çıkan yan ürünleri olabileceğini açıklıyor Alex. Belki kulak memeleri, kulaklarımızın başka bir yerinde gerçekleşen ve duyma kabiliyetimizi en yükseğe çıkaran, bunun sonucunda da bazı etleri yanlışlıkla etrafta salınır halde bırakan bir kıkırdak geçişi sebebiyle ortaya çıkmıştır.

Evrimin bazen pespaye de olsa devam eden çalışmasının tek göstergesi kulak memeleri değil. Kulaklarımızda, kulak kepçelerini kedilerin yaptığı gibi döndürüp yöneltebilen memeli atalarımızdan kalan ve işlevini kaybetmiş kaslarımız da var. Bu hurda kasları bulunmasına rağmen insanların çoğu kulaklarını hiç hareket ettiremiyor (kuyruk sokumu kemiklerimizin artık nasıl kuyruklara bağlanmadığı gibi). Gizemini koruyan başka kullanışsız şeyler de var. “İnsan çenesinin [de] neden evrimleştiği bilinmiyor” diyor Alex. “Adaptif mi, bir yan ürün mü, şans eseri mi, cinsel seçilim mi?” Bu sorunun cevabını çenenizi (veya kulak memelerinizi) sıvazlayarak düşünebilirsiniz ancak bunu yapmak sizi cevaba daha fazla yaklaştırmayacak.

Yazar: Lauren Leffer/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Kulak Memelerimiz Neden Var? Evrimsel Açıdan Mantıklı Değiller yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

1. Kamuflaj Hipotezinin Çürütülmesi

Daha önce zebraların çizgilerinin, avcılardan korunmak için bir tür kamuflaj sağladığı düşünülmüştü. Ancak, Melin ve ekibi, zebraların çizgilerinin avcılar tarafından algılanabilir olduğunu ve bu çizgilerin avcılara karşı bir kamuflaj sağlama işlevi görmediğini belirlemiştir. Araştırma, zebraların çizgilerinin, avcılara karşı arka planla uyum sağlama ya da görünmez olma gibi bir etkisi olmadığını göstermiştir.

Melin, “Daha önce zebra çizgilerinin kamuflaj için olduğu düşünülüyordu. Ancak biz, zebraların çizgilerinin avcılar tarafından algılanıp algılanamayacağını çeşitli koşullarda test ettik ve sonuçlar, bu çizgilerin kamuflaj işlevi görmediğini gösterdi,” şeklinde açıklamada bulunmuştur.

2. Görüş Kapasiteleri ve Mesafe Analizi

Araştırmacılar, zebraların çizgilerinin avcılar tarafından ne kadar mesafeden görülebildiğini tahmin etmek için çeşitli hesaplamalar yapmışlardır. Tanzanya’daki bir sahadan elde edilen dijital görüntüler üzerinde, zebraların çizgilerinin aslanlar, benekli sırtlanlar ve diğer zebralar tarafından nasıl algılandığı simüle edilmiştir. Sonuçlara göre, çoğu avcı, zebraların çizgilerini gün ışığında 50 metre, alacakaranlıkta 30 metre ve aysız gecelerde ise 9 metre mesafeden ayırt edebilmiştir. Bu bulgular, zebraların çizgilerinin kamuflaj sağlamadığı görüşünü destekler niteliktedir.

3. Sosyal Amaçlar İçin Çizgilerin Kullanımı

Araştırma, zebraların çizgilerinin sosyal amaçlarla kullanıldığına dair bir kanıt da bulmamıştır. Daha önce, çizgilerin zebraların birbirlerini tanımalarını kolaylaştırdığına ve sosyal avantaj sağladığına dair teoriler öne sürülmüştü. Ancak, zebraların yakın akrabaları olan diğer sosyal türler, çizgileri olmadan da birbirlerini tanıyabilmektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

Bu yeni çalışma, zebraların çizgilerinin evrimsel bir avantaj sağladığına dair önceki hipotezleri sorgulamaktadır. Çizgilerin kamuflaj sağladığı düşüncesi, şimdiye kadar hem bilimsel hem de popüler literatürde yaygın bir görüş olarak kabul edilmiştir. Ancak Melin ve ekibinin bulguları, zebra çizgilerinin bu rolü oynamadığını ve zebraların doğal çevrelerinde avcılara karşı daha iyi bir koruma sağlamadığını göstermektedir.

Sonuç olarak, zebraların çizgilerinin işlevi hakkında daha fazla araştırma yapılması gerektiği ve bu tür araştırmaların zebraların evrimsel stratejilerini anlamada önemli bir rol oynayacağı vurgulanmaktadır. Bu bulgular, zebra çizgilerinin evrimsel anlamda başka bir işlevi olup olmadığını anlamak için gelecekteki araştırmalara zemin hazırlayabilir.

Erzincan'da Soğuk Sular Mesire Alanı'nda bulunan 'Kırk Gözeler' doğaseverlerin uğrak mekanlarından biri oluyor.

ABD’de yer alan California Bilimler Akademisi, BigPicture Doğa Fotoğrafçılığı Yarışması’nın bu yılki kazananlarını açıkladı. Fotoğraflar, küresel ısınma ve habitat kaybının dünyanın dört bir yanındaki vahşi yaşam üzerindeki etkisini ortaya koydu. İşte 2022 BigPicture Doğa Fotoğrafçılığı Yarışması’nın kazananları...

Türkiye'den 6 bin 500 kilometre uzaktaki Ruanda'ya giden NTV ekibinden Yağız Şenkal ve Bahattin Demir, ülkenin yaşadığı soykırımdan sonra oradaki insanlarının tekrar bir ulus yaratma çabasını, coğrafyasını ve sadece birkaç ülkede yaşayan gümüş sırtlı gorillerle yaptıkları yolculuğu bizlere aktardı.

Avrupa Parlamentosu, Emisyon Ticaret Sistemi, Sosyal İklim Fonu ve Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması ile ilgili teklifleri kabul etti.

İklim Değişikliği ile mücadelede kritik bir dönemeci temsil eden ve yeni bir ekonomik sistemin doğuşunun tescili olacak yeni Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Avrupa Parlamentosu’nda 8 Haziran’da yapılan oylamada reddedilmişti ve Çevre Komisyonu’na geri gönderilmişti. Aynı zamanda Sosyal İklim Fonu ve Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması da geri dönmüştü. Bu hafta başında ise Komisyonda yapılan görüşmeler sonucunda bazı revizelerle beraber yeni ETS üzerinde uzlaşmaya varıldı. Dün de Avrupa Parlamentosu’na sunulan düzenleme bu kez kabul edildi. Avrupa Parlamentosu ayrıca Sosyal İklim Fonu ve Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması ile ilgili tekliflerini de kabul etti.

NELER İÇERİYOR? Yeni Emisyon Ticaret Sistemi ile Avrupa Komisyonu tarafından teklif edilen yüzde 61 emisyon azaltım hedefi yüzde 63'e yükseltildi. Önemli tartışma başlıklarından ücretsiz karbon tahsisleri 2027'den başlamak üzere 2032'ye kadar kademeli olarak sonlandırılacak. Düşük emisyonlu sistemlere geçen endüstriyel şirketler ödüllendirilirken enerji denetim kuruluşlarının tavsiyelerini dinlemeyenlerin ücretsiz tahsisleri sınırlandırılacak. 2024 yılından itibaren Avrupa içi tüm deniz ulaştırması ETS'nin kapsamına dahil edilecek. Avrupa dışı deniz ulaşımının ise yüzde 50'si ETS tarafından kapsanacak. 2027'den sonra AB dışındaki ülkelerin gemileri de ETS'ye tabi tutulacak. Denizcilik sektörü kapsamında ETS'den elde edilecek gelirlerin yüzde 75'i “Okyanus Fonu”na aktarılacak. Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM) organik kimyasallar, plastikler, hidrojen, amonyak ve dolaylı emisyonları kapsayacak şekilde genişletilecek. SKDM’den elde edilecek gelirler en az gelişmiş ülkelerin yeşil dönüşümünü desteklemek için de kullanılacak. Komisyon binalar ve karayolu taşımacılığı için ETS-2 olarak adlandırılan yeni bir sistem kurulmasına karar verdi. Başlangıçta sadece ticari bina ve araçları kapsayacak olan sistemde 2029 yılına kadar vatandaşlar muaf tutulacak.

NTV Ekibi, Muğla Marmaris'teki orman yangınının olduğu bölgeden son gelişmeleri aktardı.

Bir Alman hükümet denetçisi tarafından yeşil tahvillere yönelik hazırlanan ve henüz kamuya açıklanmamış olan rapor, oldukça ses getirecek bazı eleştiriler içeriyor.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın Türkiye’ye olası yıllık maliyeti 1,8 milyar dolar seviyelerine çıkabilir.

Ege Demir-Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği tarafından Avrupa Birliği Yeşil Mutabakat’ının demir-çelik sektörüne etkilerini ve geleceğe yönelik yol haritasını düzenlediği bir toplantıyla ele aldı.

Toplantıda bir konuşma yapan Ege Demir Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği Başkanı Yalçın Ertan, hammadde fiyatlarındaki ani değişiklikler, enerji krizi, Ukrayna-Rusya savaşı; iç piyasada ekonomik değişimlerin yanı sıra Yeşil Mutabakat’a sağlanacak uyum ve sınırda karbon düzenlenmesinin hayata geçirilmesi ile ihracatçıların maliyetlerinde meydana gelecek artışlar sektör için önemli risk oluşturuyor.

Ertan “Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında sınırda karbon vergisi gibi yeni uygulamalar ile başta demir-çelik, kimya, otomotiv, tekstil olmak üzere birçok sektörümüzün ihracatının ve rekabet gücünün etkileneceğini biliyoruz. Yapılan çalışmalar bu sürecin olası yıllık maliyetinin 1,8 milyar dolar seviyelerine çıkabileceğini gösteriyor. Türkiye’nin 2053 sıfır emisyon hedefi çerçevesinde de hepimizin bu sürece ayak uydurması gerekiyor” diye konuştu. EMİSYONDA EN SORUMLU ÜLKELERDEN BİRİ TÜRKİYE Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri Dr. M. Veysel Yayan ise “Yeşil kalkınma için 3 milyar dolarlık finansman oluşturuldu. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kapsamındaki ürünlerin Avrupa Birliği’ne ihracat miktarına göre baktığımızda en sorumlu ülke Rusya, ikinci Çin, üçüncü ise Türkiye. Önümüzdeki dönemde karbon düzenlemesi kapsamında sorunlarla karşı karşıya kalacağımızı öngörüyoruz. 2030 yılı itibarıyla yüzde 21 yani 246 milyon tonluk düşüş yapmamız gerekiyor. Karbon maliyeti 352 milyon euro yani 400 milyon dolar civarında” dedi.   Türk çelik sektörünün Yeşil Mutabakat hedeflerine uyum çalışmalarının devam ettiğini ve bu kapsamda son 15 yıl içinde baca gazlarının kontrol altına alınmasına imkan sağlayan sistemlerin devreye alındığını söyleyen Veysel Yayan, Türkiye’de bir Emisyon Ticaret Sistemi’nin (ETS) kurulması ve ETS gelirlerinin, yeşil dönüşüme yönelik yatırımlar yapan sektörlere finansman kaynağı oluşturulacak şekilde tahsis edilmesine ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. “Karbon kaçağı riski altında olduğu düşünülen enerji yoğun sektörler için ücretsiz tahsisatlar verilmesi gerekiyor. YEKDEM ve Çevre Katkı Payı uygulamaları ile oluşturulan fonlardan ve bütçeden şimdiden destek sağlanarak, sera gazlarının azaltılması için yatırımların yapılması önemli” diye konuştu.

Hatay'ın Arsuz ilçesinde yaban hayatı geliştirme sahasında yaban keçisi avlayan kişiye 254 bin 912 lira ceza uygulandı.

Avrupa Komisyonu’na sunulan yeni yasa, kabul edilirse zarar görmüş ekosistemlerin onarılması için 100 milyar euro’luk bir plan hayata geçirilecek.

Ormanlar ve doğal hayat, İklim Değişikliği ile mücadelede insanlığın elindeki en büyük güç. Soluduğumuz havayı, içtiğimiz suyu, gıdalarımızı ormanlar sayesinde elde ediyoruz. Yaklaşık 1,6 milyar insan ormanlardan geçiniyor. Diğer taraftan ormanlar, kara canlılarının yüzde 80ʼinin yaşam alanını oluşturuyor. BM Gıda ve Tarım Örgütü’nün açıklamasına göre (FAO) ise ormanlar, 2050’ye kadar atmosfere salınması beklenen toplam karbondioksit emisyonunun 10’da birini emme potansiyeline sahip. Ama her yıl 10 milyardan fazla ağaç yok oluyor. Avrupa Çevre Ajansı’na göre tüm çabalara rağmen Avrupa Birliği topraklarındaki ‘korunan’ habitatların bile yüzde 81’i kötü durumda. Haziran ayının sonunda Avrupa Komisyonu’na sunulan yeni “Doğa Restorasyon Yasası” bu gidişatı tersine çevirmek için 100 milyar dolarlık bir fonu harekete geçirmeyi hedefliyor. Yeni yasa teklifi, Avrupa habitatının restore edilmesini doğrudan amaçlayan ilk düzenleme olma özelliğini taşıyor. HER 1 EURO, 38 EURO KAZANDIRIYOR Avrupa Komisyonu verilerine göre doğa için harcanan her 1 euro, 8 ila 8 euro arasında ekonomik değer üretiyor. Bu nedenle yeni yasa ile sulak arazilerin, nehirlerin, ormanların ve deniz ekosisteminin daha sağlıklı hale getirilmesi amaçlanıyor. İlk hedef 2030’a kadar AB topraklarındaki ekosistemlerinin yüzde 20’sini restore etmek… Nehirler üzerindeki engellerin kaldırılarak 2030 yılına kadar 25 bin km uzunluğundaki nehrin serbest akmasının sağlanması ve polen taşıyıcı canlıların nüfusunun azalmasının önlemesi de yasanın hedefleri arasında. Tarla kuşları ve kelebeklerin de nüfusunun artırılması da yasa kapsamına dahil edildi. KİMYASAL İLAÇ KULLANIMI AZALTILACAK

Yasa kapsamında tarımda kimyasal kullanımının azaltılması da planlanıyor. Kimyasal ilaç kullanımı biyoçeşitliliği ve dolayısıyla gıda güvenliğini tehdit eden en önemli faktörlerden. Teklif kabul edilirse tarımda kimyasal ilaçlama 2030 yılına kadar yüzde 50 azaltılacak.

Küresel gıda taşımacılığının yarattığı emisyonların tahmin edilenden daha yüksek olabilir.

Nature Food'da yayınlanan bir araştırmaya göre küresel gıda tedarik zincirinin yarattığı emisyonların önceden hesaplanandan daha yüksek olduğunu ve toplam gıda sistemi emisyonlarının yaklaşık beşte birini oluşturduğunu gösteriyor. Nature Food'da yayınlanan ve gıdanın üretildiği yer ile tüketildiği yer arasındaki mesafeyi dikkate alan “gıda mili” terimine odaklanan çalışma, küresel gıda taşıma sisteminin karbon ayak izini tahmin ediyor. Geçmişteki araştırmalar, gıda taşımanın, gıda sisteminin geri kalanına kıyasla küçük bir karbon ayak izine sahip olduğunu gösteriyordu. Ancak çoğu araştırmada, gıda tedarik zincirinin tamamındaki emisyonlar hesaba katılmıyor. Yeni çalışma bu boşluğu doldurmayı amaçlıyor ve gübre, makine ve hayvan yemi nakliyesinden kaynaklanan emisyonların yanı sıra dünya çapında gıda ürünlerinin gönderilmesinden kaynaklanan daha belirgin nakliye ve araç emisyonlarını içeriyor.

Bu bakış açısıyla araştırma küresel gıda taşımacılığının 3 milyar ton CO2 eşdeğeri emisyondan sorumlu olduğunu hesaplıyor. Bu rakam, önceki çalışmalardan 3,5 ila 7,5 kat daha fazla.

GELİŞMİŞ ÜLKELER SORUMLU Araştırmada küresel gıda taşıma sisteminin karbon ayak izinden özellikle gelişmiş ülkelerin sorumlu olduğunu gösteriyor. Çalışmaya göre ‘yüksek gelirli ülkeler’ dünya nüfusunun yalnızca yüzde 12,5'ini temsil ederken, uluslararası gıda taşımacılığının yüzde 52'sinden ve bunun yarattığı emisyonların yüzde 46'sından sorumlu olduklarını hesaplıyor. Tüm uluslararası gıda taşımacılığının sona ermesi durumunda gıda taşımacılığı emisyonları sadece yüzde 9 azalabilecek.

Çanakkale Üniversitesi tarafından yetiştirilen 300 yavru ıstakoz denizle buluştu.

Karaburun Yarımadası’nda 21 aydır yürütülen çalışmalar sonucunda toplam 1.106 adet flora ve fauna taksonu kayı altına alındı.

Ülkemizin en önemli turizm bölgelerinden biri olan Akdeniz, hem tarihi hem de doğal güzellikleriyle görülmeye değer birçok yere sahip. Her yıl milyonlarca yerli ve yabancı turisti ağırlayan Akdeniz Bölgesi, yalnızca tatil beldeleriyle değil, keşfedebileceğiniz çok sayıda tarihi geçmişe de ev sahipliği yapıyor. Akdeniz’in en gözde noktalarında konumlanan bu antik kentler ziyaretçilerini adeta bir açık hava müzesine götürüyor. Tarihi dokusu ve doğal güzellikleriyle ülkemizin en gözde yerlerinden biri olan Akdeniz’e yolunuz düşerse bu tarihi yerleri görmeden sakın dönmeyin. İşte Akdeniz’de keşfetmeniz gereken 7 antik kent..

Yüz maskeleri ve eldivenler gibi kişisel koruyucu ekipmanların kullanımı corona virüs pandemisi sırasında, dünyada daha önce hiç olmadığı kadar arttı. Kanada’da yapılan yeni bir çalışma, tek kullanımlık plastikteki bu artışın dünyadaki hayvanlar üzerindeki etkisi konusunda uyardı. 23 ülkedeki 100'ü aşkın vakayı değerendiren bilim insanları, bu atıkların doğada başta kuşlar olmak üzere pek çok hayvan türünün ölümüne yol açtığını söyledi. Araştırmacılar, ülkeleri etkili bir atık yönetimi yapmaya çağırdı.

Şanlıurfa’da ağaçların Göbeklitepesi olarak adlandırılan ve yaklaşık 2 bin yıldır ayakta duran zeytin ağacı, zamana meydan okuyor.

Şanlıurfa’nın Eyyübiye ilçesindeki Altınbaşak kırsal Mahallesine bağlı Zeytinlik mezrasında bulunan zeytin ağacı Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu tarafından 2017 yılında 'Anıt Ağaç' olarak tescillendi. Bölgede ağaçların Göbeklitepesi olarak adlandırılan 2 bin yıllık zeytin ağacı, Eyyübiye ilçesinde yer alan ve ismi de Cudi Dağı olan tepenin üzerinde yer alıyor. Toplam 6 buçuk metre çapında olan zeytin ağacının çevresinde ise antik döneme ait olduğu tahmin edilen yerleşim alanları, mağaralar, mezarlar ve sarnıçlar bulunuyor.

Bölge halkı, 2017 yılından itibaren gözlerin üzerine çevrildiği zeytin ağacının turizme kazandırılması için çalışmaların hızlandırılmasını istiyor.

Karadeniz Bölgesi'nde sık görülen vampir kelebekler, İstanbul'da da görülmeye başladı. Özellikle akşam saatlerinde Beykoz'daki evleri istila eden kelebekler, panik yarattı. Biyoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Fatih Dikmen, "İnsanların kendileri açısından korkmasına gerek yok ama bitki zararlısı bir tür. O yüzden bahçelerindeki bitkilerin ya da ektikleri ürünlerin bu böcekler tarafından zayıflatılması ya da hasara uğratılması söz konusu olabilir" dedi.

Niğde, Bolkar Dağları'ndaki krater gölleri, 3 bin metrenin üzerinde 37 zirvesi bulunan Aladağlar, Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan "sessiz kurbağalar", dağcıların adresi Demirkazık ve Anadolu'da tek örnek olduğu bilinen "Gülen Meryem Ana" freski ile ziyaretçilerini bekliyor

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Türkiye, tarihsel ve kültürel zenginlik açısından oldukça önemli bir yere sahip. Yurdun batısından doğusuna, kuzeyinden güneyine her yeri bu zenginliklerle dolu. Bunlara verilebilecek en güzel örneklerden biri de köprüler... Binlerce yıllık geçmişe sahip, birbirinden ayrı kara parçalarını birleştirme görevi üstlenen bu köprüler; tarihi, mimarisi ve konumuyla gerçek anlamda tarihe tanıklık etmiş eserler arasında yer alıyor. İşte Türkiye’nin tarihe tanıklık eden 10 köprüsü...

Bitlis'in Adilcevaz ilçesindeki Arin Gölü'nde 3 ay boyunca konaklayan flamingolar, özellikle doğa tutkunu fotoğrafçıların ilgi odağı oluyor.

Kuzey İrlanda, dünyanın en ilginç ve tehlikeli köprülerinden biri olan Carrick-A-Rede Rope köprüsüne ev sahipliği yapıyor.

Elazığ’da yolda, araçların arasında oluşan hortum şaşırttı. Vatandaşların cep telefonuyla kaydettiği hortum, yaklaşık bir dakika sonra dağıldı.

Hatay'da koruma altında olan yaban keçisini avlayan kişiye 250 bin lira tazminat ile 4 bin 912 lira idari ceza uygulandı.

Selvi ağacı hakkında pek çok efsane mevcut. Kimilerine göre ağacı, Nuh Peygamber'in oğlu Yafes sulamış, kimilerine göreyse Zerdüşt dikmiş. İran mitolojisi ve halk inanışlarında önemli bir yer tutan bu efsaneler, ağacın tarihsel derinliğini daha da zenginleştiriyor.

İran ajansı ISNA'ya göre bu büyüleyici doğa harikası 4.000 ila 4.500 yaşında ve 25 metre uzunluğunda. Yaşı itibarıyla Mısır piramitleri kadar eski olduğu düşünülen bu ağaç, sadece İran'da değil, dünya çapında da saygı duyulan bir doğa anıtı haline gelmiş durumda.

Yüzyıllara meydan okuyan Sarv-e Abarqu, doğanın gücünü ve tarih boyunca insanlığın ona duyduğu saygıyı yansıtan eşsiz bir simge olarak varlığını sürdürüyor.

Yayla Kültürünün İzinde

Doğu Karadeniz, yayla kültürü ile tanınan bir bölge. Karadeniz'de yayla kültürü, hala canlı bir şekilde yaşatılıyor; bölge halkı, yaz aylarında yaylalara çıkarak bu kültürü devam ettiriyor.

Karadeniz'in Huzur Dolu Yaylaları

Deniz, kum ve güneş tatilinden bir süreliğine uzaklaşmak isteyenler, şehir yaşamının gürültüsünden bunalanlar ve serin derelerle dolu, temiz havada doğanın tadını çıkarmak isteyenler buraya! Karadeniz’in eşsiz yaylalarında huzur bulmaya ne dersin?

Ayder, Pokut, Karagöl, Anzer, Gito ve İkizdere gibi birçok muhteşem yayla seni bekliyor. Bol oksijen depolayabileceğin, Karadeniz mutfağının lezzetleri eşliğinde hayran kalacağın manzaralar seni bekliyor. Hadi, bu doğal cennete doğru yola çıkalım!

1. Ayder Yaylası, Çamlıhemşin – Rize

Karadeniz’in en gözde yaylalarından biri olan Ayder, Rize’nin Çamlıhemşin ilçesine bağlı. Şehir merkezine yaklaşık 1 saat uzaklıkta, 1350 m yükseklikte yer alan bu yayla, hem yerli hem yabancı turistlerin ilgisini çekiyor. Bungalovlar ve pansiyonlar gibi çeşitli konaklama seçenekleri mevcut. Ladin, kayın ve gürgen ağaçları arasında doğanın keyfini çıkarabilir, şifalı kaplıcalarında dinlenebilirsin. Ayder’i keşfederken bu güzelliklere uğramayı sakın unutma!

2. Pokut Yaylası, Çamlıhemşin – Rize

2100 m yükseklikteki Pokut Yaylası, bulutlara dokunma hissi uyandıran manzaralarıyla ünlü. Ahşap evleri ve çam ormanlarıyla kaplı bu yayla, doğa yürüyüşü sevenler için mükemmel bir nokta. Sal Yaylası’na 3-4 km, Hazindak Yaylası’na ise 15 km uzaklıkta. Pokut’un serin rüzgarlarıyla dolu yeşil doğasında huzurlu bir tatil için yola çık!

3. Karagöl Yaylası, Borçka – Artvin

Artvin’in Borçka ilçesinde bulunan Karagöl Yaylası, heyelan sonucu oluşmuş Karagöl ile dikkat çekiyor. 27 km mesafede olan bu yayla, kamp tutkunları ve vahşi hayvan fotoğrafçıları için ideal bir yer. Farklı bir doğa deneyimi için Artvin Otelleri’nden birini seçerek Karagöl’e git!

4. Anzer Yaylası, İkizdere – Rize

Anzer balı ile ünlü Anzer Yaylası, Rize’nin İkizdere ilçesinde bulunuyor. 2105 m yükseklikte, temiz havası ve çeşit çeşit çiçekleriyle huzur dolu bir atmosfer sunuyor. Doğa yürüyüşü yapabilir, yamaç paraşütü deneyimleyebilirsin. Anzer’i ziyaret ederken balını tatmayı unutma!

5. Gito Yaylası, Rize

2400 m yüksekliğindeki Gito Yaylası, yeşil ve mavinin buluştuğu harika bir manzara sunuyor. Zil Kale’yi ziyaret ederek tarihi bir yolculuğa da çıkabilirsin. Fırtına Deresi’nin üzerindeki bu yayla, doğanın tüm güzelliklerini keşfetmek için mükemmel bir adres.

6. İkizdere Yaylası – Rize

İkizdere Yaylası, dereleri ve bol oksijeniyle huzur dolu bir tatil imkanı sunuyor. Kaçkar Dağları’nın eteklerinde yer alan bu yayla, doğa ile baş başa kalmak isteyenler için ideal. Ayder Yaylası ile arasında yaklaşık 2 saatlik bir mesafe var.

7. Kiraz Yaylası, Maçka – Trabzon

Maçka’nın Gürgenağaç Köyü’nden 7 km ilerlediğinde Kiraz Yaylası seni bekliyor. 1850 m yükseklikteki bu yaylada konaklama seçenekleri mevcut. Ayrıca, çim kayağı yapabilir veya Ayeser Şenlikleri’ne katılabilirsin.

8. Elevit Yaylası, Çamlıhemşin – Rize

1800 m yükseklikte bulunan Elevit Yaylası, Fırtına Vadisi’ni geçip Çat Vadisi’ne ulaştığında karşına çıkıyor. Dilersen burada kamp yapabilir veya konaklama seçeneklerinden birini tercih edebilirsin. Ağustos ayında ziyaret etmeyi öneririz!

9. Perşembe Yaylası, Aybastı – Ordu

1500 m yükseklikteki Perşembe Yaylası, gölü ve doğal menderesleriyle dikkat çekiyor. Safari, kamp ve yamaç paraşütü gibi etkinliklerle dolu bu yaylada keyifli zaman geçirebilirsin. Ordu Otelleri’nden konaklama seçeneklerini incelemeyi unutma!

10. Kafkasör Yaylası

Artvin şehir merkezine 20 dakika mesafedeki Kafkasör Yaylası, 1250 m yüksekliği ile etkileyici manzaralar sunuyor. Cıskaro, Acısu ve Yalnızhasan sularının şifalı olduğu söyleniyor. Burada doğanın tadını çıkarabilirsin.

Mutlaka Yapman Gerekenler

Karadeniz’in güzelliklerini keşfetmek için doğru adresleri sıraladık. Gittiğin yaylada mutlaka:

• Güneşin doğuşuna tanıklık et!
• Uzun doğa yürüyüşlerine çık!
• Bol bol fotoğraf çek, bu huzuru hatırla!
• Yıldızlarla dolu gökyüzünün tadını çıkar!
• Bu eşsiz manzaralar eşliğinde çayını iç!

Karadeniz’in yaylaları, sadece doğal güzellikler sunmakla kalmıyor; aynı zamanda kültürel bir yolculuk da sağlıyor. Her yayla, kendine özgü hikayeler barındırıyor. Bu gizli cennetleri keşfetmek, her ziyaretinde yeni bir deneyim sunuyor. Karadeniz’i ziyaret ettiğinde bu muhteşem yaylaları keşfetmeyi sakın unutma! 

Derinliklerin Sırrı: Ulubey Kanyonu’nun Oluşumu

Ulubey Kanyonu, Büyük Menderes Grabeni'nin çökmesi sonucunda oluşmuş bir doğa şekli olarak dikkat çekiyor. Kanyonun derinliklerinden akan Ulubey ve Banaz çayları, yıllar içinde bu muazzam yapıyı şekillendirmiştir. Kumtaşı ve granit gibi çeşitli kayaçların bir araya geldiği bu kanyon, yer yer 200 metreyi bulan derinliğiyle ziyaretçilerine gerçeküstü manzaralar sunuyor. Kanyonun oluşturduğu eşsiz ekosistem, flora ve fauna açısından da zengin bir yapıdadır.

Macera Dolu Aktiviteler

Ulubey Kanyonu, doğaseverler için birçok aktivite seçeneği sunuyor. Trekking ve doğa yürüyüşleri yaparak bu eşsiz doğal yapıyı keşfedebilir, bölgedeki kamp alanlarında konaklayarak doğanın keyfini çıkarabilirsiniz. Ziyaretçiler için en unutulmaz deneyimlerden biri, kanyonun 150 metre yüksekliğindeki cam terasında manzaranın tadını çıkarmaktır. 135 metrekarelik bu teras, ayaklarınızın altında uzanan derin vadinin büyüleyici görüntüsünü sunuyor.

Yüksek noktalara ulaşmak isteyenler için bayrak dikili tepesi, etkileyici bir manzara sunan bir diğer noktadır. Buraya yapılan tırmanış, ziyaretçileri kanyonun göz alıcı manzarasıyla buluşturuyor.

Tarihin İzinde

Ulubey Kanyonu sadece doğal güzellikleri ile değil, aynı zamanda tarihî kalıntılarıyla da zengin bir bölgedir. Sülümenli Köyü'nde bulunan Blaundus Antik Kenti, Hıristiyanlık tarihinin önemli noktalarından biri olarak ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Ayrıca, Pepouza Antik Kenti, Montanizm tarikatının merkezi olarak biliniyor ve bu bölgedeki tarihi dokunun bir parçası.

Kanyon içerisinde yer alan Clandras Su Kemeri, geçmişin izlerini günümüze taşıyan önemli yapılar arasında. Ulubey Kanyonu’nu ziyaret ettiğinizde, hem doğanın hem de tarihin iç içe geçtiği bir deneyim yaşayacaksınız.

Ekoturizm Potansiyeli

Ulubey Kanyonu, son yıllarda doğa fotoğrafçıları ve macera tutkunları için popüler bir destinasyon haline geldi. Kanyonun sunduğu zengin ekosistem ve muhteşem manzaralar, bölgedeki ekoturizmin gelişmesine katkı sağlıyor. Macera Park gibi alanlar, ekstrem spor meraklıları için cazip seçenekler sunarken, kamp ve karavan alanları da doğaseverleri ağırlıyor.

Uşak’a özgü yöresel halı ve kilim satış noktaları, yöresel lezzetlerin tadına varabileceğiniz kafe ve restoranlar da kanyon ziyaretinin vazgeçilmezleri arasında. Ayrıca, Ulubey Kanyonu, lavanta bahçeleri gibi diğer doğal güzelliklere de oldukça yakın konumda bulunuyor.

Sonuç

Uşak ilindeki Ulubey Kanyonu, hem doğal güzellikleri hem de tarihî zenginlikleri ile Anadolu'nun keşfedilmeyi bekleyen bir cenneti olarak öne çıkıyor. Doğayla iç içe bir deneyim yaşamak, heyecan verici aktivitelerde bulunmak ve tarihin derinliklerine yolculuk etmek isteyenler için Ulubey Kanyonu, seyahat listenizde mutlaka yer alması gereken bir destinasyon. Her adımda yeni bir keşif, her köşede bir sürpriz sizleri bekliyor.

Doğu Avrupa’nın kalbinde, Çekya’dan Romanya’ya kadar uzanan 1500 kilometrelik bir alanı kapsayan bu dağlar, jeolojik olarak Alpler’den daha eski bir tarihe sahiptir. Bratislava’dan başlayıp Tuna Nehri civarında Demirkapı’da sona eren Karpatlar, biçim olarak içbükey bir yay şeklinde Macaristan’ın sınırlarını belirlerken, ekosistem anlamında da büyük bir zenginliğe ev sahipliği yapar.

Ekosistem ve Biyoçeşitlilik

Karpat Dağları, farklı iklim ve bitki örtüsü ile zengin bir ekosisteme sahiptir. Bu dağların zengin florası ve faunası, Avrupa’nın en geniş tilki, boz ayı, vaşak ve dağ keçisi popülasyonlarını barındırmaktadır. Karpatlar, doğanın heybetini, güzelliklerini ve yerel kültürlerin ilgi uyandıran yaşamlarını keşfetmek isteyen gezginler için bir cennet niteliğindedir. Doğal güzellikleriyle birlikte, Karpat Dağları, birçok aktiviteye de ev sahipliği yapar; trekking, dağ bisikleti ve vahşi yaşam gözlemi gibi doğa aktiviteleri için ideal bir ortam sunar.

Tarih ve Kültürel Zenginlik

Karpat Dağları, ismini geçmişte Romanya ve Moldova’da yaşayan Dakyalı Carpi halkından almış olabilir. Bu bölgedeki tarihî kalıntılar, el değmemiş ormanlar, mineral açısından zengin su kaynakları ve kaplıcalar, bu coğrafyanın göz alıcı doğasını şekillendirmiştir. Orta Çağ’dan günümüze kadar gelmiş olan otantik kültürler, Sakson kasabaları, kaleler ve özgün mimari ile Karpatlar, tarihin derin izlerini taşımaktadır. Bu açıdan Romanya, Karpatlar’ın en güzel bölgelerinden biridir ve 250 bin hektarlık ormanlık alanı ile doğa tutkunlarını cezbetmektedir.

Drakula’nın İlhamı

Karpat Dağları, özellikle Bram Stoker’ın “Drakula” eserinin ilham kaynağı olmasıyla da tanınmaktadır. Transilvanya Platosu’nun zirvelerine bakarak yazıldığı rivayet edilen bu eser, bölgenin mistik atmosferini gözler önüne serer. Tarihin etkileyici derinliği ve zirvelerin büyüleyici görkemi, ziyaretçilerin bu coğrafyanın gizemini daha iyi anlamasına yardımcı olur.

Doğa ve Kültür Etkileşimi

Romanya Karpatları’nda, doğayı keşfetmenin yanı sıra çeşitli tabiat parkları ve milli parklar da bulunmaktadır. Apuseni Tabiat Parkı, yer altı zenginlikleri ve tarihî kalıntılarıyla dikkat çekerken, Piatra Craiului Millî Parkı da, biyoçeşitliliği ve tırmanış rotalarıyla maceraperestler için cazip bir destinasyondur.

Braşov, Orta Çağ mimarisi ve Sakson tarihini yansıtan yapılarıyla Karpat Dağları’nın kültürel zenginliğini tanımak için harika bir başlangıç noktasıdır. Black Church, Braşov Kalesi ve çeşitli müzeleriyle ziyaretçilerini kendine çeker. Bu küçük kent, hem tarihi hem de doğal güzellikleri ile unutulmaz bir deneyim sunar.

Geleneksel Yaşam ve Misafirperverlik

Karpatlar’ın eteklerinde yer alan küçük köyler, geçmişten günümüze korudukları gelenekleriyle misafirperverliğin bir simgesi haline gelmiştir. Yerel el sanatları, yöresel giysiler ve somut kültürel zenginlikler, bu köylerin ruhunu oluşturmaktadır. Romanya Karpatları’nda doğanın sunduğu güzelliklerin yanı sıra, bu yerlerdeki insanlar da tarih boyunca geleneklerini sürdürerek ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

Sonuç

Karpat Dağları, yalnızca doğal güzellikleri değil, aynı zamanda tarihi ve kültürel zenginlikleri ile de keşfedilmeyi bekleyen bir bölgedir. Doğa, insan ve tarih, bu dağların arasında iç içe geçmiş bir şekilde hayat bulmaktadır. Romanya’nın bu eşsiz köşesi, doğayla iç içe bir yaşam alanı sunarak ziyaretçilerine unutulmaz anılar vadetmektedir. Bu nedenle, macera dolu bir seyahat için Karpat Dağları’nı keşfetmek, her gezginin ajandasında yer almalıdır.

Belki dikkatinizi çekmiştir; yere attığınız zeytin çekirdeklerinden hiçbirinin çimlenmediğini gözlemlemişsinizdir. Peki, zeytin tohumları neden bu şekilde çimlenmiyor? Çevremizdeki zeytin ağaçları nasıl ortaya çıkıyor?

Zeytin, odunsu yapısıyla bilinen sert bir meyvedir. Bu sertlik, zeytinin içindeki çekirdeği de etkiler. Zeytin çekirdekleri oldukça sert bir kabukla çevrilidir ve içerisindeki fideciklerin bu kabuğu kıracak gücü yoktur. Dolayısıyla, yediğimiz zeytinlerin çekirdeklerini toprağa attığımızda, bu çekirdeklerden bir zeytin ağacı yetişmez. Peki, doğada bu süreç nasıl işler?

Doğada zeytin meyvelerinin sadece insanlar tarafından tüketilmediğini söylemekte fayda var. Zeytini çok seven başka bir canlı daha var: Karatavuk (Turdus merula) adı verilen küçük, siyah kuşlar. Karatavuklar, zeytin meyvelerine düşkünlükleriyle tanınır. Yaklaşık 24-25 cm uzunluğunda olan bu kuşlar, simsiyah tüyleri ve sarımsı gagalarıyla dikkat çekerler. Zeytin meyvesini bir çırpıda yutan karatavuklar, meyvenin etli kısmını sindirir, ancak sert çekirdeğini sindiremezler. Sindiremedikleri bu çekirdekleri dışkılarıyla dışarı atarlar.

İlginç bir şekilde, yalnızca karatavukların sindirim sisteminden geçmiş olan zeytin çekirdekleri toprağa düştüğünde çimlenebilir. Bunun nedeni, karatavukların kursaklarında bulunan küçük taşlar ve güçlü mide asitlerinin zeytin çekirdeğinin sert kabuğunu inceltip yumuşatmasıdır. Bu süreç, çekirdeğin toprağa düştüğünde kolayca filizlenmesini sağlar. Böylece karatavukların sayesinde, doğada yeni zeytin ağaçları ortaya çıkar.

Bu doğal süreç, karatavukları zeytin ağaçları için çok önemli bir hale getirir. Ancak karatavuklar avlanır ve nesilleri tükenirse, bu süreç de kesintiye uğrar. Karatavukların yok olması, yeni zeytin ağaçlarının gelişemeyeceği ve uzun vadede zeytin ağaçlarının da tehlike altına gireceği anlamına gelir.

Sonuç olarak, zeytin ağaçlarının varlığı büyük ölçüde karatavukların hayatta kalmasına bağlıdır. Zeytin ağaçlarının korunması için doğadaki bu ince dengeyi bozmamak, karatavukların yaşam alanlarını korumak ve onların doğal döngüdeki yerini anlamak büyük önem taşır. Bu kuşlar, zeytinlerin gerçek dostu ve ağaçların geleceği için vazgeçilmez bir role sahiptir.

İnsanlık tarihi boyunca doğa, zamanın sessiz tanığı olmuştur. Ancak bazı canlılar, insan yaşamının kısalığını bize hatırlatacak kadar uzun süre hayatta kalmayı başarmıştır. Zonguldak’ın Gümeli Köyü’nde bulunan 4112 yaşındaki Porsuk Ağacı (Taxus Baccata) bunlardan biridir. Yazının icat edildiği dönemlerde genç bir fidan olan bu ağaç, insanlık tarihine ışık tutarcasına zamana meydan okumuştur.

Bu kadim ağaç, sadece Türkiye’nin değil, aynı zamanda dünyanın da en yaşlı ağaçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Henüz para icat edilmemişken, Porsuk Ağacı köklerini derinlere salmış ve insanlığın gelişimine tanıklık etmiştir. Bu yaşlı ağaç, 2016 yılında yapılan bilimsel incelemelerle yaşı tescil edilmiş ve dünya genelinde en yaşlı dördüncü ağaç olarak kayıtlara geçmiştir.

Gümeli Porsuğu'nun Tarihi ve Önemi

Porsuk ağacı, dayanıklılığı ve uzun yaşamı ile bilinen bir ağaç türüdür. Doğal olarak çok uzun süre yaşayabilen bu türün Gümeli’deki örneği, yalnızca Türkiye'nin değil, dünyanın da en eski canlılarından biri olarak dikkat çekmektedir. Türkiye’deki doğal yaşamın korunmasına ve biyoçeşitliliğin önemine işaret eden bu ağaç, çevresindeki ekosistemi destekleyerek orman ekolojisi açısından büyük bir değer taşımaktadır.

Gümeli Tabiat Anıtı olarak ilan edilen bölge, Porsuk Ağacı’nın korunması için özel bir statüye sahiptir. Bu sayede, hem yerel halkın hem de turistlerin ilgisini çeken ağaç, çevresindeki doğal zenginliklerle birlikte bir ekoturizm merkezi haline gelmiştir.

Zamanın Sessiz Tanığı

4112 yaşındaki Porsuk Ağacı, insan yaşamının ne kadar kısa ve geçici olduğunu düşündürür. Tarih boyunca birçok medeniyet yükselip düşerken, bu ağaç sessizce varlığını sürdürmüş ve adeta zamanı aşmıştır. Binlerce yıl önce dikilen bu fidan, günümüzde hala yaşamaya devam ederek insanlara doğanın gücünü ve direncini göstermektedir.

Ağaçlar, yalnızca oksijen üreten canlılar değil, aynı zamanda tarihin derinliklerine kök salan, dünyadaki yaşam döngüsünün birer parçasıdır. Zonguldak’ın Gümeli Köyü'ndeki bu kadim Porsuk Ağacı, tarih boyunca yaşanan her olayı köklerinde biriktirmiş, yaşanan her değişimi dallarıyla göğüslemiştir.

Doğal Mirasın Korunması

Dünyanın en yaşlı dördüncü ağacı olan bu Porsuk Ağacı, yalnızca bir doğal güzellik değil, aynı zamanda korunması gereken bir mirastır. Doğal ve tarihi mirasın gelecek kuşaklara aktarılması, hem çevre bilincinin artması hem de doğanın korunması açısından büyük önem taşır.

Bu yaşlı ağacın ömrü boyunca ayakta kalabilmesi, doğanın sunduğu benzersiz bir armağandır. Doğal yaşamın korunması ve bu tür ağaçların tahrip edilmemesi, sadece Türkiye için değil, tüm dünya için bir sorumluluktur.

Zonguldak’ın Gümeli Köyü'ndeki 4112 yaşındaki Porsuk Ağacı, zamana meydan okuyan ve insanlık tarihine sessizce tanıklık eden bir doğa harikasıdır. Hem Türkiye’nin hem de dünyanın önemli bir doğal mirası olan bu ağaç, yaşamın geçici olduğunu hatırlatan bir sembol olarak ayakta kalmaya devam ediyor. Doğanın gücüne ve direncine saygı duymak, bu tür mirasları koruyarak gelecek nesillere aktarmak hepimizin ortak sorumluluğudur.

Neden Bu Kadar Özel?

 * Yaşı: 4112 yıllık ömrüyle insan ömrünün ne kadar kısa olduğunu gözler önüne seriyor.

 * Boyutu ve Görünümü: Zamanın izlerini taşıyan gövdesi ve dallarıyla görsel bir şölen sunuyor.

 * Bilimsel Değer: Ağacın yaş halkaları incelenerek iklim değişiklikleri ve tarihsel süreçler hakkında önemli bilgiler elde ediliyor.

 * Tabiat Anıtı: 2008 yılında tabiat anıtı ilan edilerek koruma altına alındı.

Gümeli Porsuğu Neden Önemli?

 * Doğal Miras: Binlerce yıldır ayakta kalmayı başaran bu ağaç, doğal bir miras olarak kabul ediliyor.

 * Ekosistem: Çeşitli canlı türlerine ev sahipliği yaparak ekosistemin dengesini sağlıyor.

 * Turizm Potansiyeli: Bölgeye gelen yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekerek turizme katkı sağlıyor.

Gümeli Porsuğu'nu Ziyaret

Gümeli köyüne giderek bu eşsiz ağacı yakından görebilir, doğanın gücüne tanıklık edebilirsiniz. Ancak, ağacın korunması için belirlenen kurallara uymanız ve çevreye zarar vermemeniz önemlidir.

Gümeli Porsuğu Hakkında Daha Fazla Bilgi

 * Bilimsel Çalışmalar: Ağacın yaşı ve özellikleri hakkında yapılan bilimsel çalışmalar devam ediyor.

 * Koruma Çalışmaları: Ağacın ve çevresinin korunması için çeşitli projeler yürütülüyor.

 * Ziyaret Bilgileri: Gümeli köyüne ulaşım ve konaklama seçenekleri hakkında bilgi almak için yerel turizm ofisleriyle iletişime geçebilirsiniz.

Gümeli porsuğu, Türkiye'nin doğal zenginlikleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bu eşsiz ağacı korumak ve gelecek nesillere aktarmak hepimizin görevidir.

Eğer Gümeli porsuğu hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz, aşağıdaki kaynaklardan faydalanabilirsiniz:

 * Zonguldak Valiliği: http://www.zonguldak.gov.tr/dunyanin-en-yasli-porsuk-agaci-gumeli-porsugu

 * Kültür Portalı: https://kulturportali.gov.tr/turkiye/zonguldak/gezilecekyer/gumeli-tabiat-alani

#GümeliPorsuğu #Zonguldak #Doğa #Ağaç #TabiatAnıtı #Türkiye

Bu içerik hakkında sorularınız varsa lütfen çekinmeden sorun.

Mersin Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi İşleme Teknolojisi Anabilim Dalı'ndan Prof. Dr. Deniz Ayas, deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesinin, 0-25 metre derinliklerde yüksek ısınmalara yol açtığını belirtti. Bu değişikliklerin, Posidonia oceanica gibi deniz çayırları, makro algler, süngerler ve mercanlar gibi habitat oluşturan canlıların ölümlerine veya popülasyon daralmalarına neden olduğunu ifade etti. Bu türlerin, diğer birçok tür için üreme, beslenme ve saklanma alanları sağladığını vurgulayan Ayas, bu canlı gruplarının biyoçeşitlilik için kritik öneme sahip olduğunu söyledi.

Prof. Ayas, Akdeniz'in tropikalleşmesine ve değişmesine dikkat çekti. İndo-Pasifik kökenli türlerin, Süveyş Kanalı aracılığıyla 100 yılı aşkın süredir Akdeniz’e girdiğini belirten Ayas, sıcak hava akımlarının deniz yüzeyi sıcaklıklarını artırarak tür göçlerini hızlandırdığını ifade etti. Deniz suyu sıcaklıklarındaki anormal artışların, yeni egzotik ve tropik türlerin ortaya çıkmasına yol açtığını söyledi.

Ayas, Akdeniz'in değişmeye devam edeceğini ve bu sürecin, deniz çayırları, mercanlar ve diğer habitat oluşturan türlerin azalmasına neden olacağını öngördü. Özellikle kıyı zonunda yer alan bu türlerin sıcaklıktan etkilendiğini ve popülasyonlarının daraldığını vurguladı. Bu durumun, bölgedeki ekosistem dengesi üzerinde uzun vadeli etkiler yaratabileceği öngörülüyor.

Baykal Gölü, sadece dünya üzerindeki en derin göl değil, aynı zamanda Türk tarihinin ilk izlerinin bulunduğu bir yer olarak da dikkat çeker. Türk kültürü ve dilinin kökenlerinin bu gölde şekillendiği, gölde balıkçılığın yapıldığı ve bölge halkının geçimini buradan sağladığı tarihi kaynaklarda yer almaktadır. Bu tarihi bağlar, Baykal Gölü'nün kültürel ve doğal mirasını daha da zenginleştirmektedir.

Geolojik Özellikler ve Oluşum Süreci

Baykal Gölü, yaklaşık 1.642 metreye kadar derinliği ile dünyanın en derin gölü olarak tanınır. Uzunluğu yaklaşık 636 kilometre, genişliği ise 80 kilometredir. Bu genişlik ve derinlik, gölde bulunan ekosistemlerin çeşitliliği üzerinde büyük bir etki yaratır. Baykal Gölü, Sibirya'nın tektonik hareketleri sonucunda oluşmuş bir çöküntü gölüdür. Gölün tabanı, deniz seviyesinden yaklaşık 1.285 metre aşağıda bulunur ve tabanındaki tortul kayaçların kalınlığı yaklaşık 7 kilometredir. Bu jeolojik yapı, gölün derinliklerinde çeşitli doğal oluşumların meydana gelmesine olanak tanır.

Biyolojik Çeşitlilik ve Endemik Türler

Baykal Gölü, yaklaşık 1.700 bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır ve bu türlerin büyük bir kısmı sadece Baykal Gölü'ne özgüdür. Özellikle gölde yaşayan yaklaşık 350 balık türü, gölün ekosisteminin ne kadar zengin olduğunu gösterir. Baykal Gölü'nün suyu, çeşitli endemik türlerin yaşaması için ideal bir ortam sağlar. Bunlardan biri, Baykal Foku (Pusa sibirica) adı verilen nadir bir tatlı su fokudur. Bu fok, gölde yaşayan endemik türlerden sadece biridir ve gölde yaşayan diğer türlerle birlikte ekosistemin çeşitliliğini artırır.

Göl, ayrıca çeşitli zooplankton türleri barındırır. Bu planktonlar, gölün su kalitesinin ve ekosistem sağlığının önemli göstergeleridir. Baykal Gölü'nün biyolojik çeşitliliği, sadece suyun derinliğiyle değil, aynı zamanda ekosistemdeki farklı yaşam formlarıyla da ilişkilidir. Göldeki birçok tür, özel adaptasyonlar geliştirmiştir ve bu türlerin yaşama şekilleri, gölün ekosisteminin karmaşıklığını ve zenginliğini yansıtır.

Çevresel ve Kültürel Önemi

Baykal Gölü, 1996 yılında UNESCO Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir. Bu unvan, gölün benzersiz ekosisteminin korunmasını ve sürdürülebilir yönetimini uluslararası düzeyde desteklemek amacıyla verilmiştir. Baykal Gölü, Rusya'nın önemli içme suyu kaynaklarından biridir ve çevresindeki doğal alanlar birçok tür için yaşama alanı sağlar. Bunun yanı sıra, göl çevresindeki yerel halk, geleneksel yaşam biçimlerini sürdürmekte ve bu kültürel pratikler bölgenin kültürel zenginliğine katkıda bulunmaktadır.

Ancak, Baykal Gölü ve çevresindeki ekosistemler çeşitli tehditlerle karşı karşıyadır. Sanayileşme, kirlilik ve iklim değişikliği gibi faktörler, gölün ekosistem sağlığını tehlikeye atmaktadır. Bu nedenle, gölün korunması ve sürdürülebilir yönetimi için uluslararası ve yerel düzeyde çabalar sürdürülmektedir. Baykal Gölü'nün ekosistem sağlığını korumak için alınacak önlemler, gölün uzun vadeli korunması için kritik öneme sahiptir.

Kültürel Efsaneler ve Anlatılar

Baykal Gölü hakkında birçok efsane ve kültürel anlatı bulunmaktadır. Bu efsaneler, gölün kültürel önemini ve bölge halkı üzerindeki etkisini ortaya koyar. Örneğin, göldeki buzların eridiğinde büyük dalgaların oluşacağına dair bir inanış bulunmaktadır. Ayrıca, göldeki bir ada üzerindeki taş yapı ve çevredeki nehirlerle ilgili efsaneler, bölgenin kültürel zenginliğine katkıda bulunan anlatılardır. Bu efsaneler, Baykal Gölü'nün sadece doğal değil, aynı zamanda kültürel bir miras olduğunu vurgular.

Ulaşım ve Ziyaret

Türkiye’den Baykal Gölü’ne doğrudan bir uçuş bulunmamaktadır. Gölü ziyaret etmek isteyenlerin Rusya'nın Moskova kentine uçup, ardından İrkutsk şehrine geçmeleri gerekmektedir. Toplam yolculuk süresi yaklaşık 12 saattir ve hava koşulları göz önünde bulundurularak uygun giysiler ve sağlam ayakkabılar önerilir. Baykal Gölü'nü ziyaret etmek isteyenler, gölün çevresindeki doğal güzelliklerin yanı sıra tarihi ve kültürel zenginlikleri de keşfetme fırsatı bulabilirler.

Sonuç

Baykal Gölü, dünyanın en derin ve en eski gölü olarak doğal bir mücevher olmanın ötesinde, Türk kültürünün ve tarihinin önemli izlerini taşıyan bir mekândır. Bu göl, etkileyici derinliği, biyolojik çeşitliliği ve çevresindeki ihtişamlı manzaralar ile sadece bir doğal güzellik değil, aynı zamanda bilimsel ve kültürel bir mirastır. Baykal Gölü’nün korunması ve sürdürülebilir yönetimi, hem yerel hem de uluslararası düzeyde öncelikli bir hedef olmalıdır. Bu muazzam göl, gezegenimizin büyüklüğünü ve çeşitliliğini en iyi şekilde temsil eden örneklerden biridir.

Murat Kurum, her ne kadar bugünlerde “halkın istemediği bir şey gündemimizde olmayacak” dese de kısa bir arşiv taramasıyla geçmiş dönemlerde ısrarla bu projenin tamamlanacağından bahsettiğini görebiliriz.

Arşiv unutmaz derler ya, Kurum, her ne kadar bugünlerde “halkın istemediği bir şey gündemimizde olmayacak” dese de kısa bir arşiv taramasıyla geçmiş dönemlerde ısrarla bu projenin tamamlanacağından bahsettiğini görebiliriz. Arşivlerde çok eskiye değil, daha yakın geçmişe gidelim. Kanal İstanbul Projesi için hazırlanan Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yeterli bulunduktan sonra 23 Aralık 2019'da askıya çıkarılarak kamuoyunun görüşüne açıldı. Raporun askıda olduğu 10 gün boyunca projenin iptalini isteyen yurttaşlar, İstanbul başta olmak üzere Türkiye'nin dört bir yanında dönemin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na bağlı il müdürlükleri önünde uzun kuyruklar oluşturarak itiraz dilekçesi verdi. 17 Ocak 2020’de Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, Kanal İstanbul’un ÇED Raporu'nu onayladıklarını açıklayarak, “ÇED sürecini, planlama sürecini bakanlığımızın yürüttüğü, yine uygulama süreçlerinde imar uygulamalarının bakanlığımız nezdinde yapılacağı ve asrın projesi diyeceğimiz Boğaziçi'ni, İstanbul Boğazı'nı koruma ve kurtarma projesidir. Boğazımızın özgürlük projesidir. İstanbul'umuzun medeniyet projelerinden bir tanesidir. Kanal İstanbul projesi içerisinde de hem akıllı şehir uygulamalarını gerçekleştireceğiz hem de kanalın iki yakasında 500 bin nüfusunu aşmayacak, yatay şehirleşme örneği gösterecek, örnek bir şehircilik modelini uygulayacağız” ifadelerini kullandı. Kurum’un bu açıklamalarına karşı İmamoğlu, Kanal İstanbul’un felaket, ihanet ve cinayet projesi olduğuna dikkat çekerek, projenin derhal iptal edilmesi çağrısında bulunmuştu. Karşılıklı söz düellosu bir süre böyle devam etti. İmamoğlu’nun projenin "İstanbul'un su kaynaklarını yok edeceğini" belirtmesi üzerine, Kurum, Mart 2021’de "İstanbul'un su kaybı yaşayacağı iddiası kesinlikle bilimsel değildir, tamamıyla gerçek dışıdır” ifadelerini kullanmıştı. Kurum, Kasım 2021’de Kanal İstanbul projesine gelen eleştirilere, "Kanal İstanbul'u kime sordunuz diyenlere cevabımız şu; milletimize sorduk. Yüzyılın en büyük, Cumhuriyet tarihinin en muazzam projesi Kanal İstanbul'u defalarca anlattım. Kanal İstanbul, Cumhurbaşkanımızın milletinin onayına sunduğu, milletin de onay verdiği büyük bir projedir. Yüzde 52'si yeşil alanlardan oluşan Türkiye'nin en çevreci şehircilik projesidir. Yapacağımız rezerv konutlarla İstanbul'u depreme hazırlayan büyük bir dönüşüm projesidir” yanıtını vermişti. Proje son olarak, TMMOB’nin açtığı yürütmeyi durdurma davasına karşı Danıştay’ın yeniden bilirkişi atama kararıyla gündemde. AKP’nin kurduğu rant, talan, israf düzeni artık bu çılgınlığı kendinden menkul projeyi vaatler arasında ağıza alamayacak hâle getirmiş.

Kanal güzergahındaki araziler 8-10 kere el değiştirdi, fiyatlar astronomik yerlere fırladı, Arap sermayesi arsa kapatma yarışına girdi, hepsi birer lojistik faciası yaratacak köprüler ballandırılarak anlatıldı, göstermelik temel atma törenleri düzenlendi.

Kanal güzergahındaki araziler 8-10 kere el değiştirdi, fiyatlar astronomik yerlere fırladı, Arap sermayesi arsa kapatma yarışına girdi, hepsi birer lojistik faciası yaratacak köprüler ballandırılarak anlatıldı, göstermelik temel atma törenleri düzenlendi. Bölgeyi Araplara rant dağıtım aracına dönüştürmek dışında çivi çakılmamış bir inatlaşma oyun alanına döndürdüler, burada yaşayanlar açısından pek çok mağduriyet yarattılar. Kanal İstanbul projesinin toplam maliyeti resmi olarak 15 milyar dolar olarak açıklandı. O dönemde bunun karşılığı 75 milyar TL idi. Bugün itibariyle dolar kurunu 30 TL olarak alırsanız maliyet kabaca 450 milyar TL’ye geldiğini görebiliriz. Sonuç, bu projeye bugüne kadar ne ciddi bir yatırımcı çıktı ne de yerli ya da yabancı kaynak bulunabildi. Tek amaç, İBB kaynaklarının bu projeye aktarılabilmesinin yolunu bulabilmek. Bunun için bu kez projeden bahsetmeyerek bunu yapmaya çalışacaklar gibi görünüyor.

• Anagold Madencilik, 2000 yılında kuruldu. Anagold Madencilik, faaliyetlerine yüzde 80 ortağı olan ABD-Kanada ortaklığındaki SSR Mining ve Çalık Holding şirketlerinden biri olan Lidya Madencilik ortaklığında devam ediyor.
• Lidya Madencilik, Çalık Holding’in Kanadalı Alacer Gold ile 2009 yılında işbirliğini gerçekleştirmesinden sonra 2010 yılında faaliyetlerine başlayan bir şirket olarak biliniyor.
• Kanada-Vancouver merkezli SSR Mining’in (https://www.ssrmining.com/operations/) 2020 yılında satın aldığı ABD-Denver merkezli Alacer Gold üzerinden Çalık Holding ile birlikte ortak dört projesi daha bulunuyor.
• SSR Mining, Türkiye’deki altın arama ve üretim faaliyetlerini Alacer Gold üzerinden yürütürken, Çalık Grubu’na bağlı olan Lidya Madencilik Türkiye’deki diğer operasyonlarını (https://www.lidyamadencilik.com/portfoy) Anagold Madencilik, Artmin Madencilik, Polimetal, Bakırtepe, Tunçpınar şirketleriyle gerçekleştiriyor.

30 yılı aşkın süredir Artvin’de Cerattepe’de önce Kanadalı İnmet Mining’e daha sonra Cengiz Holding’e karşı direnenler bir yandan da SSR Mining’in altın madenciliğine karşı mücadele veriyor. Kanada-ABD ortaklığındaki SSR Mining, Çalık Holding bünyesindeki Artmin Madencilik üzerinden Artvin'deki altın-bakır cevherleşme projesi Hod Maden'in de sahibi.

Şu anda şirket, köy okuluna yerleşmiş durumda, yolları ve trafo merkezlerini inşa ediyor. Yukarı Maden ve Aşağı Maden köyleri tehdit altında. İlk ruhsatı 2015’te 1,93 hektar için “ÇED Gerekli Değildir” kararıyla aldılar. Daha sonra toplam proje alanı 8 bin 600 hektara çıkarıldı.

SSR Mining’in (https://www.ssrmining.com/operations/development/hod-maden/) sitesinde yer alan bilgilere göre, 8 Mayıs 2023’te Hod Maden Projesi'nin yüzde 40'a kadar hissesi ve operasyonel kontrolü Lidya Madencilik’ten SSR Mining tarafından satın alındı. Böylece, Artvin’deki projenin kontrolü ve çoğunluk hissesi SSR Mining’e geçmiş oldu. Lidya Madencilik’in (https://www.lidyamadencilik.com/projeler/hod-maden) sitesinde yer alan bilgilere göre, 2018 yılında yayınlanan Ön Fizibilite Raporu yeraltı madencilik yöntemiyle 11 yıl maden ömür boyunca yüksek tenörlü altın içeren bakır konsantresi üretileceğini öngörüyor. SSR Mining’in Hod Maden Projesi’yle ilgili, “yüksek getirili, kısa vadeli ve risksiz büyüme projesi” ifadelerinin yer alması epeyce manidar. Dünyanın maden oligarşilerinin Türkiye’nin doğasına, yaşam alanlarına, emekçilerine bakış açısını gayet net şekilde özetliyor. Artvin’de uzun yıllardır insanüstü bir çabayla Cerattepe’de altın madenciliğinin yanı sıra diğer talan ve rant projelerine karşı mücadele veren Yeşil Artvin Derneği Başkanı Nur Neşe Karahan’a, Hod Maden ile ilgili son durumu sordum. Karahan, “Artvin’de Cerattepe’de Cengiz Holding’i ve Hod Köyü’nde SSR Mining’i frenlemeye çalışıyoruz. Yerel seçimlerde buraları kazanırlarsa artık fren tutmaz” diyor. Peki, Artvin’de şu sıralarda neler oluyor, Karahan’ın anlatımlarından aktaralım: “Cerattepe’de şu anda tünel sistemiyle bakırı çıkarıyorlar. Altın yüzeyde olduğu için açık kazıya geçmek istiyorlar, bunun için turizm alanını daralttılar. Şehirle bağlantılı şekilde özellikle üst mahallelerde patlatmalar sebebiyle yüzeyde hareketlenmeler var, heyelan riski taşıyor. Turizm alanının daraltmasına ilişkin dava açtık, Danıştay yürütmeyi durdurma verdi, süreç bir üst mahkemede devam ediyor.

Türkiye'nin emeği de doğası da emperyalist şirketler ve yerli işbirlikçileri eliyle yıllarca yağmalandı, daha da yağmalanmak isteniyor. Ülke topraklarının yerli ve yabancı sermayeli maden şirketleri arasında paylaştırılması, emperyalist sermaye güçlerinin taleplerine göre yasal düzenlemeler, ayrıcalıklar ve teşvikler sunulması ciddi bir kaynak transferi ve mülksüzleştirme stratejisinin temelinde yer alıyor.

Hod’da ise durum şöyle: Burada ortadan bir nehir geçiyor, yanında Deriner Barajı var. Burada siyanürlü madencilik yapıldığında Deriner Barajı, Artvin, Borça, Karadeniz derken kirlilik uluslararası sulara taşınacak. Burası ekoloji açıdan çok zengin bir vadi ancak, şu ana kadar sıyırdıkları toprağı bu vadiye doldurdular. Şu anda şirket, köy okuluna yerleşmiş durumda, yolları ve trafo merkezlerini inşa ediyor. Yukarı Maden ve Aşağı Maden köyleri tehdit altında. İlk ruhsatı 2015’te 1,93 hektar için “ÇED Gerekli Değildir” kararıyla aldılar. Daha sonra toplam proje alanı 8 bin 600 hektara çıkarıldı. 700 küsür araziyi kamulaştırmaya çalışıyorlar, bir kısmı sahipleri tarafından verildi, diğerlerinin davaları sürüyor.” Türkiye'nin emeği de doğası da emperyalist şirketler ve yerli işbirlikçileri eliyle yıllarca yağmalandı, daha da yağmalanmak isteniyor.

Ülke topraklarının yerli ve yabancı sermayeli maden şirketleri arasında paylaştırılması, emperyalist sermaye güçlerinin taleplerine göre yasal düzenlemeler, ayrıcalıklar ve teşvikler sunulması ciddi bir kaynak transferi ve mülksüzleştirme stratejisinin temelinde yer alıyor.

Buna ideolojiler üzeri bir yerden dayanışma ve birlik içinde “dur” demek zorundayız. Erzincan’da çok içimiz yandı, Artvin’de aynı acıların yaşanmaması için zararın neresinden dönülürse tüm ülke için kârdır.

Hatay, son dönemde büyük bir krizle karşı karşıya kalmış durumda. Altyapı eksiklikleri, insan hakları ihlalleri ve çevresel tahribat, kentin yaşadığı bu krizin temel bileşenleridir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 6 Şubat depreminin yıldönümünde Hatay hakkında yaptığı açıklamalar, mevcut durumun ciddiyetini gözler önüne serdi. Erdoğan'ın "Hatay'a geldi mi? Şu anda Hatay garip kaldı, mahzun kaldı" şeklindeki sözleri, bölgenin yaşadığı sıkıntıları vurgulamaktadır. Bu açıklamaların ardından, Ekoloji Birliği ve İklim Adaleti Koalisyonu tarafından hazırlanan rapor, devletin bir yıl boyunca Hatay'da yeterli adımları atmadığını ve gerekli destekleri sağlamadığını ortaya koymuştur.

Rapor, Hatay'daki temel insan haklarının ihlali ve yaşam koşullarının kötüleşmesi konusundaki endişeleri detaylandırmaktadır. Kentteki ekolojik sorunlar, mülkiyet haklarının ihlali ve toksik maddelerin varlığı gibi konular raporda öne çıkmaktadır. Tarım alanlarına yapılan toplu konut projeleri ve zeytinliklerin üzerine dökülen enkazlar, kentin ekolojik dengesini bozmuş ve doğal kaynakların yok olmasına neden olmuştur.

"İnsanların mülkiyet hakları rezerv alanlarla ihlal edilmiş durumda. Asbest ve toksik maddelerle ilgili tehlikeler sürüyor. Zeytinliklere ve tarım alanlarına toplu konut projeleri yapılıyor. Zeytinliklerin üzerine enkazların döküldüğünü tespit ettik."

Antakya'nın Ekolojik Yıkımı ve Şantiye Dönüşümü

Antakya’daki ekolojik tahribat da dikkat çekicidir. Müfettişler, mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ve toksik maddelerin çevreyi tehdit ettiğini bildirmektedir. Tarım alanlarına yapılan projeler ve zeytinliklerin tahribatı, kentin doğal yapısını olumsuz etkilemiştir. Ayrıca, bölgedeki taş ocakları ve moloz döküm sahalarının sayısındaki artış, ekolojik dengeyi bozmuş ve doğal kaynakları tahrip etmiştir.

"Yıkıntı atıkları ve döküm sahaları sayısı Hatay genelinde 38'e çıktı. Uzunbağ, Narlıca ve Samandağ Deniz Stadyumu moloz depolama alanlarında döküm ve ayrıştırma sürüyor. Depremin hemen sonrasında olduğu gibi halen ayrıştırma sadece demir ve diğer ticari metaller için yapılıyor."

Bir yılı aşkın bir süredir çözüme kavuşturulamayan sorunlar arasında temiz suya erişim, hijyen problemleri ve kamulaştırma süreçleri yer almaktadır. Özellikle içme suyu sıkıntısı ve hijyen problemleri halkın yaşam kalitesini etkilemekte ve kamulaştırmaların adil olmayan bir şekilde yürütülmesi ciddi endişelere yol açmaktadır. Enkaz kaldırma ve moloz döküm faaliyetlerinin yönetmeliklere uygun yapılmaması, sağlık sorunlarına ve solunum yetmezliğine yol açmaktadır.

Genel olarak, Hatay’daki mevcut durum, hem ekolojik hem de sosyal açıdan büyük bir kriz yaşandığını göstermektedir. Bu kriz, bölgenin doğal ve insan kaynaklarının korunması açısından önemli bir sorumluluk yüklemektedir. Hatay’ın bu zorlu süreçten nasıl çıkacağı, alınacak önlemler ve yapılacak reformlarla doğrudan ilişkilidir.

Yeni yılda Türkiye genelinde başlayacak geri dönüşüme para iadesinin testi Ankara Kızılcahamam'da yapılıyor. Tek kullanımlık şişeler makinelere atılıyor. Karşılığında 25 kuruş alınıyor. Sıfır Atık Projesi kapsamında, hayata geçirilecek "Depozito Yönetim Sistemi"nin 1 Ocak 2025'te başlaması planlanıyor. Bakanlık, ilk etapta 5 bin noktada iade sistemi kurmayı planlıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Marmara Denizi Eylem Planı’nın doğru ve kararlı bir şekilde uygulanmaması durumunda müsilaj gibi ekolojik bir felaketin kapıda beklediğini söyleyerek, “Marmara her gün biraz daha kirlenip bozulmaya devam ediyor.” dedi.

Antalya'nın Konyaaltı Sahili'nin devamındaki Sarısu Plajı'nda, son günlerde plastik kirliliği yaşanıyor. Denize girenler yüzdükleri sırada ağızlarına plastik parçacıklarının girdiğinden yakınıyor. Sahil boyu plastik atıklarla kirlenen Sarısu'da, açıkta demirli gemilerden şüphe ediliyor.

Tarımsal kullanım için su rezervuarları inşa edilmesine karşı çıkan ve Fransa'nın batısında toplanan iklim aktivistleri, polis müdahalesine maruz kaldı. Protestolar, yasaklanmasına rağmen ikinci gününde de devam etti.

Danimarka'nın başkenti Kopenhag'da, turizmin neden olduğu çevre kirliliğiyle mücadele için çöp toplayan turistlere ödül verilecek.

Kopenhag Turizm Ofisi'nden yapılan açıklamada turistlere, çevre dostu aktivitelere katılmaları halinde, ücretsiz yemek ve aktivite ödülleri verileceği belirtildi.

Bu aktiviteler arasında toplu ulaşım ya da bisiklet kullanma gibi etkinlikler yer alacak.

Karşılığında turistler yemek, kahve veya kano kiralamak için hediye kuponu talep edebilecek.

Uygulama 15 Temmuz'da başlayacak.

Proje 11 Ağustos'a kadar sürecek. İlk uygulama başarılı olursa yılın geri kalanında da devam edecek.

Denizlerde plastik kirliliği endişesi her geçen gün artarken İngiliz bilim insanlarından cam elyafı uyarısı geldi. Eski teknelerden denizlere yayılan cam elyafı parçacıklarının midye ve istiridye gibi kabuklularda biriktiği tespit edildi.

İngiltere'de yapılan son testlerde, deniz kabuklularında çok miktarda fiberglas yani cam elyafı tespit edildi. İngiltere'nin güney sahillerinden toplanan İstiridye ve midyeleri güçlü mikroskoplarla inceleyen bilim insanları çok miktarda cam elyafı parçacığına rastladıklarını söylüyor.

1 KİLOGRAMDA 11 BİNDEN FAZLA  1 kilogram deniz kabuklusunun içinde 11 binden fazla mikroskopik cam parçacığı tespit edildi. Uzmanlar plastik gibi cam elyafı parçacıkların da enflamasyona yol açabileceği konusunda uyarıyor. Bunun insan sağlığına etkilerini henüz bilemdiklerini belirten uzmanlar "Şimdi asıl soru bunun hangi düzeyde sorun teşkil ettiği" sorusuna yanıt arıyor.

1960 YILINDAN BU YANA  Güçlü, hafif ve ucuz olması sebebiyle 1960'lardan beri tekne yapımında fiberglas tercih ediliyor. Ancak kullanılmayan ve terk edilen tekneler, çevre kirliliğine yol açıyor. Bu cam liflerinden üretilmiş fiberglas, birçok katmanı özel bir reçine ile birleştirildiğinde tekne üretimi için ideal malzemeyi oluşturuyor. Ancak eski tekneler terk edildiğinde ya da tamir edildiğinde küçük parçaları suya karışıp ufalanıyor. Suyu filtre eden kabuklu deniz canlılarının plastiğin yanı sıra cam elyafı parçacıklarını da biriktirdiğine dikkat çekiliyor. Midye ve istiridye yemekte henüz bir sakınca olmadığını söyleyen bilim insanları bu konuda daha fazla araştırma gerektiğine vurgu yapıyor.

Dünya genelindeki su kütlelerindeki çözünmüş oksijen miktarı hızla azalıyor ve bilim insanları bunun Dünya'nın yaşam destek sistemi için en büyük risklerden biri olduğunu belirtiyor.

Çin'de mercan kayalıklarının korunabilmesi için vatoz şeklinde bir robot geliştirildi. Çinli bilim insanları, deniz canlılarıyla kolay uyum sağladığı için robotun daha sağlıklı veriler toplabileceğine dikkat çekiyor.

Çinli bilim insanları  mercan resiflerinin korunması için Vatoz şeklinde robot geliştirdi.

Öne ve arkaya yüzebilen, dalabilen ve  keskin dönüşler yapan robot  parende de atabiliyor. Çinli bilim insanları, deniz canlılarıyla kolay uyum sağladığı için robotun daha sağlıklı veriler toplabileceğine dikkat çekiyor Dünyadaki mercan resifleri küresel ısınmanın tehdidi altında. Uzmanlar, mercan resiflerinin yok olmasıyla deniz canlıları çeşitliliğinin de azalacağına dikkat çekiyor. Amerikan Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi, iklim değişikliği nedeniyle dünyadaki mercan resiflerinin dörtte birinin beyazlaştığı uyarısı yapıyor. Uzmanlar mercan resiflerinin korunabilmesi için sera etkisi yaratan gazların salımının azaltılması gerektiğini söylüyor. Birleşmiş Milletler çevre programı küresel ısınmaya karşı sert önlemler alınmaması halinde 2050'ye kadar mercan resiflerinin yüzde 90'nın yok olabileceği uyarısında bulunuyor.

Karadeniz'deki aşırı yağışlar deniz rengini değiştirdi. Denizin mavi rengi çamura bulandı.

Türkiye’nin önemli tatlısu göllerinden Eğirdir Gölü, kuraklık ve kirlilik tehdidi altında... Eğirdir Gölü’nün en dar kısmı olan Kemer Boğazı’ndaki su genişliği, 1,8 kilometreden 1,2 kilometreye geriledi. Bu alandaki derinlik bazı noktalarda, 50-60 santimetreye kadar düştü. Uzmanlar, gölün bölünmesinin yok olma sürecini hızlandıracağı konusunda uyarıda bulundu.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Mustafa Yücel, Marmara Denizi’nin ilk 30 metresi hariç ciddi oksijen azlığı çektiğini söyledi. Marmara Denizi’nin komada olduğunu anlatan Yücel, “Oksijen özellikle ilk 30 metreden sonra hipoksi eşiği dediğimiz, bir balığın giremeyeceği seviyede düşük.” diye konuştu.

Antalya’nın en çok rağbet gören turistik merkezlerinden dünyaca ünlü Phaselis sahilinde ziyaretçilerin ardında bıraktığı çöp yığınları tepki çekti. Plajdaki kirliliği cep telefonu kamerasıyla kaydeden bir vatandaş, “Bu pisliği, insanımızın ne kadar medenilikten uzaklaştığını görmek, insanın içini acıtıyor. Bir kişi çöp bırakmış, diğerleri de ona uygun çöplerini bırakıp gitmiş.” diye konuştu.

Doğu Akdeniz’de kirlilik artıyor. Mersin’deki Yenişehir sahili boyunca kirliliğe bağlı köpüklenmeler oluştuğu görüldü. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu, Mersin’de yaşanan kirliliği “Müsilajdan beter.” diyerek yorumladı. Mersin Körfezi’ndeki durumun ürkütücü boyutlara ulaştığını ifade eden Salihoğlu, “Gerçekten durum çok ciddi. Deniz sistemlerini ortadan kaldırıyoruz, tabiri caizse denizleri komaya sokuyoruz.” diye konuştu.

Prof. Dr. Mehmet Emin Birpınar, küresel iklim değişikliğinin yol açtığı tehditlere ilişkin bir yazı kaleme aldı. Dünya genelinde birçok bölgede sıcaklık rekorları kırıldığını anımsatan Birpınar, buna bağlı olarak deniz seviyesinde yükselmeler yaşandığını belirterek, sahiller ve ada yerleşim yerlerinin sular altında kalmasının mevcut haritaların değişimine yol açtığını ifade etti.

İzmir’in Bayraklı ilçesinde ölü balıklar sahile vurdu. Bölgede kirlilik ve ölü balıklar nedeniyle pis bir koku oluştu, sinekler çoğaldı. Kıyıya vuran ölü balıkları görenler, durumdan tedirgin oldu.

İzmir’de körfezin rengi kirlilik nedeniyle yeşile döndü. Körfezde balık ölümleri de sürüyor. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Esin Suzer, ölümlerin nedeninin oksijensizlik ve solungaçlardaki tıkanmalardan kaynaklandığını söyledi.

“Türkiye’nin Maldivleri” olarak nitelendirilen Antalya’daki Suluada, her gün yüzlerce kişinin taşındığı tur teknelerinin işgali altında… Adrasan Sahili’nde denize girecek yer kalmayacak şekilde kıyıya demirleyip kişi başı 800 liradan tur müşterisi alan teknecilerden, otelciler ve tatilcilerin yanı sıra tekne sahipleri de dert yanıyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi, Körfez'de görülen balık ölümleri ve kötü kokunun deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi sonucu tek hücreli canlı (plankton) popülasyonun artışından kaynaklandığını bildirdi.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, İzmir Körfezi’ndeki kirlilikle ilgili açıklama yaptı. Tugay, “5 yılın sonunda körfezimizde yüzmeyi vadedemem ama bugüne oranla çok daha temiz bir körfezi bırakmayı vadedebilirim.” ifadelerini kullandı.

Amasya’da Yeşilırmak Nehri’nde toplu balık ölümleri yaşandı. Balıklar ile sudan numune alınırken, ölümlerin ilk belirlemelere göre çözünmüş oksijen yetersizliğinden kaynaklandığı belirtildi.

Toplu balık ölümleri ve kötü kokuyla gündeme gelen İzmir Körfezi’nde ayrıntılı inceleme başlatıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ekiplerinin ilk belirlemelerine göre körfezdeki toplu ölümlerin nedeni organizmalardaki ciddi artış sebebiyle çözünmüş oksijen miktarının düşmesi… Körfezde İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı süpürge teknesi temizlik çalışmalarını sürdürürken Bayraklı sahiline 4 hidrosoft pompa kurdu. Pompaların, çektikleri suyu filtreleyerek yeniden denize deşarj ettikleri, bu yolla su içindeki oksijen oranının da artırılmasının hedeflendiği belirtildi.

Antalya’daki Adrasan Koyu kıyısında yer alan endemik bitki, kuş ve balık türlerinin olduğu göl, 19 yılda kurudu. Çevresinde kaçak yapıların yükseldiği gölün bir kısmı bu süre içinde doldurularak, tur araçlarına otopark yapıldı. Gölün yıllar içinde otoparka dönüşmesi, uydu fotoğraflarıyla da görüntülendi. Akdeniz Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mehmet Gökoğlu, “Orada bir doğal yaşam vardı, yok edildi. Gölün yatağı doldurulup herkes kendine bir arsa çıkarma peşinde.” diye konuştu.

Giresun ile Gümüşhane sınırında bulunan ve türkülere konu olan Gelevera Deresi, bu kez balık ölümleriyle gündeme geldi. Vatandaşlar, suyun renginin kızıla döndüğü deredeki ölümlerin sebebinin araştırılmasını istiyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Türkiye Çevre Ajansı’nın çalışmalarıyla yurdun 9 farklı noktasında faaliyete alınan 14 deniz süpürgesi, deniz yüzeyini tarayarak temizlik yapıyor. Deniz süpürgeleri, topladığı atıkların bertarafını da sağlıyor.

İzmir Körfezi’nde balık ölümleri sürüyor. Körfezde yaşanan çevre felaketine ilişkin ekiplerin çalışmaları sürerken, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bölgedeki incelemelerini tamamladı. Bakanlık, İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne 1,8 milyon lira para cezası kesilmesine karar verdi.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun, Daily Express gazetesinde “Türkiye'nin Sürdürülebilir Gelecek Vizyonu” konulu bir makale kaleme aldı.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun makalesinde "Gelecek nesillere daha yaşanabilir ve sürdürülebilir bir dünya bırakmakla mesulüz." dedi. Türkiye'nin üzerine düşeni yaptığını, bölgesinde de sürdürülebilir uygulamalar oluşturmaya çalıştığını belirtti.

Türkiye'nin son yıllarda yenilenebilir kaynakları kullanımı ve enerji verimliliğinde büyük ilerleme kaydettiğini, dünya orman varlığı sıralamasında 46 dan 2020 yılında 27. sıraya yükseldiğini, su kaynaklarının verimli kullanımına önem verildiğini anlattı. Sıfır atık projesiyle geri dönüşüm oranı 2017 yılında yüzde 13 iken, 2022 yılında yüzde 30'a ulaştığına dikkat çekti. Sürdürebilir ekonomi konusunda uluslararası işbirliği gerektiğine vurgu yaparak "G20 Konferansı tam olarak bunun için mükemmel bir fırsat sunmaktadır." dedi.

Hastalık etmeni bir bakteri olup, bulaşık üretim materyali ile bir bölgeden diğerine taşınabilmektedir. Bitkiden bitkiye yağmur, rüzgar ve budama aletleri ile yayılır. Hastalık tomurcuklarda ölüme, yapraklarda ve zuruflarda lekelere, sürgün, dal ve gövdede kanserlere sebep olmaktadır. Yapraklarda yuvarlak veya çok köşeli, çapları genellikle 1-2 mm olan lekeler oluşur. Yeni oluşan lekeler başlangıçta donuk, sarımsı yeşil renkte olup, zamanla kırmızımsı kahverengine dönüşebilir.

Sürgünler ve dallarda boyuna çatlaklarla beraber kanserler oluşabilir. Sürgünler incelendiğinde; kabuğun hafifçe çökük ve kırmızımsı mor bir renkte olduğu ve bu bölgelerdeki kabuk kaldırıldığında, altındaki dokunun kırmızımsı kahverengi bir renk aldığı görülebilir. Yapraklar bu dallar üzerinde kıvrılarak kurur ve asılı kalır. Eğer kanserler genç ağaçlarda gövdeyi kuşatırsa, ağaçların ölümüne sebep olabilir.

Hastalık etmeni zuruflar üzerinde koyu kahverengi veya siyah renkte küçük lekeler oluşturur. Meyve kabuğu üzerinde oluşturduğu lekeler ise yüzeysel, yuvarlak ve kahverengidir. Hastalığa etkili kimyasal bir madde bulunmamakta olup, fındık bahçelerinde aşağıda belirtilen kültürel önlemlerin alınması gerekmektedir:

-Taban suyu yüksek ve su tutan toprakların bulunduğu yerlerde bahçe tesis edilmemelidir.

-Gübreleme ve zamanında ve tekniğine uygun yapılmalıdır.

-Bahçe tesis edilirken sağlıklı fidanlar seçilmeli ve sonbaharda dikim yapılmalıdır.

-Hastalıklı sürgünler ve dallar enfekteli kısmın altından sağlam dokudan kesilerek bahçeden uzaklaştırılmalı ve bunlar yakılarak imha edilmeli,

-Budamada kullanılan aletler bir ocaktan diğerine geçerken % 10'luk çamaşır suyuna daldırılarak dezenfekte edilmelidir.

Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi almak isteyen üreticilerin; Giresun İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne ve İlçe Müdürlüklerine müracaat edebilirler.

Bu araştırma, Türkiye’de çevre politikalarının ve doğal alanların yönetiminin nasıl siyasi etkiler ve keyfiliklerle şekillendiğini incelemektedir. Özellikle, Akbelen Ormanı çevresindeki tarım arazilerinin kamulaştırılması ve ardından bu kararın iptali süreci detaylı olarak ele alınacaktır. Araştırma, bu olayın arka planındaki siyasi dinamikleri ve çevre politikalarının yerel ve ulusal düzeydeki etkilerini değerlendirmektedir.

Türkiye’de çevre politikaları, genellikle siyasi hesaplar ve seçim stratejileriyle şekillenmektedir. Bu çalışmada, Akbelen Ormanı örneği üzerinden, doğal alanların nasıl seçim malzemesi haline geldiği ve bu süreçte ortaya çıkan keyfi yönetim uygulamaları incelenecektir. Araştırmanın amacı, bu tür uygulamaların çevre koruma üzerindeki etkilerini analiz etmektir.

Yöntem:

Bu araştırma, Akbelen Ormanı ile ilgili kararların resmi belgeleri, medya raporları ve ilgili kişi ve kurumların açıklamaları üzerinden nitel bir analiz yapmaktadır. Ayrıca, kamuoyu tepkileri ve siyasi süreçler üzerine yapılan gözlemler de araştırmanın verilerini oluşturmaktadır.

Bulgular:

11 Mart 2024 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan Resmi Gazete kararında, Milas’ta Akbelen Ormanı çevresindeki 190 parsellik tarım arazisinin linyit madeni sahası olarak kullanılmak üzere kamulaştırılması öngörülmüştür. Ancak, iki gün sonra yayımlanan başka bir Cumhurbaşkanı kararıyla bu kamulaştırma iptal edilmiştir. İptalin ardından, AKP’nin Muğla Büyükşehir Belediye Başkan adayı Prof. Dr. Aydın Ayaydın’ın bu kararın iptali için girişimde bulunduğu ortaya çıkmıştır. Ayaydın, Erdoğan’a bu kararın gözden geçirilmesini talep ettiğini belirtmiştir.

Tartışma:

Bu süreç, çevre politikalarının nasıl siyasi çıkarlar doğrultusunda şekillendirildiğine dair önemli bir örnek teşkil etmektedir. Ayaydın’ın, seçim öncesinde çevre konusundaki hassasiyetini öne sürmesi, siyasi hesapların çevre politikalarını nasıl etkilediğini gözler önüne sermektedir. Ayrıca, Erdoğan’ın karar değişikliği, yerel seçim stratejileriyle doğrudan bağlantılı olarak değerlendirilmelidir.

Sonuç:

Akbelen Ormanı örneği, çevre politikalarının ve doğal alanların yönetiminin siyasi hesaplar ve keyfi yönetim uygulamalarıyla nasıl şekillendirildiğini göstermektedir. Çevre koruma politikalarının daha sistematik ve şeffaf bir şekilde ele alınması gerekmektedir. Yerel ve ulusal düzeyde çevre yönetimi üzerine yapılan bu tür araştırmalar, politikaların etkinliğini ve adaletini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler:

Akbelen Ormanı, çevre politikaları, kamulaştırma, siyasi keyfilik, Türkiye, doğal alan yönetimi

Hastalığı yapan etmen bir fungus olup, hastalık meyve ağaçlarının çiçek, sürgün ve meyveleri üzerinde zarar yapar. Hastalanan çiçekler kahverengileşir ve mumyalaşarak uzun süre dal üzerinde kalır ve zamk çıkararak dala yapışır. Küçük meyvelerde hastalık belirtisi çiçek dökümünden sonra ortaya çıkar. Bu meyveler enfeksiyonu çiçek döneminde alır. Hastalık sürgünlere yine çiçekten geçer. Hasta sürgünler esmerleşerek kurur, kuruyan sürgünlerde zamk salgısı görülür. Kalın sürgünlerde ise kapanmayan kanser yaraları oluşur.

Kayısıda özellikle olgun meyve enfeksiyonları önemli zarar yapar. Meyvelerin üzerindeki misel kitlesi meyveyi buruşturur ve ileri dönemde tamamen kurutur. Kuruyan meyveler dalda asılı kalır. Böyle meyvelere mumya denir.

Bu hastalık ile mücadelede;

1- Çiçeklerin  % 5-10 açtığında yani çiçeklenme başlangıcında,

2- Çiçeklerin  %90-100 açıldığında yani tam çiçeklenme döneminde

Sistemik  veya koruyucu fungusitlerden biri ile ilaçlama yapılmalıdır.

Hastalıklı meyvelerin yeşil kabukları kaldırıldığında sert kabukları üzerinde de koyu lekeler görülür  ve böyle meyveler depolama sırasında çabuk çürür.

Bu hastalıkla mücadele zamanları:

1.ilaçlama zamanı: Tomurcukların yeni patlamaya başladığı ,yaprakçıkların kedi kulağı olduğu dönem

2. ilaçlama zamanı: Yapraklardaki yaprakçıkların yarı büyüklüğünü aldığı dönem

3.ilaçlama zamanı: Meyveler fındık büyüklüğündeyken

4.ilaçlama zamanı : Meteorolojik koşullara ve ilacın etki süresine göre ilaçlama yapılmalıdır

Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necdet Budak, yeşil alan düzenlemeleriyle çehresi değişen alanı gezerek, öğrencilerle sohbet etti. Rektör Prof. Dr. Budak, “Yeşil Kampüs ilkemiz doğrultusunda, kampüsümüzün farklı noktalarına yeni yeşil alanlar kazandırıyoruz. Öğrencilerimizin bu alanlarda yaşam kalitelerini artırdıklarını görmekten ve geçirdikleri zamanın keyfini bizimle paylaşmalarından büyük mutluluk duyuyoruz” dedi.

Ege Üniversitesini Türkiye’nin en sürdürülebilir ve en güzel kampüslerinden birisi haline getirmeyi hedef edindiklerini ifade eden Prof. Dr. Budak, “Yeşil alanlar, yaşam kalitesinin en önemli göstergelerinden birini oluşturuyor. Bizler de öğrencilerimizin huzurlu, kaliteli ve yeşil kampüs ortamında zaman geçirmeleri için tüm çalışmalarımızı bu yönde oluşturduk ve son dönemde de yeşil alan miktarı bakımından önemli bir sıçrama kaydettik. Özellikle tam kurumsal akredite, öğrenci odaklı, araştırma üniversitemizin kampüsü,  İzmir’in merkezinde adeta akciğer işlevi üstleniyor.

Ege Üniversitesi olarak, tüm birimlerimizle yeşil alan miktarını artırarak,  kaynakları etkin ve verimli kullanıp,  sürdürülebilirlik ilkelerini bir kültür haline getirdik. Ülkemizin çevreye duyarlı, yaya öncelikli, erişilebilir, engelsiz, model kampüsü olarak tam dijital, dört mevsim yeşil bir üniversite kampüsü felsefesiyle çalışmalarımızı bugüne kadar aralıksız sürdürdük ve sürdürmeye devam edeceğiz. Tüm bu çalışmalarımızın sonucunda 2023 yılında Greenmetric Dünya Yeşil Üniversiteler sıralamasında bin 183 dünya üniversitesi arasında 96’ncı, ülkemizdeki devlet üniversiteleri arasında 4’üncü sırada yer alarak bölgeminiz en yeşil ve sürdürülebilir üniversitesi olmayı başardık. Yaptığımız çalışmalar ile bölgesel ve ulusal ölçekte model oluyoruz. 25-26 Nisan 2024 tarihleri arasında Üniversitemiz ev sahipliğinde ‘Greenmetric Türkiye Ulusal Çalıştayı’nı düzenleyeceğiz” dedi. Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Anahtar Kelimeler:

Nükleer atık, çevre adaleti, İzmir, Gaziemir, halk sağlığı

1. Giriş

İzmir Gaziemir’de gömülü nükleer atıkların varlığı, Türkiye’nin en ciddi ve göz ardı edilen çevre sorunlarından biridir. 2007 yılında rastlantı sonucu keşfedilen bu atıklar, yasal sınırın 7.291 katı üzerinde radyasyon yaymaktadır. Tahmini olarak 500 bin tondan fazla olan bu atıkların, Türkiye’de nükleer enerji kullanılmıyor olması nedeniyle yurtdışından getirildiği düşünülmektedir. Ancak bu atıkların kaynağı, ne zaman ve nasıl getirildiği gibi kritik bilgiler hâlâ açıklığa kavuşmamıştır.

2. Nükleer Atıkların İzmir Gaziemir’e Getirilmesi ve Keşfi

Gaziemir’deki atıklar, eski bir kurşun fabrikasının arazisinde hissedarlar arasındaki bir anlaşmazlık sonucunda ortaya çıkarılmıştır. Türkiye’de bu kadar tehlikeli atıkların kontrolsüz bir şekilde gömülebilmesi, denetim mekanizmalarının yetersizliğini ve sermayenin çevre üzerindeki olumsuz etkisini net bir şekilde göstermektedir. Gemi söküm ve ağır sanayi gibi sektörlerdeki atıkların kontrolsüz bir şekilde doğaya bırakılması, halk sağlığını tehdit eden kapitalist sistemin çevresel adaletsizliklerini derinleştirmektedir.

3. Çevresel ve Halk Sağlığına Etkiler

Nükleer atıkların en büyük tehlikesi, bölge halkı üzerindeki sağlık riskleridir. Yaydıkları radyasyon, solunum yolu hastalıklarından kansere kadar birçok ciddi sağlık sorununa yol açabilir. İzmir’deki artan kanser vakaları, bu risklerin ne kadar ciddi olduğunu göstermektedir. Ocak 2023’te İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Gaziemir Belediyesi tarafından başlatılan temizlik çalışmaları devam etse de, bölgedeki halk bu tehdit ile yaşamaya devam etmektedir.

4. Küresel Çevre Adaletsizliği

Gaziemir’deki nükleer atık sorunu, küresel çevre adaletsizliğinin somut bir örneğidir. Gelişmiş ülkeler, enerji üretimi ve tüketim taleplerini karşılamak için gelişmekte olan ülkeleri adeta birer çöplük olarak kullanmaktadır. İzmir’in üçüncü büyük şehri olan Gaziemir’de yaşayan halk, küresel kapitalizmin çıkarları uğruna hiçe sayılmakta ve yaşam kaliteleri tehlikeye atılmaktadır.

4.1. Doğaya Karşı Adaletsizlik

Bu atıklar sadece insan sağlığını değil, aynı zamanda doğayı da tehdit etmektedir. Yağmur sularıyla yer altına sızan tehlikeli maddeler, çevredeki tarım alanlarına ve hayvancılığa zarar vermektedir. Bölge halkı, bu tehlikeler karşısında çaresiz kalmış durumdadır ve bu da plansız şehirleşme ve çevre politikalarının yetersizliğini gözler önüne sermektedir.

4.2. Katılımcı Demokrasi Eksikliği

Nükleer atık krizinin çözümü, Türkiye’de çevre politikalarına halkın katılımının ne kadar sınırlı olduğunu göstermektedir. 2007’den bu yana temizlik çalışmalarında somut bir adım atılmamış olması, demokratik süreçlerin eksikliğine işaret etmektedir. Halk, bu konuda bilgilendirilmemekte ve çevreyi ilgilendiren karar alma süreçlerinden dışlanmaktadır. Bu da kapitalist sistemin sosyal ve çevresel adaletsizliklerini derinleştirmektedir.

5. Çevre Mücadelesi ve Hukuki Süreç

Gaziemir’deki nükleer atıkların temizlenmesi için yürütülen mücadele, sadece yerel yönetimlerin sorunu olmamıştır. 2021 yılında Gaziemir Belediye Başkanı’nın başlattığı her cuma alanda durma eylemi, bu sorunun yeniden gündeme taşınmasını sağlamıştır. 2023 yılında kurulan “İzmir’in Çernobil’i Temizlensin Komisyonu”, yetkililere 14 soru yönelterek somut adımlar talep etmiştir, ancak bu sorulara verilen yanıtlar belirsizliğini korumaktadır.

6. Sonuç ve Öneriler

Gaziemir’deki nükleer atık sorunu, sadece İzmir’in değil, küresel çevre politikalarının başarısızlığını da ortaya koymaktadır. Yıllardır süren bu çevre felaketi, kapitalizmin çevresel, sosyal ve ekonomik adaletsizliklerini açıkça göstermektedir. Atıkların bilimsel yöntemlerle temizlenmesi ve halk sağlığını koruma amaçlı kanser taramalarının yapılması gerekmektedir. Bu süreç, yalnızca Türkiye için değil, küresel çevre adaleti mücadelesi için de önemli bir adımdır.

Öneriler:

1. Nükleer atıkların bilimsel yöntemlerle temizlenmesi ve bu sürecin şeffaf bir şekilde yürütülmesi.

2. Gaziemir halkına yönelik sağlık taramalarının yapılması ve bölge sakinlerinin sağlık hizmetlerine erişiminin artırılması.

3. Gelişmiş ülkelerin çevreye zarar veren atıklarını başka ülkelere göndermelerinin engellenmesi için uluslararası denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi.

4. Çevresel süreçlere halkın katılımını artıracak demokratik mekanizmaların oluşturulması.

Kaynakça

- Gaziemir Belediyesi Resmi Web Sitesi, 2021.

- İzmir Büyükşehir Belediyesi, “İzmir’in Çernobil’i Temizlensin Komisyonu Raporu,” 2023.

- Greenpeace, “Nuclear Waste Management,” 2022.

Batman’ın Beşiri ilçesindeki Silivanka petrol sahasındaki boru hattından sızan ham petrol, bölgeden geçen dereye karıştı. Ekipler iki noktada temizlik çalışması başlattı.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi öğrencileri ve mezunlarının yer aldığı büyük çevre deneyi başladı. Türkiye'nin 28 kıyı ilinde denizlerin sıcaklık, kirlilik ve oksijen durumunu tespit edilecek. Katılımcıların özel üretilmiş cihazlarla denizlerden toplayacağı örneklerden elde edilecek sonuçlar, bilimsel bir makaleyle Türkiye'nin denizlerinin durumuna ışık tutacak.

Muğla’nın Milas ve Bodrum ilçeleri arasında her yıl binlerce flamingoya ev sahipliği yapan Tuzla Sulak Alanı ve Tabiat Parkı, moloz yığınlarıyla doldu. Bölgede yollar tahrip edilirken, sulak alan içinde molozlar olduğu görüldü.

Kuraklıkla birlikte Konya Havzası'ndaki yer altı sularının çekilip toprağın göçmesiyle oluşan obruklar dikkat çekerken ovada yüzey yarıkları da görülmeye başlandı. Uzmanlar, yarıkların kilometrelerce uzunlukta, 5-10 metre genişlikte ve 5-10 metre derinlikte olduğunun altını çizdi. Durumun tehlike arz ettiğini belirten uzmanlar, yüzey yarıklarının obruğun habercisi olduğunu vurguladı.

Diyarbakır’da piknikçilerin uğrak noktası Dicle Nehri, çevresine bırakılan atıklar nedeniyle çöplüğe döndü. Bölgenin zengin tabiatını hatırlatan uzmanlar, özellikle plastik kirliliğine dikkat çekti. Uzmanlar son dönemde sayıları azalan su kuşlarının, kirlilikten dolayı tehdit altında olduğunu ifade etti.

Manisa’daki Spil Dağı Milli Parkı’nda senede 1 kez nisan ayında açan ve 10 gün yaşayan Manisa lalesi, havaların ısınmasıyla açtı. Doğaseverler laleleri görebilmek için Spil’e çıkarken, laleyi koparmanın cezası bu yıl 387 bin 142 lira oldu.

Büyük Menderes Nehri kuraklık sinyali veriyor. Söke’de Menderes üzerinde yer alan tarihi Taşköprü’de su neredeyse tamamen bitmiş durumda. Uzmanlar, yağışlarda yaşanan düşüşün su kıtlığına yol açabileceği konusunda uyarıyor.

Artvin'de 'sakin şehir' unvanlı ilçe Şavşat'ta belediye öncülüğünde çevre temizliği için seferberlik başlatıldı. Poşetlerle çöp toplayan ilçe halkı, kısa sürede sokak, cadde ve piknik alanlarını temizledi.

Şavşat Belediyesi, farkındalık oluşturmak için çevre temizliği seferberliği başlattı. İlçe merkezinde başlayan etkinliğe, Şavşat Belediye Başkanı Durmuş Aydın yanı sıra Şavşat Kaymakamı Kübra Sivaslıoğlu, belediyede görevli personel, öğrenciler, öğretmenler ve halk katıldı.

Ellerine aldıkları poşetlerle çöp toplayan katılımcılar, kısa sürede sokak, cadde ve piknik alanlarını temizledi. Etkinlik sonrası öğrencilere ikramda bulunuldu. 'TEMİZ BİR ŞAVŞAT İÇİN EL ELE' Şavşat Kaymakamı Kübra Sivaslıoğlu, "Şavşat halkının, bütün kamu kurum ve kuruluşlarımızın, bu etkinliğe, 7'den 70'e duyarlılık göstermeleri beni çok mutlu etti. Temiz çevre, temiz toplum. Atıksız bir ilçe ve çöp kirliliğini yenmek için çok güzel bir etkinlik oldu. Piknik ve mesire alanlarına atılan cam ve pet şişe, izmarit, poşet gibi doğada uzun yıllar kalan ve çevreye ciddi zararları olan atıkların atılmamasını istiyorum. Bunu hepimiz isteyince başarılı oluruz. Bu etkinliği düzenleyen Şavşat Belediyemize ve katılım sağlayan herkese çok teşekkür ediyorum. Temiz bir doğa, temiz bir Şavşat için el ele, gönül gönüle" dedi. 'HER ŞEY TEMİZ BİR ŞAVŞAT İÇİN' Etkinlik öncesi konuşan Belediye Başkanı Durmuş Aydın da "Bizler bugün yapmış olduğumuz bu etkinlikte gerek çocuklarımıza gerekse bütün halkımıza çevre bilincini oluşturabilmek için bir farkındalık etkinliği yapıyoruz. Her şey temiz bir Şavşat için. Temiz bir Şavşat'ta yaşamak, bizim ve çocuklarımızın en önemli hakkıdır. Bunu sağlamak belediye olarak bizlerin ve de bütün duyarlı vatandaşlarımızın görevidir. Köylere giderken yol kenarlarında ciddi manada çöplerin atıldığını görüyoruz. Bazı mesire yerleri ve piknik alanları, çöp yorgan haline gelmiş durumda. Belediye olarak sorumluluk alanımız dışında olsa da oraların da temiz tutulması konusunda çalışma ve faaliyetlerimiz devam edecektir" diye konuştu.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, 1213 atık su arıtma tesisi ile ülke nüfusunun yüzde 90,6'sına hizmet verildiğini bildirdi.

Konya Ovası’nda açılan kaçak su kuyuları, obruk riskini artırıyor. Konunun uzmanı akademisyenler, bir gecede açılan kuyular olduğunu ve bu kuyuların kapatılması gerektiğini belirtiyor. Obruk oluşumundaki hızlanmaya dikkat çeken uzmanlar, “Bu bizi felaketlere götürebiliyor.” uyarısında bulundu.

Elazığ’da koruma altındaki salep soğanlarını kaçak olarak toplayan 2 kişi, suçüstü yakalandı. Yapılan kontrollerde 30 kilogram salep bitkisi topladığı belirlenen 2 kişiye, 774 bin 282 lira para cezası uygulandı.

Afyonkarahisar’da koparılmasının cezası 387 bin lira olan endemik bitki türü Eber Sarısı, drone ile yapılan denetimlerle korunuyor.

Muş’ta nadir görülen ters laleler açtı. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü koparılacak her bir ters lale için ceza bedelini 387 bin 141 lira olarak belirledi. Jandarma Komutanlığına bağlı Çevre Doğa ve Hayvanları Koruma Timi, lalelerin korunması için başlarında nöbet tutmaya başladı.

Muğla’nın turizm cenneti ilçelerinden Bodrum’da 10 yıldır düzenlenen deniz dibi temizliğinde dalgıçlar, denizin dibinde 2,5 ton çöp çıkardı. Toplanan atıklar, geri dönüşüm için atık merkezine götürüldü.

Teksas'ın Houston kentini vuran şiddetli hava koşullarında ölenlerin sayısı 7'ye çıktı. Fırtınalar, kentteki ağaçları ve elektrik direklerini devirdi, sokaklar kırık camlarla kaplandı.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Türk denizlerinin röntgenini çekti. Denize kıyısı olan 28 ilde nisan ayında yapılan deneyin ilk bulgularına göre, deniz yüzeyi sıcaklığı geçen yılın aynı dönemine kıyasla Batı Karadeniz’de 2,3, Marmara’da 1,8, Akdeniz’de 1,5, Ege ve Doğu Karadeniz ise 1 derece yüksek ölçüldü. ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Mustafa Verşan Kök, çevre deneyinin ilk sonuçlarıyla ilgili olarak, “Büyük çevre deneyinin ilk sonuçlarını, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bağımsızlık ve aydınlanma meşalesini yaktığı 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı’nda paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyoruz.” dedi.

Küresel iklim değişikliğiyle birleşen El Nino, deniz suyu sıcaklıklarında çarpan etkisi yarattı. Türkiye’de yaşanan son El Nino’nun 2014-2016’da yaşandığını anlatan Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu, “Aradan geçen zaman 10 yıl bile değil ve Akdeniz’de 2 derecelik bir artış görüyoruz. Ege benzer durumda, 2 dereceye yakın bir artış var. Marmara ve Karadeniz’de artışlar 2 derecenin üzerinde.” ifadelerini kullandı. Salihoğlu, bu durumun denizlerin alarm verdiği anlamına geldiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dünya Çevre Günü nedeniyle yazılı bir mesaj yayımladı. Erdoğan, “Daha yaşanabilir ve yeşil bir dünya, küresel çevre sorunlarının çözüme kavuşturulmasıyla mümkün olabilir.” dedi.

Edirne'nin Saros Körfezi’ne kıyısı bulunan Enez ilçe limanında 5 Haziran Dünya Çevre Günü etkinlikleri kapsamında dip temizliği yapıldı. Dalgıçlar, denizden tarihi amfora (antik testi), lastik, yıpranmış ağ, tekne parçaları, plastik, tahta, cam ve evsel atık çıkardı.

Marmara Denizi’nde yaklaşık 6,5 yıl önce denizlerde oksijen ve biyoçeşitlilik için büyük önem taşıyan mercanların nakli ve ekimi gerçekleştirildi. Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) de ilan edilen alanda ekilen mercanlar büyüyerek resif oluşturdu, alandaki balık ve diğer deniz canlılarının çeşitliliği arttı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan, "Birleşmiş Milletler işbirliğinde sıfır atık uygulamasına geçmek isteyen ülke ve kuruluşlara yönelik rehber yayınlar hazırlığına başladık. Öte yandan, dünyanın her yerinde geçerli olacak ve tüm Sıfır Atık uygulamalarını ortaklaştıracak küresel bir sıfır atık standardizasyonu için girişimlerimizi başlatıyoruz." dedi.

Sıcak hava etkisini göstermeye başlamışken yağışların azlığı ve düzensizliği de kuraklığı tetiklemeye devam ediyor. Uzmanlar, özellikle temmuz, ağustos ve eylül aylarına dikkat çekerek ani yağışların sel şeklinde etkilerini gösterebileceğini vurguladı.

Balıkesir'in Bandırma ilçesinde, Marmara Belediyeler Birliği koordinasyonunda "Marmara Denizi Günü" kapsamında kıyı temizliği yapıldı.

İzmir’in iki ilçesinde denizin rengi değişti. Karşıyaka’da denizin rengi yeşile dönerken, Balçova’da ise kahverengi oldu. Prof. Dr. Doğan Yaşar, denizdeki renk değişiminin plankton patlamasından kaynaklandığını söyledi. Plankton patlamalarının, denizde yaşayan canlılara zarar verebileceğini ifaden eden Yaşar, 1955 yılında aynı bölgede binlerce balığın ölümüyle sonuçlanan çevre felaketini hatırlatıp, önlem alınması çağrısında bulundu.

Kızıldeniz’den Akdeniz’e oradan da Ege Denizi’ne ulaşan istilacı balon balığı, Marmara’da da görüldü. Bir başka istilacı tür olan aslan balığı ise son olarak Midilli Adası açıklarında tespit edildi. Aslan balığı, sıcaklık bariyeri nedeniyle Marmara’ya giriş yapamıyor. Uzmanlar sıcaklık farkının azalması halinde bu istilacı türün de Marmara’ya giriş yapabileceği konusunda uyarıyor.

İzmit Körfezi’nin Başiskele sahilinde denizde parça parça beyaz tabakalar görüldü. Belediyeye bağlı ekipler, tabakalardan müsilaj şüphesiyle numune aldı. Numuneler, TÜBİTAK-MAM tarafından incelenecek.

Avusturya'nın Yeşiller üyesi İklim Bakanı Leonore Gewessler'in,  AB Doğa Restorasyon Yasası'na desteği, iktidardaki muhafakazar Halk Partisi'ni kızdırdı. Parti Genel Sekreteri Christian Stocker, Gewessler'in anayasaya aykırı hareket ettiğine dair şüphe olduğunu söyledi. Başbakan Karl Nehammer de Avrupa Mahkemesi'ne şikayette bulunacağını bildirdi.

Avusturya'nın muhafazakârları, Avrupa Birliği "doğa yasa tasarısına karşı Avrupa Adalet Divanı'nda yasal işlem başlatma sözü verdi.

Çevre bakanı, şansölye ve hükümete rağmen tasarının kabul edilmesine yardımcı oldu. AB çevre bakanları bugün, 27 ülkeden oluşan blokta bozulan ekosistemlerin onarılmasını amaçlayan önemli bir tasarıyı onayladı. Avusturya'nın Yeşiller üyesi İklim Bakanı Leonore Gewessler'in desteği, AB'nin Doğa Restorasyon Yasası'nın geçmesi için gereken çoğunluğu elde etmesine yardımcı oldu ancak ülkesinin iktidardaki muhafazakarları Halk Partisi'ni (OeVP) kızdırdı. Sağcı Başbakan Karl Nehammer, hükümetin "hukuksuz" bir oylamaya karşı Avrupa mahkemesine şikayette bulunacağını söyledi. "Hiç kimse hukukun üstünde değildir" diyen başbakanlık ofisinden yapılan açıklamada, Gewessler hakkında Avusturya'da "görevi kötüye kullanma" iddiasıyla ayrı bir suç duyurusunda bulunulacağı belirtildi.

"GÖREVİ KÖTÜYE KULLANMA ANLAMINA GELİR"

OeVP Genel Sekreteri Christian Stocker, yaptığı açıklamada, "Leonore Gewessler'in hukuka aykırı ve bilerek anayasaya aykırı hareket ettiğine dair bir şüphe var. Bu görevi kötüye kullanma anlamına gelir" dedi. Gewessler ise tasarıyı destekleme yönündeki "cesur" kararının yasal olduğunu belirterek, "Bugünkü karar doğa için bir zaferdir" diye konuştu.

Tasarı, AB'nin iklim hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmayı amaçlayan bir dizi yasa olan "Yeşil Anlaşma" kapsamındaki çevresel hedeflerinin merkezi bir parçası, ancak bazı çiftçiler bunun geçim kaynaklarını tehdit ettiğini söylüyor. Mevzuat, bloğun bozulmuş kara ve deniz ekosistemlerinin en az yüzde 20'sini, özellikle de karbonu yakalama ve depolama ve doğal afetlerin etkisini önleme ve azaltma potansiyeli en yüksek olanları restore etmek için bağlayıcı hedefler getirmesi gerektiğini söylüyor.

Avrupa Birliği, Lüksemburg'da yapılan kritik oylama sonucu dönüm noktası niteliğinde olarak görülen "Doğa Restorasyon Yasası"nı kabul etti. Yasanın hedefi, 10 yılın sonuna kadar Avrupa Birliği'nin kara ve denizlerinin en az yüzde 20'sini restore etmek.

Avrupa Birliği, dönüm noktası niteliğinde bir doğa yasasını kabul etti.

The Guardian gazetesinin bildirdiğine göre bıçak sırtı bir oylamanın ardından yasanın kabul edilmesi, çiftçilerin şiddetli protestolarından ürken üye ülkeler arasında aylardır süren çıkmazı sona erdirecek.

Ancak teklifin kurtarıcısı olarak gösterilen Avusturya'nın son dakikada yaptığı fikir değişikliği, ülkeyi siyasi kaosa sürükledi ve iktidardaki merkez sağ ÖVP, Yeşiller üyesi iklim bakanı hakkında suç duyurusunda bulunacağını açıkladı. Avrupa Yeşil Anlaşmasının en tartışmalı ayağı olduğu kanıtlanan ve son engelde neredeyse başarısız olan Doğa Restorasyon Yasası, 10 yılın sonuna kadar Avrupa Birliği'nin kara ve denizlerinin en az yüzde 20'sini restore etme hedefi koyuyor.

Milletvekilleri ve hükümetler, aşırı sağcı partilerin sandalye kazandığı ve yeşil partilerin kaybettiği Avrupa seçimlerinden önceki aylarda öneriyi sulandırmıştı.

Ancak verilen tavizlere rağmen, destekçiler bugün Lüksemburg'da yapılan oylamada yeterli sayıda üye ülkeyi "zar zor" ikna edebildi.

Avrupa Parlamentosu'nun yasa ile ilgili müzakerelerine liderlik eden İspanya'dan merkez sol milletvekili Cesar Luena, "Bugün, doğayı sadece korumak ve muhafaza etmekten aktif bir şekilde restore etmeye geçiş yaptığımız Avrupa için önemli bir gün" dedi.

Sivas’ın Gürün ilçe merkezinden geçen Tohma çayında yaşanan toplu balık ölümleri çevre sakinlerini tedirgin ederken, yetkililer çaydan uzak durun çağrısında bulundu.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, yerli bitki ıslahı ve geliştirme çalışmalarının sürdüğünü belirterek, "Bu yıl 51, toplamda ise 1004 bitki çeşidini tescil ederek geleceğimize değer kattık." dedi.

Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Sarı, “Müsilaj riski, Marmara Denizi’nin başının üstünde kılıç gibi sallanmaya devam edecek. Bu tehlikenin tekrarı kesin.” dedi. Müsilajın, ekolojik bir felaket olduğunu söyleyen Sarı, “Bu kirlilik devam ederse, ekosistemine ömür biçemeyeceğimiz Marmara Denizi, her gün, biraz daha bozulacak. Biraz daha Marmara Denizi'nden yararlanamaz hale geleceğiz. Balıklar azalacak.” ifadelerini kullandı.

İngiltere'de plastik çatal, bıçak, tabak ve tepsi gibi tek kullanımlık ürünlerle ilgili yasak yürürlüğe girdi.

İngiliz hükümeti, bazı tek kullanımlık plastiklere ilişkin yasağın yürürlüğe girmesiyle doğayı plastik atık kirliliğinden korumayı amaçlıyor. Ancak belediyeler, bazı firmaların değişime hazır olmadığı konusunda uyarılarda bulunuyor. Yasaklanan tek kullanımlık plastikleri tedarik etmeyi sürdüren işletmeler, para cezasına çarptırılabilecek ve yerel makamlar tarafından denetime tabi tutulabilecek ancak söz konusu uygulama, süpermarketler veya paket servisler tarafından kullanılan plastik ürünleri kapsamayacak. Benzer yasaklar, İskoçya'da uygulanırken İngiltere'de tek kullanımlık plastik pipetler, karıştırıcılar ve plastik saplı pamuklu çubuklar 2020'de yasaklanmıştı. İskoçya, Haziran 2022'de işletmeler için tek kullanımlık plastik ürünleri yasaklamıştı. Galler'de de Aralık 2022'de benzer bir yasa onaylanmış ancak uygulamanın bazı bölümlerinin 2026'ya kadar yürürlüğe giremeyebileceği belirtilmişti. SADECE YÜZDE 10'U DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR

İngiltere'de veriler, her yıl yaklaşık 1,1 milyar tek kullanımlık plastik tabak ve 4,25 milyar çatal bıçak takımı kullanıldığını, bunların sadece yüzde 10'unun kullanıldıktan sonra geri dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor. Avrupa Birliği (AB), plastik atık miktarını azaltmak için son yıllarda yeni düzenlemeler getirmiş, 2021'de de tek kullanımlık tabak, çatal, bardak ve pipet gibi plastikleri yasaklamıştı.

Bilim insanları, küresel ısınmanın sivrisinekleri daha ölümcül bir hale getirdiğini açıkladı. Buna göre, küresel ısınmayla birlikte gelen daha sıcak ve yağışlı hava, bu canlıların ideal ortamlarını oluşturduğundan, sivrisinekler daha dayanıklı hale geliyor. Bu sayede sivrisinekler daha fazla büyüyor, daha uzun yaşıyor ve ölümcül hastalıkları kapma ve yayma yetenekleri de artıyor.

Antarktika kıtası üzerindeki ozon tabakasında oluşan delik, bu yıl en büyük genişliklerinden birine ulaştı. Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından ocakta yayımlanan bir raporda, incelen ozon tabakasının yeniden iyileşmeye başladığı kaydedilmişti.

BU KADAR HIZLI BÜYÜMESİNİN NEDENİ NE?

Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından ocakta yayımlanan bir raporda, incelen ozon tabakasının yeniden iyileşmeye başladığı kaydedilmişti. Ozon tabakasındaki deliğin bu kadar hızlı büyümesinin, deniz altı yanardağı Tonga'nın Ocak 2022'de faaliyete geçmesiyle ilişkili olabileceği yorumları yapılıyor.

Yunanistan'da özellikle yaz aylarında artış gösteren tahtakurusu tehdidi giderek artıyor. Yetkililer, tahtakuruları nedeniyle alarm durumuna geçtiklerini belirterek, böceklerin otel, kamp ve apartman dairelerinde görüldüklerini açıkladı.

Son yıllarda kuraklığın etkisiyle Van Gölü kıyılarında yaşanan çekilme sonucu Van'ın Erciş ilçesinde, iskele ve bazı yapı kalıntıları ortaya çıktı.

Adana Havalimanı’nın yanında bulunan arazi adeta çöplüğe dönmüş durumda. Hem bölgedeki geri dönüşüm tesisinin atıkları hem de vatandaşların attığı çöpler, bölgede halk sağlığını tehdit eder boyuta ulaştı.

Dünya Bankası, Türkiye'deki şirketlerin yeşil dönüşümünü desteklemek amacıyla kullanılacak 155 milyon dolarlık krediye onay verdi. Kredi kullanımında KOBİ'ler ve orta ölçekli şirketlere öncelik verilecek.

Dünya Bankası İcra Direktörleri Kurulu, sermaye finansmanı sağlanması ve özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesi yoluyla Türkiye'deki şirketlerin yeşil dönüşümünü desteklemek ve ülkenin sermaye piyasalarındaki iklim finansmanını artırmak için 155 milyon dolarlık krediyi onayladı. Kredi tutarları Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) aracılığıyla kullandırılacak ve TSKB de bu fonları Türkiye Yeşil Fonu'nun kısmi sermayelendirmesi için kullanacak. Türkiye Yeşil Fonu, yeşil şirketler ile yeşil dönüşüm sürecindeki şirketlere sermaye finansmanı sağlayacak. Fon, Türkiye'nin en büyük varlık yönetimi şirketlerinden biri olan Maxis Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ (Maxis) ile proje kapsamındaki uygulayıcı kuruluş tarafından yönetilecek.

PROJE BÜYÜKLÜĞÜ 405 MİLYON DOLARA ULAŞACAK

Projenin toplam büyüklüğünün, Dünya Bankası kredisine ek olarak fon ve yatırım yapılan şirket düzeyinde toplam 250 milyon dolarlık özel sermayenin harekete geçirilmesiyle 405 milyon dolara ulaşması bekleniyor. Proje, şirketlerin karbondan arınma uygulamalarını ve yeşil teknolojilere yaptıkları yatırımları, Yeşil Fon yoluyla özel sermaye sektörünün geliştirilmesini, finansal sektörün çeşitlendirilmesini, şirketlerin çeşitlendirilmiş uzun vadeli finansmana erişimlerinin geliştirilmesini, yüksek şirket kaldıraç oranlarının düşürülmesini, yeşil dönüşüme ve geliştirilmiş iklim eylemine yönelik finansmanın hızlandırılmasını destekleyecek. YEŞİL DÖNÜŞÜM ŞİRKETLER İÇİN ÖNEM TAŞIYOR Dünya Bankası'nın 2022 yılında yayımladığı Ülke İklim ve Kalkınma Raporu'na göre Türkiye'deki şirketleri karbondan arındırmak, iklim değişikliğine uyum sağlamak, ülkenin yeşil dönüşümüne katkıda bulunmak, büyüme potansiyellerini artırmak ve istihdam yaratmak için yeşil teknolojilere yatırımda bulunması gerekiyor. Enerji sektörü en büyük karbondioksit emisyon kaynağı olarak belirlenirken bu sektörü imalat sanayisi ve tarım sektörleri izliyor. Türkiye'nin belirlediği yeşil hedeflere ulaşabilmesi için şirketlerin karbondan arınmaları gerekiyor. Aynı zamanda, özellikle AB Yeşil Mutabakatı'nın ardından, şirketlerin büyüme potansiyellerini korumaları için karbondan arınmaları önem taşıyor. Şirketler, yeşil dönüşüme yönelik yatırım ihtiyaçları göz önüne alındığında, bilgi transferiyle birlikte uzun vadeli finansmana da ihtiyaç duyacak. KOBİ'LERE ÖNCELİK VERİLECEK Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Humberto Lopez, Türkiye Yeşil Fonu'nun, özellikle KOBİ'ler ve orta ölçekli şirketler başta olmak üzere yeşil veya yeşil dönüşüm sürecindeki yenilikçi şirketlere yapılan yatırımlara öncelik vereceğini belirterek, şunları kaydetti: "Proje aynı zamanda yatırım potansiyeli olan kadınları kapsayıcı şirketleri belirleyerek eşitlikçi yatırımları da geliştirecektir. Bu proje sayesinde, Türkiye'nin finans sistemi özel sermayeyi çekerken özel ​​​​​​​sermaye sektörü derinleşecek ve fonlardan faydalanacak. TSKB sermaye piyasası faaliyetleri yoluyla yeşil finansmana öncülük etme kapasitesini artıracak. Şirketler, karbonsuzlaşma süreçleri ve yeşil teknoloji yatırımları için uzun vadeli finansmana erişebilecek. Maxis, yeşil yatırım alanındaki fon yönetimi uzmanlık birikimini derinleştirecek."

Bilim insanları 2019'da yapılan iklim acil durumuna ilişkin bir güncelleme yayınladı. Bu güncellemeyle beraber dünyanın yaşamsal belirtilerine yönelik insanlığın ciddi tehditlerle karşı karşıya kalabileceği kaydedildi.

Binlerce bilim insanından oluşan koalisyon, 2019 dünya bilim insanlarının iklim acil durumuna ilişkin uyarısını güncelleyerek, dünyanın işgal altındaki yaşamı destekleme kapasitesiyle keşfedilmemiş alana girdiğini belirtti

GEZEGENİN YAŞAMSAL BELİRTİLERİNE CİDDİ TEHDİT The Hill'in haberine göre, raporda imzası bulunan 15,000'den fazla kişi, son dönemde kırılan çok sayıda sıcaklık rekorunun gezegenin "yaşamsal belirtilerine" yönelik ciddi tehditlere işaret ettiğini yazdı.

Bu terim, insan nüfusu ve enerji tüketiminden Brezilya Amazon yağmur ormanlarının kaybına kadar uzanan 35 göstergeyi ifade ediyor.

Rapora göre, bu yaşamsal göstergelerden yirmisi şu anda rekor düzeyde aşırılık gösteriyor. 2023 KAYITLARA GEÇEN EN SICAK YAZ MEVSİMİ

Yazarlar  2023'ün kayıtlara geçen en sıcak yaz mevsimini yaşadığını ve muhtemelen şimdiye kadar kaydedilen en sıcak yıllar arasında yer alacağını belirtiyor. Okyanus asitliği, buzul kalınlığı ve Grönland buz kütlesi tüm zamanların en düşük seviyelerine ulaşırken, okyanuslar her zamankinden daha sıcak.

Bu da deniz yaşamı kaybından gezegenin halihazırda gördüğü türden yoğun tropikal fırtınalara kadar değişen etkilere yol açabilir.

Araştırmalar 2023'te aşırı sıcak hava koşulları dolayısıyla Çin'in kuzeyindeki sel felaketi ve Akdeniz'de çoğunluğu Libyalı binlerce kişinin ölümüne neden olan fırtına gibi alışılmadık bölgelerde tehditlerin ortaya çıktığını gösteriyor.

PANDEMİ SONRASI FOSİL YAKUT KULLANIMI ARTTI

Uyarıda ayrıca, bazı çevrelerdeki "yeşil toparlanma" umutlarına rağmen, COVID-19 yasaklarının kalkmasıyla beraber fosil yakıt kullanımının hızla arttığına dikkat çekiliyor.

Belçika'da araştırmacılar 66 milyon yıl önce 10 ila 15 kilometre genişliğindeki bir Asteroidin dünyaya çarpmasıyla birlikte tüm ekosistemin çökmesine ve dinozor türüne ciddi zarar vermiş olabileceğini düşünüyor. Öte yandan Asteroidin çarpmasının ardından havada 2 bin gigaton ağırlığında toz bulutu oluştuğu, bu durumun da yaklaşık 2 yıl boyunca güneşi engelleyerek yeryüzündeki birçok canlıyı etkilediği kaydedildi.

Dinozorların neslinin tükenmesine dünyaya çarpan bir asteroidin neden olduğu düşünülüyordu. Araştırmacılar çarpmanın sonucunda düşünülenden daha ağır sonuçları olduğunu belirtti.

ASTEROİD'İN ÇARPMASI SONUCU EKOSİSTEM ÇÖKTÜ

Yaklaşık 66 milyon yıl önce 10 ila 15 kilometre genişliğindeki bir asteroit Meksika'nın Yucatan Yarımadası'na çarptığında, etkisi yıkıma neden olmuş, orman yangınları, depremler ve megatsunamileri tetikleyerek bitkilerin ve canlıların gelişmesini sağlayan ekosistemin çökmesine yol açmıştır.

Nature Geoscience tarafından yayınlanan yeni bir raporda araştırmacılar, bu diğer etkilerin yüzlerce dinozor türüne ciddi zarar vermiş olabileceğine inanırken, Asteroit çarptığında havaya savrulmuş olabilecek trilyonlarca ton tozun buna sebep olduğunu belirtti.

KÜRESEL KIŞA NEDEN OLDU

Belçikalı araştırmacılar, silikat tozu ve sülfürden oluşan karanlık bulutların atmosferin etrafında dönerek güneş ışınlarını engellediği ve küresel yüzey sıcaklığının 15 dereceye kadar düşmesine neden olduğu düşünüldüğünden, asteroidin "küresel bir kışa" neden olduğuna inanmaktadır.

TOZUN AĞIRLIĞI 2 BİN GİGATON 

Atmosferi boğan toz miktarının yaklaşık 2.000 gigaton olduğu düşünülüyor. Bu, Everest Dağı'nın ağırlığının 11 katından fazla.

Araştırmacılar Kuzey Dakota'daki bir fosil alanında bulunan tortu üzerinde simülasyonlar gerçekleştirdiler.

GÜNEŞİ İKİ YILA KADAR ENGELLEDİ

Tozun güneşi iki yıla kadar engelleyebileceğini ve potansiyel olarak 15 yıl boyunca atmosferde kalarak bitkiler için fotosentezi kısıtlayabileceğini ve dolayısıyla doğal ekosistemi çökertebileceğini buldular.

BİRKAÇ YIL İÇİNDE YAVAŞ YAVAŞ NESLİ TÜKENDİ

Çalışma, asteroidin şiddetli bir ilk çarpışmaya sahip olmasına rağmen dinozorları hemen öldürmediğini, bunun yerine birkaç yıl içinde yavaş yavaş neslinin tükendiğini gösterdi.

Çanakkale'de yaşanan kuraklık nedeniyle su kullanımına yönelik uygulanan kısıtlamaların 31 Aralık'a kadar uzatıldığı bildirildi.

Türkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak’ta su seviyesi, gözle görülür derece düştü. Irmağın Kırıkkale’den geçen bölümünde, 5 ay arayla drone ile çekilen iki görüntü, kuraklığı gözler önüne serdi.

Gündemdeki haberler nedeniyle rezerv yapı ile ilgili araştırmalar başladı. Peki, rezerv alan nedir? Rezerv yapı alanı talebi dosyasında olması gereken evraklar neler?

Rezerv yapı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen Bakanlıkça belirlenen alanlardır. Rezerv yapı alanlarda, Kanunun amacı çerçevesinde fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek ve Kanunda öngörülen amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere; Riskli alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapılarda ikamet edenlerin nakledileceği rezerv konut ve işyerleri, Gelir ve hasılat getirecek her türlü uygulama yapılabilir ve bu alanlar yeni yerleşim alanı olarak kullanılabilir.

TANIMDA DEĞİŞİKLİĞE GİDİLDİ

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'daki "rezerv yapı alanı" tanımında değişikliğe gidildi. Rezerv yapı alanı tanımında yer alan "yeni yerleşim alanı olarak" ibaresi metinden çıkarılırken bu düzenlemenin gerekçesinde, uygulamada açılan davalarda, herhangi bir taşınmazın rezerv yapı alanı olarak belirlenebilmesi için meskun alanlar dışında olması gerektiği yönünde değerlendirme yapılarak hüküm kurulduğu, yerleşim yerlerinde yer alan parsellerin de rezerv yapı alanı olarak belirlenmesinin mümkün olmasının amaçlandığı belirtildi.

Türkiye'de çevre koruma harcamaları 2022'de yıllık bazda yüzde 111,4 artarak 140,3 milyar lira olarak gerçekleşti.

Türkiye İstatistik Kurumu, 2022 yılına ilişkin çevre koruma harcama istatistiklerini açıkladı. Buna göre, çevre koruma harcamaları, geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 111,4 artarak 140,3 milyar liraya çıktı. Çevre koruma harcamalarının yüzde 70,3'ü mali ve mali olmayan şirketler, yüzde 26,1'i genel devlet ve hane halkına hizmet eden kar amacı olmayan kuruluşlar ve yüzde 3,6'sı da hane halkları tarafından yapıldı. Bu harcamaların yüzde 60,9'u atık yönetimi hizmetlerinden, yüzde 25,3'ü atık su yönetimi hizmetlerinden, yüzde 4,2'si dış ortam havasını ve iklimi korumadan, yüzde 4'ü biyolojik çeşitliliğin ve peyzajın korunmasından, yüzde 2,4'ü toprak, yer altı, yüzey sularının korunması, kalitesinin iyileştirilmesinden ve yüzde 3,3'ü de diğer çevre koruma konularından oluştu. 33 MİLYAR LİRALIK YATIRIM HARCAMASI

Çevre koruma yatırım harcamaları ise 2022'de bir önceki yıla göre yüzde 140,9 artarak 32,7 milyar liraya ulaştı. Bu harcamaların yüzde 84,7'si mali ve mali olmayan şirketler, yüzde 15,3'ü genel devlet ve hane halkına hizmet eden kar amacı olmayan kuruluşlar tarafından yapıldı. Çevre koruma harcamalarının gayri safi yurt içi hasıla içindeki payı 2021'de yüzde 0,91 iken 2022'de yüzde 0,93 oldu.

İklim adaleti, Birleşik Arap Emirlikleri'nde bugün başlayan Birleşmiş Milletler (BM) Cop28 İklim Zirvesi'nin gündeminin en üst sırasında yer alıyor. Ancak, dünya genelindeki son çalışmalar, küresel hedeflere ulaşmada ciddi bir gerileme olduğunu gösteriyor. Yeni bir rapora göre, dünya nüfusunun en zengin yüzde 1'lik kesimi, en yoksul yüzde 66'lık kesimden daha fazla karbon emisyonundan sorumlu. Bu durum ise yoksul ülkelerde milyonlarca ölümle sonuçlanıyor.

İtalya'nın liman kenti Trieste dünyada bir ilki gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Deniz ile karayı buluşturan yenilikçi proje; çevresel ve ekonomik sürdürebilirliğin yanısıra 360 derece yeşil dönüşüm ve dijital bir teknoloji merkezi içeriyor. NTV Milano muhabiri Şeyda Canepa, o projeyi yerinde inceledi.

Dünyanın en büyük sodalı gölü, Türkiye'nin ise en büyük gölü olma özelliğine sahip 1700 metre rakımdaki 3 bin 712 kilometrekarelik Van Gölü'nde yaşanan çekilmeyi son yıllarda çekilen fotoğraf kareleri gözler önüne serdi. Uzmanlar, yeterli yağışların olmaması halinde çekilmenin hızlı bir şekilde devam edeceğini belirtti.

Boğaziçi Çevre Ödülleri 22 Aralık'ta sahiplerini bulacak.

22 Aralık Cuma günü düzenlenecek olan ve çevre ve sürdürülebilirlik alanında önemli adımlar atan kurum ve kuruluşların ödül alacağı Boğaziçi Çevre Ödülleri için geri sayım başladı.

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü (BUEC) tarafından düzenlenen törende geçtiğimiz senelerde Fazıl Say, Demet Evgar, Nil Karaibrahimgil, Manga, Çevko, Tema gibi ünlü isimler ve kurumlar ödül almıştı.

Geçtiğimiz yıl düzenlenen ödül töreninde, Yılın Çevreci Medya Kurumu ödülünün sahibi NTV olmuştu. Geceye katılan NTV sunucusu Buse Yıldırım, ödülü BÜ Elektroteknoloji Kulübü Başkanı Sefa Sağdıç’tan aldı.

Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı'nın (ÇEVKO) düzenlediği "Yeşil Nokta Basın Ödülleri" dün akşam sahiplerini buldu. NTV, yıl boyu yaptığı çevre haberleriyle ödüle layık görüldü. Ödülü NTV sunucusu Buse Yıldırım aldı.

İller Bankası aracılığıyla çevre yatırımları için bu yıl yerel yönetimlere 17 milyar 179 milyon lira destek sağlandı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, İller Bankası (İLBANK) aracılığıyla çevre yatırımları için bu yıl yerel yönetimlere 17 milyar 179 milyon lira destek sağlandığını, önümüzdeki yıl bu alandaki desteği 62 milyar liranın üzerine çıkartmak istediklerini bildirdi. Özhaseki, yerel yönetimlerin çevre yatırımlarına İLBANK aracılığıyla verdikleri desteklere ilişkin açıklamalarda bulundu. İçme suyu, içme suyu arıtma, atık su şebeke, atık su arıtma, yağmur suyu, yenilenebilir enerji, katı atık tesisleri ve buna benzer birçok iş için İller Bankası tarafından 21 yılda 10 bin 471 projeyi desteklediklerini belirten Özhaseki, bu projelere banka kaynaklarıyla 40 milyar 182 milyon lira, dış finansman kaynakları ile 73 milyar lira olmak üzere 113 milyar 182 milyon liralık destek sağladıklarını kaydetti. "HEDEF, YEŞİL KALKINMA DEVRİMİ" Türkiye ve dünyayı tehdit eden iklim değişikliğine karşı yerel yönetimlerle güçlü bir mücadele sürdürüldüğünü anlatan Özhaseki, şöyle devam etti: "Sadece konut ve iş yerlerimizi değil aynı zamanda altyapılarımızı da çevreye duyarlı ve iklim dostu inşa etmekte kararlıyız. Bu anlamda İller Bankamız aracılığıyla yerel yönetimlere çevre yatırımları için bu yıl 17 milyar 179 milyon lira finansman desteğinde bulunduk. 2024 yılı için sadece çevre yatırımlarına sağlanan desteği 62 milyar liranın üzerine çıkartmak istiyoruz. Sayın Cumhurbaşkanı'mızın ortaya koydukları 2053 Net Sıfır Emisyon ve Yeşil Kalkınma Devrimi'ne ulaşmak için yerel yönetimlerimizle çalışmaya devam edeceğiz."

Dünya Ekonomik Forumu'na göre iklim değişikliği, önümüzdeki on yılda dünyanın karşı karşıya kalacağı en büyük risklerden biri.

Artan yapay zeka kullanımlarının ardından, yapay zeka hakkında son zamanlarda oldukça olumsuz haberler ile karşılaşıyoruz. Yapay zeka gerçekten kötü mü? yoksa biz mi kötüye kullanıyoruz? Yapay zeka hakkındaki olumsuz manşetlerden sıkıldıysanız bu yazı tam size göre. Çünkü üretken yapay zekanın dünyamızı daha kötü değil daha iyi hale getirme potansiyelini sergileyen alanları sizler için derledik.

Bilim insanları, iklim krizinin küresel ekosisteme yeni ve öngörülemez bir etkisini daha keşfetti. Tropik ormanların her geçengün sarmaşıklarla daha fazla kaplandığı tespit edildi. Zararsız gibi görünen sarmaşıkların ağaçların büyümesini engellediği, bu durumun da ormanları tehdit ettiği belirtiliyor.

Avrupa Merkez Bankası (ECB), yeşil dönüşüm, iklim ve doğayla ilgili risklere odaklanan çalışmalara yoğunlaşacak. AB'nin 2030 karbon düşürme hedeflerine ulaşmayı desteklemek için ECB, çevre yönetim programı başlatacak.

ECB, 2024 ve 2025 yıllarında faaliyetlerine yön verecek yeni alanların belirlendiğini ve iklim değişikliği konusundaki çalışmaların genişletilmesi kararı alındığını duyurdu.. Buna göre, ECB, yeşil ekonomiye geçişin etkisi ve riskleri ile özellikle geçiş maliyetleri ve yatırım ihtiyaçları konusunda çalışacak. İklim değişikliğinin artan etkisi ve daha sıcak bir dünyaya uyum sağlamak için alınan önlemlerin ekonomiyi nasıl etkilediği konusu ile doğa kaybı ve doğanın bozulmasından kaynaklanan riskler, bunların iklim bağlantılı risklerle nasıl etkileşime girdiği ve ekonomi ve finansal sistem üzerindeki etkileri yoluyla ECB'nin çalışmalarını nasıl etkileyebileceği düzenli olarak gözden geçirilecek. Bu çerçevede, ECB, yeşil ekonomiye geçişte finansmanının etkileri, yeşil yatırım ihtiyaçları, geçiş planları ve yeşil dönüşümün ekonominin işgücü, verimlilik ve büyüme gibi yönlerini nasıl etkilediği konusundaki çalışmalarını artıracak. Ayrıca, ECB, bu geçişi göz önüne alarak para politikası araçları ve portföyünde daha fazla değişiklik yapılması durumunu araştıracak.

AŞIRI HAVA OLAYLARININ ENFLASYONA ETKİSİ ANALİZ EDİLECEK

ECB, aşırı hava olaylarının enflasyon ve finansal sistem üzerindeki etkisine ve bunun iklim senaryolarına ve makroekonomik tahminlere nasıl dahil edilebileceğine ilişkin analizini derinleştirecek. İklim değişikliğine uyumun veya uyum eksikliğinin ekonomi ve finans sektörü üzerindeki olası etkisini de değerlendirilecek. AB'nin 2030 karbon düşürme hedeflerine ulaşmayı desteklemek için ECB, çevre yönetim programı başlatacak. ​​​​​​​Gelecekteki euro banknot serileri için eko-tasarım ilkeleri de göz önünde bulundurulacak.

Bu yıl yaz olimpiyat oyunlarına ev sahipliği yapmaya hazırlanan Paris'te hazırlık çalışmaları devam ediyor. Hazırlıklar sürerken, oyunlara ev sahipliği yapacak bazı tesisler tamamen geri dönüştürülmüş plastik koltuklarla donatıldı.

Fransa'nın Başkenti Paris'te düzenlenecek yaz olimpiyat oyunlarına geri sayım devam ediyor. Ağustos ayındaki oyunlar için hazırlıklar sürerken, oyunlara ev sahipliği yapacak bazı tesisler tamamen geri dönüştürülmüş plastik koltuklarla donatıldı.

Bu sayede olimpiyat oyunlarının karbon ayak izinin küçültülmesi hedefleniyor.

Olimpiyat komitesi oyunların karbon ayak izini en aza indirmek için işe stadyum koltularından başladı. İki tesiste bulunan toplam 11 binden fazla plastik koltuk tamamen atıklardan üretildi. "Kullanım ömürleri çok kısa olmasına karşın doğada yüzyıllarca kalan plastikleri değerlendirmek istedik. Başka bir katkı maddesi kullanmadan, sağlam bir materyal üretmeyi başardık" diye konuşan Fransız yetkililer, 50'den fazla geri dönüşüm firması ile çalıştıklarını belirtti.

NASIL ÜRETİLİYOR  Temizlenip, parçalanan plastik atıklar daha sonra Termal sıkıştırma yöntemiyle birleştiriliyor. Bu teknikle sağlam ve dayanıklı inşaat malzemeleri üretilebiliyor. Geri dönüştürülmüş plastikten yapılan stadyum koltukları, Badminton, ritmik cimnastik ve paralimpik halter müsabakalarının düzenleneceği salonlarda kullanılacak. Paris'teki projenin Ağustos ayındaki oyunlar öncesinde daha da genişletilmesi hedefleniyor.

PARİS 2024 OLİMPİYATLARI NE ZAMAN DÜZENLENECEK

Paris 2024 Yaz Olimpiyat Oyunları 26 Temmuz – 11 Ağustos 2024 tarihleri arasında düzenlenecek.

İstanbul’da hava kirliliği, 2023 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık olarak yüzde 3 arttı. Kentte hava kirliliğinin en çok arttığı ilçe yüzde 69,54’lük oranla Yenibosna oldu. Uzmanlar farklı yakıtların kullanımı ve yoğun trafiğin, hava kirliliğini artırdığına dikkat çekti.

Avrupa Parlamentosu, çevre suçlarına yönelik 10 yıla kadar hapisle sonuçlanabilecek daha sert cezaları onayladı. Tasarı, su kaynaklarının yasadışı tüketilmesi, AB kimyasallar yasasının ciddi ihlalleri, gemilerin neden olduğu kirlilik ve büyük ölçekli orman yangınları ya da hava, su ve toprağın yaygın kirlenmesi sonucu ekosistemlerin tahrip edilmesi gibi suçları hedef alıyor.

Avrupa Parlamentosu, yasadışı kereste ticareti gibi çevre suçlarına yönelik 10 yıla kadar hapisle sonuçlanabilecek daha sert cezaları onayladı.

Buna göre şirket yöneticilerinin, kurumsal hatalar nedeniyle yargılanması öngörülüyor. Parlamento raportörü Antonius Manders, "Yeni çevre suçlarının önlenmesi için uyumlaştırılmış ve caydırıcı yaptırımlarla Avrupa Birliği (AB) düzeyinde sınır ötesi suçlarla mücadele etmenin zamanı geldi. Bu anlaşma uyarınca çevreyi kirletenler bedelini ödeyecek" dedi.

AB'nin 27 üye ülkesi için geçerli olan mevzuat, su kaynaklarının yasadışı tüketilmesi, AB kimyasallar yasasının ciddi ihlalleri, gemilerin neden olduğu kirlilik ve büyük ölçekli orman yangınları ya da hava, su ve toprağın yaygın kirlenmesi sonucu ekosistemlerin tahrip edilmesi gibi suçları hedef alıyor. ŞİRKETLER DE YARGILANACAK

Manders, 2008 tarihli bir AB direktifini güncelleyen yeni mevzuatın, kirlilikten sorumlu bir şirkette yönetici pozisyonunda bulunan kişilerin yanı sıra, işletmenin kendisinin de yargılanabileceğini söyledi. Bireyler ve şirket temsilcileri tarafından işlenen çevre suçları, zararın ne kadar uzun süreli, şiddetli veya geri döndürülebilir olduğuna bağlı olarak sekiz yıla kadar hapis ile cezalandırılabilecek.

Bir kişinin ölümüne neden olan suçlar 10 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir. Ayrıca suçluların, zarar görmüş bir çevrenin rehabilitasyonuna yardımcı olmaları ve tazminat ödemeleri gerekecek. Şirketler için para cezaları dünya çapındaki yıllık cirolarının yüzde 5'ine ya da alternatif olarak 40 milyon Euro'ya kadar çıkabilecek.

Yeni direktif, 499 lehte, 100 aleyhte ve 23 çekimser oyla kabul edildi ve AB Resmi Gazetesinde yayınlandıktan sonra yürürlüğe girecek. Üye devletlerin kuralları kendi ulusal hukuk sistemlerine dahil etmeleri için iki yılları olacak. Strazburg merkezli parlamentonun Yeşiller üyesi Marie Toussaint, yaptığı açıklamada, AB'nin çevre suçlarıyla mücadelede dünyanın en iddialı mevzuatlarından birini kabul ettiğini ancak bunun yeterince ileri gitmediğini söyledi. Toussaint, "Konsey'in ciroya dayalı oransal bir miktar yerine şirketler için sabit bir miktar getirmeyi başarması üzücü. Bu, bir şirketin mali durumunu hiç dikkate almayan absürd durumlara yol açacaktır" diye konuştu.

Marmara Denizi’nin derinliklerindeki yaşam tehlike altında. İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu, özellikle alt tabakalardaki oksijen oranının endişe verici seviyelere gerilediğine dikkat çekti. Gazioğlu yakın bir dönemde, Marmara’nın dip noktalarında oksijen azlığı nedeniyle yaşamın sona erebileceği konusunda uyardı.

Amonyak ve yağ taşıyan İngiliz gemisi Rubymar'ın batmasının ardından Yemenli yetkililer işbirliği çağrısı yaptı. Husiler tarafından vurulan geminin, Kızıldeniz'de büyük bir çevre felaketi yaratmasından endişe ediliyor.

Yemen'deki Husi isyancılarının İngiliz gemisi Rubymar'ı batırmasının ardından çevre felaketi uyarıları devam ediyor.

Rubymar adlı geminin büyük miktarda amonyak ve yağ taşıdığı açıklanmıştı.

"Bu bir felaket olacak" diyen Yemen'in Taiz vilayetinin Balıkçılık Dairesi Müdürü Wadah el Madhaji, "Tüm canlılar farklı derecelerde etkilenecek. Kimyasal kirlenme yıllarca devam edecek" dedi.

Madhaji, kimyasal kirlenmeden kurtulmanın, özellikle de yetersiz bilimsel ve teknolojik kapasiteye sahip Yemen ve komşu ülkeler için çok zor olacağını söyledi.

Kızıldeniz Deniz Balıkçılığı Kurumu Başkanı Ahmed Muthanna ise "Buradaki insanlar tek bir gelir kaynağıyla basit bir hayat yaşıyor. Balıkçılık temelde onların tek gelir kaynağı. Çevre kirlendiğinde çok sayıda insanın geçim kaynağı etkilenecektir" diye konuştu.

Muthanna, kirliliğin etkilerini azaltmak için geniş bir uluslararası işbirliğine ihtiyaçları olduğuna dikkat çekti.

Türkiye’nin en fazla yağış alan ili Rize’de su kaynakları üzerindeki baskı artıyor. Uzmanlar, küresel iklim değişikliğine bağlı olarak yağış rejimindeki değişiklikler ve yaz aylarında nüfus yoğunluğunun artmasıyla birlikte kentte hissedilir derecede kuraklık yaşandığına dikkat çekiyor.

"Dünya Saati" etkinliği kapsamında yüzlerce şehirde simge yapıların ışıkları bir saatliğine söndürüldü. En geniş katılımlı çevre hareketi olan "Dünya Saati" ile iklim krizine dikkat çekmek hedefleniyor.

Marmara Denizi’nde denizanası istilası yaşanıyor. İstanbul açıklarında havadan çekilen görüntülerde kilometrelerce uzunluktaki denizanası popülasyonunu gözler önüne serdi. Uzmanlar denizanası sayısındaki artışa gerekçe olarak küresel ısınma ve deniz kirliliğini gösterdi.

Katılımcıların %72'si, doğaya zarar veren hükümet yetkilileri ve büyük işletme yöneticilerinin cezalandırılması gerektiğini düşünürken, %59'u ise doğanın mevcut durumu konusunda büyük endişe duyuyor. Ankete göre %69, dünyanın iklim ve doğa dönüm noktalarına yaklaştığına inanırken, %52'si iklim ve çevresel risklerin günlük yaşamlarını etkilediğini belirtiyor.

Stop Ecocide International'ın CEO'su Jojo Mehta, ekolojik soykırım yasasının ciddi çevresel yıkımın önlenmesinde caydırıcı olabileceğini vurguluyor. Bu yasayla ilgili politik değişiklikler Avrupa'da ve dünya genelinde yaygınlaşıyor. Örneğin, Belçika, ekolojik soykırımı federal bir suç olarak tanıyan ilk ülkelerden biri oldu. Ayrıca Fransa, Şili ve diğer bazı ülkelerde de benzer yasalar yürürlüğe girdi.

Araştırma ayrıca çevresel kaygıların cinsiyetler arasında farklılık gösterdiğini ortaya koydu. Kadınların %62'si doğanın durumu konusunda aşırı derecede endişeliyken, erkeklerde bu oran %56. Kadınlar aynı zamanda çevresel sorunların çözümü için acil eylem gerektiğine daha fazla inanıyorlar.

Araştırmanın sonuçlarına göre, insanların çevreye olan duyarlılığı, bölge ve kişisel geçmişe göre değişiklik gösteriyor. G20 ülkelerinde, Gezegensel Vekiller, Endişeli İyimserler ve Kararlı İlericiler çevresel kaygıların çoğunluğunu oluşturuyor. Bu gruplar, çevresel yıkımın engellenmesi için acil adımlar atılması gerektiğine inanıyor.

GCA İcra Direktörü Jane Madgwick, bu anketin sonuçlarının, küresel ortak varlıkları koruma konusunda cesur liderlik ve kolektif çaba gerektirdiğini belirtiyor. AB'nin Çevre Suçları Direktifi'nde yapılan son değişikliklerle, ekolojik soykırımın ulusal yasalara dahil edilmesi için üye ülkelere iki yıl süre tanındı. Bu adım, dünya genelinde büyük bir etki yaratma potansiyeline sahip.

Yeni gerçek zamanlı bir veri sistemi, vahşi kaplanların yaşam alanlarını ve gezegenimizin sağlığını nasıl iyileştirecek?

Uluslararası Doğa Koruma Birliğine göre dünyada 4.500’den az kaplan kaldı. Doğal yaşam alanlarının kaybolması, gezegenin bu en büyük kedi türüne karşı muazzam bir varoluş tehdidi sergilemeye devam ediyor. Kaplanların Dünya’nın ekolojik yönden en fazla tehdit altında bulunan bazı bölgelerinde yaşaması, sorunu daha da büyütüyor.

Şimdiyse NASA, Google Earth Mimarisi ve 30’u aşkın araştırmacı, durumu daha iyi ve gerçek zamanlı takip etmek için Salı günü TCL 3.0 programını duyurdu. Uydu görüntüleriyle güçlü bilgisayar işlemlerini bir araya getiren bu yeni programla, kaplanların mevcut ve tekrar ortaya çıkan ekosistemleri izlenecek.

New York Botanik Bahçesi Kentsel Koruma bölümü müdürü ve Frontiers in Conservation Science bilim bülteninde yayımlanan yeni bir temel çalışmanın birinci yazarı Eric W. Sanderson, “Nihai hedef, değişikliklerin gerçek zamanlı şekilde takip edilmesiyle kaplan popülasyonlarına istikrar kazandırılması” diyor.

“Kaplan Koruma Alanları” veya TCL’ler, Panthera tigris‘in hâlâ vahşi doğada gezindiği gezegenin uzak bölgelerini temsil ediyor. Boyutları, beslenme şekilleri ve sosyal alışkanlıklarıyla kaplanlar sadece hayatta kalmak için değil, çoğalmak için de nispeten geniş alanlara ihtiyaç duyuyor.

Araştırmacılara göre istikrarlı kaplan popülasyonlarının “daha yüksek seviyede biyoçeşitliliği koruması, daha fazla karbon tutması ve iklim değişiminin etkilerini hafifletirken aynı zamanda civardaki bölgelerde yaşayan milyonlarca insana ekosistem hizmetleri sağlaması çok olası.” TCL’ler bunun yapılmasında, genel çevresel sağlık işaretleri için güvenilir ve bilgilendirici bir gösterge görevi görebilir.

Maalesef Kaplan Koruma Alanları’nın toplam alanı 2001 ve 2020 arasında yüzde 11 kadar azaldı. Bu esnada iyileştirilen potansiyel yaşam alanları, asıl kapsamlarının sadece yüzde 16’sına kadar ulaşarak düzlüğe girdi. Fakat böyle alanlar düzgün şekilde izlenip korunursa, kaplanların kullanabileceği yaşam alanlarında yüzde 50’lik bir artış görülebilir.

Google Earth Mimarisi verilerine, NASA Earth uydu gözlemlerine, biyolojik bilgilere ve koruma modellemesine dayalı bu yeni analitik hesaplama sistemini kullanan TCL 3.0, çevreci gruplara ve ulusal liderlere kaplan koruma çalışmaları için çok önemli, neredeyse gerçek zamanlı araçlar sağlayacak.

ABD Jeolojik Araştırma kurumunda araştırma istatistikçisi olarak Charles Tackulic, “Ekolojik verilerin analizi genelde uygulanması zor ve yavaş olabilen modellere dayanıyor ve toplanan veriler ile eyleme geçirilebilir bilim arasında zaman boşluklarına yol açıyor” diyor. “Bu projenin güzelliği ise analiz için gereken zamanı en aza indirirken, aynı zamanda tekrarlanabilir ve aktarılabilir bir yaklaşım da oluşturabilmemiz.”

Araştırmacılar, TCL 3.0’ı kullanan hükümet ve gözlemcilerin kaplanların doğal yaşam alanlarını kaybolurken belirleyebileceklerini ve buna göre yanıt verebileceklerini söylüyor. Başlangıçtaki kullanılabilir verilere ait ulusal özetler, Vahşi Yaşamı Koruma Derneği‘nden bulunabilir. Daha fazla veri ise gelecek.

TCL 3.0, gezegenin en çok tehdit altındaki canlılarından biri için eşi görülmemiş derecede karmaşık ve ileri bir izleme sistemi sağlıyor. Fakat araştırmacılar yeni çalışmalarında, çözümün son derece basit olduğunu belirtiyor.

Yazarlar son raporlarında şöyle aktarıyor: “Son 20 yılda kaplanların korunması hakkında neler öğrendik? Koruma, biz onu yapmayı seçtiğimizde işe yarar. Koruma basit bir şeydir. Doğal yaşam alanlarını yok etmeyin. Onları takip etmeyin, taciz etmeyin, onları veya avlarını öldürmeyin. Kaçak avlanmayı kontrol edin ve kaplan kemikleri ile parçalarının yasadışı ticaretini sona erdirin. Mümkün olduğu yerde insanlarla ve çiftlik hayvanlarıyla olan çatışmaları önleyin. Mümkün olmadığı zaman ve yerlerde ise misillemenin önüne geçmek için kayıpları hafifletin.”

Yazar: Andrew Paul/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

NASA ve Google, Kaplanları Kurtarmak İçin Araştırmacılarla Bir Araya Geliyor yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Şili yakınlarında, derinlere dalış yapan bir deniz robotunun yardımıyla keşfedilen yeni ve tuhaf türlere bakın.

Okyanuslarımız devasa büyüklükte. Yeni ve kayıp türlerin bulunması ise büyük mavilikte yapılan en heyecan verici keşifler arasında. Bilim insanlarından oluşan uluslararası bir araştırma takımı, Şili açıklarındaki deniz dağlarını araştırmak üzere çıktığı bir görevde 100’den fazla yeni tür keşfetmiş olabilir. Bir bilim kurgu romanından çıkmış gibi görünen bu canlılar, 3.000 km uzunluğundaki Salas y Gomez Sırtı’nı evleri bellemiş.

Denizdağları, genelde volkanik faaliyetlerle oluşan ve Dünya’daki tüm okyanus havzalarında bulunabilen büyük su altı dağları. Mercanlar ve yumuşakçalardan kabuklular, balıklar ve deniz memelilerine kadar her şey için hayati öneme sahip yaşam alanları. Yeni araştırılan bu su altındaki dağ zinciri, 200’ü aşkın denizdağından oluşuyor ve Şili açıklarından Rapa Nui’ye (Doğu Adası) kadar uzanıyor.

Araştırma takımı sefer boyunca deniz tabanında 52.000 kilometre kareden fazla bir alanın haritasını çıkarmış ve Şili sularında dört yeni denizdağı keşfetmiş. Ayrıca Şili’nin deniz koruma bölgelerinden iki tanesi olan Juan Fernandez ve Nazca-Desventuradas deniz parklarını da araştırmışlar.

Araştırmacılar ROV SuBastian isimli bir su altı robotuyla denizdağlarından veri toplamış. Pasifik’e 4.3 kilometreden fazla dalış yapabilen ROV SuBastian’ın topladığı veriler, bu su altı yaşam alanlarının daha iyi korunması için kullanılacak. Bilim insanları, denizdağlarının her birinin ayrı ekosistemler barındırdığını keşfetmişler. Sünger bahçeleri ve denizin derinliklerindeki mercan kayalıkları da dahil olmak üzere bu ekosistemlerin birçoğu savunmasız durumda.

Araştırma takımı, birkaç yıl boyunca bilim için yeni olduklarına inandıkları bu yeni örneklerin gerçekten yeni tür olup olmadıklarını doğrulamak üzere genetik ve fizyolojilerini analiz edecek.

Yazar: Laura Baisas/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Denizin Binlerce Metre Altında Onlarca Yeni Tür Keşfedildi. Bu Yürüyen Balık da Onlardan Biri yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Boulder – Colorado Üniversitesinden (CU Boulder) çıkan yeni bir çalışmaya göre, önümüzdeki birkaç yıl kadar erken bir zaman içerisinde Kuzey Kutbu’nda yaz günleri neredeyse hiç deniz buzu kalmayabilir.

Salı günü Nature Reviews Earth & Environment bülteninde yayımlanan bulgular, Kuzey Kutbu’ndaki ilk buzsuz günün önceki tahminlerden 10 yıl daha erken yaşanacağını ileri sürüyor. Çalışmada, bölgenin ne zaman bir ay veya daha uzun süre boyunca buzsuz olacağına odaklanılıyor. Saptanan gidişat, gelecekteki tüm salınım (emisyon) senaryolarında tutarlılığını sürdürüyor.

Yüzyılın ortasına gelindiğinde Kuzey Kutbu, bölgedeki deniz buzu kapsamının en düşük seviyesinde olduğu Eylül ayının tamamını yüzen buz olmadan geçirebilir. Gelecekteki salınım senaryolarına göre, buzsuz geçen bu dönem yüzyılın sonunda birkaç ay sürebilir. Örneğin sera gazı yayılımının yüksek olması halinde veya hiçbir şeyin değişmediği bir durumda, gezegenin bu en kuzeydeki bölgesi bazı kış aylarında bile sürekli buzsuz kalabilir.

Bilim insanları için buzsuz bir Kuzey Kutbu, suda hiç buz olmayacağı anlamına gelmiyor.

Bunun yerine araştırmacılar, Kuzey Kutbu’nun okyanusta 1 milyon kilometre kareden daha az buz olması durumunda buzsuz kalacağını söylüyor. Söz konusu eşik, bölgenin en düşük mevsimsel buz örtüsünün 1980’lerdeki seviyesinin %20’sinden daha düşük bir miktarı temsil ediyor. Kuzey Buz Denizi, geçtiğimiz yıllarda Eylül ayında en düşük 3,3 milyon kilometre kare civarı deniz buz alanına sahipti.

CU Boulder Arktik ve Alp Dağları Araştırmaları Enstitüsünde çalışan atmosfer ve okyanus bilimleri yardımcı profesörü Alexandra Jahn, deniz buzu projeksiyonlarına yönelik mevcut literatürü analiz etmeye koyulmuş. Jahn ve çalışmaya katkıda bulunanlar, hesaplamalı iklim modellerinden alınan deniz buzu kapsam verilerini de analiz ederek Kuzey Kutbu’nun gelecekte günlük olarak nasıl değişebileceğini değerlendirmişler.

Deniz buzu kapsamının 1 kilometre karelik eşiğin altına düştüğü ilk günün, aylık ortalamalardan dört yıl kadar erken yaşanacağını fakat bu sürenin 18 yıla kadar çıkabileceğini bulmuşlar.

“Bilim insanlarının Kuzey Kutbu’nda olmasını beklediği şeyleri aktarmak söz konusu olduğunda, Kuzey Kutbu’nda günlük uydu verilerinde ortaya çıkacak ilk buzsuz koşulları ne zaman görebileceğimizi tahmin etmek önem taşıyor” diyor Jahn.

Araştırma takımı, Kuzey Buz Denizi’nin tüm salınım senaryoları altında 2020’lerden 2030’lara kadar ilk kez Ağustos’un son günlerinde veya Eylül ayının ilk günlerinde buzsuz hale gelebileceğini yansıtıyor.

Jahn, deniz buzu kaybına katkı yapan ana etmenlerin sera gazı yayılımları olduğunu söylüyor. Kar ve buz örtüsündeki azalma, okyanusun güneş ışığından çektiği ısı miktarını artırıyor. Bu durum, Kuzey Kutbu’nda eriyen buzları ve ısınmayı daha ciddi bir boyuta taşıyor.

Deniz buzlarındaki azalma, hayatta kalmak için deniz buzuna bel bağlayan ve aralarında foklar ile kutup ayılarının da yer aldığı Kuzey Kutbu’ndaki hayvanlar için önemli etkiler meydana getiriyor. Ek olarak okyanus ısındıkça, araştırmacılar bölgeye yabancı balıkların Kuzey Buz Denizi’ne gidebileceğinden endişe duyuyor. Bu istilacı türlerin yerel ekosistemler üzerindeki etkisi ise henüz bilinmiyor.

Deniz buzundaki kayıplar, kıyı bölgeleri civarında yaşayan insan toplulukları için de tehlike oluşturuyor. Deniz buzu, Jahn’ın aktardığına göre kıyı bölgelerindeki okyanus dalgalarının etkileri için tampon görevi görerek önemli bir rol oynuyor. Deniz buzları çekildikçe, okyanus dalgaları daha da büyüyüp kıyılarda aşınmaya sebep olacak.

Buzsuz bir Kuzey Kutbu kaçınılmaz olsa da, Jahn söz konusu şartların ne kadar sık meydana geleceğine hâlâ gelecekteki salınım seviyelerinin karar vereceğini söylüyor. Orta seviye bir salınım senaryosunda, yani toplumun şu an gittiği yolda; Kuzey Kutbu sadece yaz mevsiminin sonlarında ve Ağustos’tan Kasım’a kadarki erken sonbahar döneminde buzsuz hale gelebilir. Fakat en yüksek salınım senaryosunda Kuzey Kutbu, bu yüzyılın sonunda dokuz aya kadar buzsuz kalabilir.

“Bu durum, Kuzey Kutbu’nu tamamen farklı bir ortama dönüştürecektir. Yazları önceden beyazken, artık mavi bir Kuzey Kutbu göreceğiz. Bu yüzden buzsuz koşullar kaçınılmaz olsa bile, bu koşulların uzamasından kaçınmak için salınımlarımızı hâlâ mümkün olduğu kadar düşük tutmamız gerekiyor” diyor Jahn.

İyi haber ise Kuzey Kutbu’ndaki deniz buzunun kendini çabuk toparlayabilmesi ve atmosfer soğursa hızla geri dönebilecek olması.

“Oluşması binlerce yıl süren Grönland’daki buz tabakasının aksine, Kuzey Kutbu’ndaki tüm deniz buzunu eritsek bile; gelecekte ısınmayı tersine çevirmek için atmosferdeki CO2’yi nasıl geri alabileceğimizi çözebilirsek, deniz buzu on yıl içerisinde geri dönecektir” diyor Jahn.

Çalışma ABD Ulusal Bilim Vakfı, Alexander von Humboldt Vakfı ve NASA tarafından desteklenmiş.

Yazar: Yvaine Ye/Boulder – Colorado Üniversitesi. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Kuzey Kutbu 10 Yıl İçerisinde ‘Buzsuz’ Kalabilir yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Kitlesel yok oluşların tarihi ve geleceği.

Mikroskobik virüslerden büyük mavi balinalara kadar yaşamı devam ettirmek için çok önemli ve hatta mucizevi bileşenlere sahip olmasına rağmen Dünya gezegeni, hepsi için olmasa da çoğu memeli türü için (insanlar da dahil) yaşamanın çok zor olduğu bir gelecek barındırıyor olabilir. Eylül ayında Nature Geosciences bilim bülteninde yayımlanan bir çalışmada, yaklaşık 250 milyon yıl içerisinde Dünya’daki tüm önemli kara kütlelerinin birleşeceği tahmin ediliyor. Bu parçalar birleştiğinde, gezegenimiz son derece sıcak ve memeliler için tamamen yaşanmaz hale gelebilir.

Bristol Üniversitesinde çalışan paleo-iklimbilimci ve makalenin eş yazarı Alexander Farnsworth, “40 ila 50 derece Celsius arasındaki yaygın sıcaklıklar ve hatta gündelik olarak görülen çok daha yüksek uç değerler, yüksek seviyelerdeki nemle beraber sonumuzu getirebilir” diyor bir açıklamada. “Ter yoluyla bu ısıyı atıp vücutlarını soğutamadıkları için diğer pek çok türün yanında insanların da vadesi dolabilir.”

Çalışmada kullanılan modeller, CO₂ seviyelerinin birkaç milyon yıl içerisinde 410 ppm (milyon başına parça) ile 816 ppm arasında bir yere geleceğini tahmin ediyor. Bu değerler, gezegeni halihazırda tehlikeli derecede sıcak sulara götüren günümüzdeki seviyeyle hemen hemen aynı ya da onun iki katı yüksekliğinde.

Çin Bilimler Akademisinde çalışan ve yeni çalışmada yer almayan jeofizikçi Ross Mitchell, “Durumun bu iki etmenin birleşimi olduğunu, bir nevi çifte darbe olduğunu gayet güzel açıklıyorlar” diyor Science bilim bültenine. “Bu makaleye katılmadığım bir nokta varsa, o da düşündüklerinden daha haklı oldukları.”

Araştırmacıların bu tahminleri, Dünya’nın geçmişteki kitlesel yok oluş dönemleri ve gezegenimizin istikrarsız tarihiyle oldukça güzel örtüşüyor. İşte, Dünya üzerindeki memeli ve insan yaşamının neredeyse tamamen yok olma noktasına geldiği diğer zamanlar.

Atasal Pleistosen Darboğazı

Yaklaşık 800.000 ila 900.000 yıl önce insan atalarının popülasyonu çarpıcı ölçüde düşmüş. Ağustos ayında yayımlanan bir çalışmada, erken ve orta Pleistosen dönem arasındaki bu geçiş sırasında yaşayan ve üreyen yalnızca 1.280 kadar birey olduğu tahmin ediliyor. Hemen hemen 117.000 yıl süren bu atasal darboğazın başınca, atasal popülasyonun yaklaşık %98,7’si kaybolmuş.

Bu süre zarfında modern insanlar Afrika kıtalarının dışına yayılmış ve Neandertaller gibi erken dönem insan türleri yok olmaya başlamış. Avustralya ve Amerika kıtası da ilk defa insanlarla karşılaşmış ve iklim genel olarak soğukmuş.

Bu popülasyon düşüşünün ardındaki olası sebeplerden bazıları, çoğunlukla iklimdeki uç değerlerle ilişkili. Sıcaklıklar değişmiş, şiddetli kuraklıklar devam etmiş ve mamutlar, mastodonla ile dev tembel hayvanlar gibi türler yok oldukça besin kaynakları azalmış olabilir. Çalışmaya göre mevcut genetik çeşitliliğin tahminen %65,85’i, bu darboğaz sebebiyle kaybolmuş olabilir.

Büyük Ölüş

Yaklaşık 250 milyon yıl önce, devasa volkanik patlamalar Dünya üzerindeki türlerin %80 ila 90’ını yok eden felaketvari iklim değişimlerini tetiklemiş. Permiyen-Triyas yok oluşu veya “Büyük Ölüş”, dinozorların Dünya’da baskın hale gelmesine zemin hazırlamış. Fakat bundan daha da kötüsü, 66 milyon yıl önce dinozorları yok eden Kretase-Paleojen yok oluş olayı.

Geçtiğimiz Mayıs ayında yayımlanan bir çalışmaya göre Inostrancevia şeklinde adlandırılan kılıç dişli bir hayvan, halihazırda uç yırtıcılardan yoksun olan güney Pangea ekosistemindeki bir boşluğu doldurmuş. Dünya’daki türler değişen bir gezegende tutunacak dal bulmak için savaşırken, nihayetinde Inostrancevia da yaklaşık 252 milyon yıl önce yok olmuş.

Geçmişin nasıl bir girizgah olduğunu gösteren bu örnek geleceğimiz için de bir uyarı barındırıyor çünkü araştırma takımı, Dünya’nın şimdiki çevre kriziyle en yakın paralellikleri gösteren tarihsel olayın Büyük Ölüş olduğunu söylüyor.

Çalışmanın eş yazarı, müzede galeri müdürü taşılbilimci Christian Kammerer, Mayıs ayında Popular Science‘a şöyle konuşmuştu: “Her ikisi de önceden Permiyen dönemdeki volkanların, şimdiyse insan faaliyetlerinin yön verdiği sera gazlarının yayılmasıyla alakalı küresel ısınma barındırıyor. Buzluk ve sera Dünya’sı arasındaki hızlı geçişlerin görüldüğü çok nadir bir olayı temsil ediyorlar. Bu yüzden geç Permiyen ekosistemlerinde gözlemlediğimiz ve besin ağının tüm kısımlarının yok olduğu bu kargaşa, eğer durumu hızlı bir şekilde değiştirmezsek dünyamız için bir önizleme niteliğini taşıyor.”

Memelilerin Nihai Hayatta Kalışı

Dünya bizi sürekli öldürmeye çalışmasına rağmen yaşam bir yolunu buluyor. Hatta ilk atalarımızdan bazıları, Titanozorlar ve simgesel Triseratop’lar ile kısa da olsa aynı dönemi bile paylaşmış olabilir. Memelilerin bu uzak akrabaları, Dünya’nın en meşhur kitlesel yok oluş olayından da sağ kurtulmuş: Yaklaşık 66 milyon yıl önceki bir ilkbahar günü, kuş dışı dinozorları yeryüzünden silen Kretase-Paleojen (K-Pg) kitlesel yok oluşundan…

Haziran ayında yayımlanan bir çalışmada insanlar, köpekler ve yarasaları barındıran çeşitli bir grup olan plasentalı memelilerin Kretase dönemindeki bir atasının da dinozorlar ile kısa süreliğine aynı dönemde yaşadığı ortaya çıkarılmış. Dünya’ya Meksika’nın Yucatan Yarımadası yakınlarında bir asteroit çarptıktan sonra beraberinde gelen yıkım, kuş dışı bütün dinozorları ve ağırlığı 9 kg’a kadar ulaşan, kemirgen görünümlü ve Vintana sertichi isimli Madagaskarlı bir hayvan gibi pek çok memeliyi yok etmiş. Bilim insanları, plasentalı memelilerin Kretase-Paleojen (K-Pg) kitlesel yok oluşundan önce dinozorlarla beraber mi yaşadıklarını yoksa sadece dinozorların nesli tükendikten sonra mı evrimleştiklerini uzun süredir tartışıyordu.

Bu çalışmada kullanılan istatistiksel analizler, aralarında primatlar, tavşanlar ve tavşanımsılar (Lagomorpha) ile köpek ve kedilerin (Carnivora) yer aldığı grupların, K-Pg kitlesel yok oluşundan hemen önce evrimleştiğini ve günümüzdeki modern plasentalı memeli soylarının etkisinin, asteroit çarptıktan sonra şekil almaya başladığını gösteriyor. Diğer memelilerde olduğu gibi muhtemelen dinozorlar tablonun dışına çıkınca çeşitlenmeye başlamışlar.

Yazar: Laura Baisas/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Kaynayan Bir Süperkıta, 250 Milyon Yıl İçinde İnsanları ve Tüm Memelileri Yok Edebilir yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Maine Üniversitesi öncülüğünde yürütülen yeni bir çalışma, insan evriminin merkezinde bulunan özelliklerin, türümüzü iklim değişikliği gibi küresel çevre sorunlarını çözmekten alıkoyabileceğini söylüyor.

İnsanlar çevreye dönük kültürel adaptasyon yoluyla, binlerce yılda rafine olmuş doğal kaynakları kullanmak için geliştirdikleri araç ve sistemlerle gezegene egemen oldu. Maine Üniversitesinde çalışan evrimsel biyolog Tim Waring, çevreye yönelik bu kültürel adaptasyon sürecinin küresel çevre problemlerini çözme hedefini nasıl etkileyebileceğini öğrenmek istemiş. Bulduğu şey ise mantığa aykırı görünüyor.

Projede üç temel soru anlaşılmaya çalışılmış. Bu sorular; ‘İnsan evrimi çevresel kaynaklar bağlamında nasıl işledi?’, ‘İnsan evrimi birden çok küresel çevre krizine nasıl katkıda bulundu?’ ve ‘Küresel çevresel sınırlar, gelecekte insan evriminin sonuçlarını nasıl değiştirebilir?’ şeklinde belirtiliyor.

Waring’in araştırma takımı, bulgularını Philosophical Transactions of the Royal Society B bilim bülteninde yayımlanan yeni bir makalede özetliyor. Çalışmanın diğer yazarları arasında Maine Üniversitesinden mezun olan Zach Wood ve Macaristan’daki Eötvös Loránd Üniversitesinde çalışan Eörs Szathmary yer alıyor.

İnsanların yayılması

Çalışmada, insan topluluklarının çevreyi kullanma şeklinin evrimsel tarihimiz boyunca nasıl değiştiği irdelenmiş. Araştırma takımı, insan popülasyonlarının ekolojik nişindeki değişimleri incelemiş. Bu değişimler arasında kullandıkları doğal kaynaklar, bunların ne kadar yoğun kullanıldığı, bu kaynakların kullanılması için hangi sistem ve yöntemlerin ortaya çıktığı ve bu kullanımın çevreye etkileri gibi unsurlar bulunuyor.

Bilim insanlarının çalışması, bir dizi yaygın örüntü olduğunu ortaya çıkarmış. İnsan grupları son 100.000 yıldır ilerleyen bir şekilde daha fazla tipte, daha yoğun şekilde, daha büyük ölçeklerde ve çevreye daha büyük etki bırakacak biçimde kaynak kullanmış. Bu gruplar sonrasında ise sık sık yeni kaynakların bulunduğu yeni çevrelere yayılmış.

İnsanların bu küresel yayılışına, çevreye kültürel adaptasyon süreci olanak sağlamış. Bu durum, adaptif kültürel özelliklerin birikimine yol açmış; yani tarımsal uygulamalar, balıkçılık yöntemleri, sulama altyapısı, enerji teknolojisi ve bunların her birini yönetmeye dönük sosyal sistemler gibi çevresel kaynakları kullanma ve kontrol etmeye yardımcı olan sosyal sistemler ve teknolojilerin.

Maine Üniversitesi Senatör George J. Mitchell Sürdürülebilirlik Çözümleri Merkezi ve İktisat Fakültesinde çalışan yardımcı profesör Waring, “İnsan evrimine çoğunlukla, genetik evrimden daha hızlı ilerleyen kültürel değişim yön vermiş” diyor. “Bu yüksek adaptasyon hızı, insanların dünya çapındaki bütün yaşanılabilir topraklara yayılmalarını mümkün kılmış.”

Dahası bu süreç, pozitif bir geri besleme işlemi sayesinde hızlanıyor: Gruplar daha da büyüdükçe, adaptif kültürel özellikleri daha hızlı şekilde biriktiriyorlar ve bunun sonucunda daha fazla kaynak elde edilip daha hızlı büyüme sağlanıyor.

“Son 100.000 yıldır bu durum, türümüz için bir bütün olarak iyi haber niteliği taşımıştı” diyor Waring. “Fakat bu genişleme, büyük miktarlarda kullanılabilir kaynak ve alana bağlıydı.”

Günümüzde insanların kullanacak yeri de kalmadı. Biyosferin fiziksel sınırlarına ulaştık ve sunabileceği çoğu kaynakta hak iddia ettik. Genişleyişimiz de bize yetişti. Kültürel adaptasyonlarımız; özellikle de fosil yakıtların endüstriyel kullanımı, güvenliğimizi ve gelecekte kaynaklara erişimimizi tehlikeye atan tehlikeli küresel çevre sorunları meydana getirdi.

Küresel sınırlar

Araştırma takımı, söz konusu bulguların iklim değişimi gibi küresel sorunları çözme bakımından ne anlama geldiğini görmek için geçmişte sürdürülebilir insan sistemlerinin ne zaman ve nasıl ortaya çıktığına bakmış. İlk olarak, sürdürülebilir sistemler yalnızca gruplar kaynaklarını sürdürmekte zorlandıktan veya bunu başaramadıktan sonra büyüme ve yayılma eğilimi gösteriyor. Örneğin endüstriyel sülfür ve nitrojen dioksit salınımları ABD’de 1990 yılında düzenleme kapsamına alınmıştı ama sadece asit yağmuruna sebep oldukları ve Kuzeydoğu’daki birçok su kütlesini asitlendirdiği gösterildikten sonra. Bu gecikmeli eyleme geçme durumu, biz günümüzde başka küresel sınırları tehdit ettikçe önemli bir sorun halini alıyor. İklim değişikliği konusunda ise insanların bir kazaya sebebiyet vermeden önce sorunu çözmesi gerekiyor.

İkinci olarak, araştırmacılar güçlü çevre koruma sistemlerinin mevcut topluluklar arasındaki değil, bunların içerisindeki sorunları ele almaya eğilim sergilediğini gösteren kanıtlara ulaşmışlar. Örneğin bölgesel su sistemlerinin yönetilmesi için bölgesel eşgüdüm, bölgesel altyapı ve teknoloji gerekiyor ve bunlar, bölgesel kültürel evrim üzerinden ortaya çıkıyor. Bu yüzden doğru ölçekteki toplumların mevcudiyeti, kritik bir sınırlama unsuru.

İklim kriziyle etkili biçimde mücadele etmek için muhtemelen dünya çapında yeni düzenlemeler, ekonomik ve sosyal sistemler gerekecek; yani Paris Anlaşması gibi mevcut sistemlerden daha fazla eşgüdüm ve otorite meydana getirecek türden sistemler. Bu sistemleri kurup işletmek için de insanların gezegen için işlevsel bir sosyal sisteme ihtiyacı var ama böyle bir sistemimiz yok.

“Sorunlardan biri de, bu sistemleri uygulamaya koyabilecek eşgüdümlü küresel bir topluluğun olmaması” diyor Waring. “Sadece alt küresel gruplarımız var ve muhtemelen yeterli olmayacaklar. Fakat bu paylaşılan sorunları ele alacak eşgüdümlü anlaşmalar düşünebilirsiniz. Dolayısıyla bu kolay bir problem.”

Wang diğer problemin çok daha kötü olduğunu söylüyor. Alt küresel gruplarla dolu bir dünyada, bu gruplar arasındaki kültürel evrim; yanlış problemlerin çözülmesine, ulus ve şirketlerin çıkarlarına fayda sağlanmasına ve paylaşılan önceliklerde eyleme geçilmesinin gecikmesine karşı eğilim taşıyacak. Gruplar arasındaki kültürel evrim, kaynak rekabetini kızıştırma eğilimi taşıyabilir ve gruplar arasında doğrudan çatışmaya ve hatta insanların küresel çapta savaşmasına yol açabilir.

“Bu durum, iklim değişimi gibi küresel sorunların çözülmesinin daha önce zannedildiğinden çok daha zor olduğu anlamına geliyor” diyor Waring. “Bu sadece türümüzün şimdiye kadar ortaya çıkardığı en zor şey değil. Elbette öyle ama asıl büyük sorun, insan evriminin merkezi özelliklerinin muhtemelen bu sorunları çözme kabiliyetimize karşı çalışıyor olması. Küresel kolektif problemleri çözmek için akıntıya karşı yüzmek zorundayız.”

İleriye bakarken

Waring ve meslektaşları, yaptıkları analizin sınırlı bir Dünya’da insan evriminin geleceği için rehber olabileceğini düşünüyor. Araştırmacıların makalesi, insan evriminin ortak küresel sorunların ortaya çıkışına engel olabileceğinin ileri sürüldüğü ilk çalışma. Bu kuramın geliştirilip test edilmesi için ise daha fazla araştırma gerekiyor.

Waring’in araştırma takımı, insan evriminin çalışma şekli düşünüldüğünde kültürel evrime yön veren şeyleri daha iyi anlamak ve küresel çevre rekabetini azaltmanın yollarını aramak üzere birden çok uygulamalı araştırma çalışması öneriyor. Örneğin insanların geçmişteki ve günümüzdeki kültürel evriminin örüntülerini ve gücünü belgelemek için araştırma yapılması gerekiyor. Yapılacak çalışmalarda, biyosferde insan hakimiyetine yol açan geçmişteki süreçlere ve günümüzde gerçekleşen kültürel çevre adaptasyonu şekillerine odaklanılabilir.

Fakat genel hatların doğru olduğu ve araştırmacıların ileri sürdüğü gibi insan evriminin küresel çevre sorunlarına ortak çözüm bulunmasına engel teşkil etme eğilimi sergilediği doğrulanırsa, o zaman çok ciddi bazı soruların cevap bulması gerekiyor. Bunlar arasında, bu bilgiyi kullanarak iklim değişikliğine karşı vereceğimiz küresel yanıtı nasıl iyileştirebileceğimiz de var.

“Elbette insanların iklim değişikliğini çözebileceğine dair umut var” diyor Waring. “Daha önce ortak yönetimler oluşturduk ama böylesi hiç olmadı: Küresel çapta acil bir şekilde yapılması gerekiyor.”

Uluslararası çevre politikasının büyümesi biraz umut veriyor. Başarılı örnekler arasında, ozon delen gazların sınırlanması amacıyla hazırlanan Montreal Protokolü ve ticari balina avına yönelik küresel moratoryum bulunuyor.

Yeni çalışmalar arasında daha maksatlı, barışçıl ve ahlaki ‘karşılıklı öz sınırlama sistemleri’ de yer almalı; özellikle de gezegen çapındaki insan gruplarını çok daha sıkı şekilde bir araya getirerek daha işlevsel bir birim oluşturan piyasa düzenlemeleri ve infaz edilebilen anlaşmalar yoluyla.

Fakat bu model iklim değişikliğinde işe yaramayabilir.

“Bizim makalemiz, küresel ölçekte eşgüdümlü idare inşa etmenin neden ve nasıl farklı olduğunu açıklıyor ve araştırmacılar ile politika yapıcıların, küresel çözümler doğrultusunda nasıl çalışılacağına yönelik daha mantıklı düşünmelerine yardımcı oluyor” diyor Waring.

Bu yeni araştırma, iklim krizinin ele alınmasında yeni bir politika mekanizmasına yol açabilir. Bu mekanizma şirketler ve uluslar arasındaki adaptif değişim sürecini düzenlemenin, küresel çevre risklerini ele almada güçlü bir yöntem olabileceğini akla getiriyor.

İnsanların sınırlı bir gezegende hayatta kalmaya devam edip edemeyeceği konusunda ise Waring, “Bu uzun dönemli evrimsel tuzak fikri için herhangi bir çözümümüz yok çünkü daha sorunu zor anlıyoruz” diyor.

“Eğer vardığımız sonuçlar doğru olmaya bile yakınsa, bunun üzerinde çok daha dikkatli şekilde çalışmamız gerekiyor.”

Kaynak: Maine Üniversitesi. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

İnsanlar İklim Değişikliğini Evrim Yüzünden mi Durduramıyor? yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Yürütülen yeni bir jeolojik çalışmada, Mars’ın kütleçekim alanının milyonlarca yıl süren döngülerde Dünya’yı Güneş’e doğru çektiği ve iklimimizi ısıttığı öne sürülüyor.

Yeni bir çalışmada tahmin edilenlere göre Mars, milyonlarca yıl süren döngülerde Dünya’yı Güneş’e yaklaştırıyor. Bu durum, okyanus akıntılarındaki değişimler yoluyla gezegenimizin ısınmasını etkiliyor.

Mars’ın Dünya üzerindeki kütleçekim etkisi, yeni araştırmanın işaret ettiği üzere gezegenimizin iklimini etkiliyor olabilir.

65 milyon yıldan öncesine uzanan ve Dünya çapındaki binlerce bölgeden alınan jeolojik bulgular, derin deniz akıntılarının tekrarlı şekilde ya güçlendiği ya da zayıfladığı dönemlerden geçtiğini gösteriyor. Her 2,4 milyon yılda gerçekleşen bu durum, “büyük astronomik döngü” şeklinde biliniyor.

“Dev girdaplar” veya anaforlar şeklinde bilinen bu kuvvetli akıntılar, okyanusun boşluk şeklinde bilinen en derin kısımlarında deniz tabanına ulaşabiliyor. Salı günü Nature Communications bilim bülteninde yayımlanan araştırmaya göre bu kuvvetli akıntılar, sonrasında döngünün daha sakin dönemlerinde biriken büyük tortu parçalarını aşındırıyor.

Araştırmada bu döngülerin, Dünya ve Mars Güneş etrafında döndükçe iki gezegen arasında bilinen kütleçekimsel etkilerin zamanlamasıyla da uyuştuğu bulunmuş.

Sidney Üniversitesinde çalışan jeofizik profesörü ve makalenin eş yazarı Dietmar Müller, “Güneş sistemindeki gezegenlerin kütleçekim alanları birbiriyle etkileşime giriyor” diyor. “Rezonans olarak adlandırılan bu etkileşim, gezegenlerin yörüngesinin ne kadar dairesel olduğunu gösteren dış merkezliliği değiştiriyor.”

Bu rezonans sebebiyle Dünya, Mars’ın kütleçekimiyle Güneş’e biraz daha çekiliyor; yani gezegenimiz daha fazla Güneş radyasyonuna maruz kalıyor ve bu sebeple iklimi daha sıcak oluyor. Sonrasında yeniden geriye doğru sürükleniyor. Tüm bunlar, 2,4 milyon yıllık bir dönemde gerçekleşiyor.

Yeni çalışmanın yazarları uydu verilerini kullanarak, okyanus tabanında onlarca milyon yıl içerisinde biriken tortu haritasını çıkarmış. Bilim insanları jeolojik kayıtlarda, tortuların gökbilimsel döngülerde birikmeye ara verdiği boşluklar olduğunu keşfetmiş. Bu durumun, Mars’ın Dünya üzerindeki kütleçekim etkisi sebebiyle ısınan havanın sonucunda okyanus akıntılarının güçlenmesiyle bağlantılı olabileceğini düşünüyorlar.

Bulgular, bazı kuramlara göre tıpkı geçen yıldızların ve diğer gökbilimsel cisimlerin etkilediği gibi Kızıl Gezegen’in de Dünya’daki iklimi etkilediği görüşünü destekliyor. Fakat makalenin yazarları yaptıkları açıklamada gözlenen bu ısınmanın, insanlarca yayılan sera gazlarının yön verdiği küresel ısınmayla bağlantılı olmadığının altını çiziyor.

Yine de bulgular bu aşamada her ne kadar spekülatif olsa da, yazarların aktardığına göre söz konusu döngü okyanustaki derin akıntıların bazılarının (küresel ısınmanın onları azalttığı bir durumda) dönemsel şekilde sürmesine yardımcı olabilir.

“Okyanuslardaki derin suların karışma gücüne katkı yapan en az iki ayrı mekanizma bulunduğunu biliyoruz” diyor Müller. Bu mekanizmalardan biri de Atlantik Meridyen Alabora Sirkülasyonu (AMOC). Tropik bölgelerden Kuzey Yarımküre’ye sıcak su getiren AMOC, bu süreçte sıcaklığı okyanusun derinliklerine çekerek okyanusta bir “taşıma bandı” görevi görüyor.

Bazı bilim insanları, AMOC‘un önümüzdeki birkaç on yıl içerisinde çökebileceğini tahmin ediyor. Dolayısıyla derin okyanus girdaplarının teşvik ettiği bu havalandırma işlemi faydalı olabilir.

Sidney Üniversitesinde çalışan ve makalenin baş yazarı olan tortubilimci Adriana Dutkiewicz, “Denizin derinliklerine yönelik 65 milyon yılı kapsayan verilerimiz, ısınan okyanusların derinliklerinde daha enerjik dolaşım olduğunu akla getiriyor” diyor. “Atlantik meridyen alabora sirkülasyonu yavaşlasa veya hepten dursa dahi, bu durum muhtemelen okyanusun durgun hale gelmesini önleyecek.”

Yazar: Emily Cooke/LiveScience. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Mars, Her 2,4 Milyon Yılda Bir Dünya’nın Okyanus Tabanını Değiştiriyor yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Meyveler ve sebzeler bir kez daha kazandı! CNN’in aktardığına göre bilim insanlarının yürüttüğü şemsiye bir çalışmada, vejetaryen ve vegan beslenme düzenlerinin kanser ve kalp damar hastalıkları gibi hayatı tehdit eden rahatsızlıkların tehlikesini önemli ölçüde azalttığı, hatta erken ölümü bile önleyebildiği bulunmuş.

Araştırmacıların yaptığı şemsiye bir çalışmada şimdiye kadar yürütülen büyük bir miktarda araştırma incelenmiş. Geçtiğimiz ay PLOS bülteninde yayımlanan çalışmada bilim insanlarından oluşan uluslararası bir araştırma takımı (aralarında Stanford Üniversitesi ve Cambridge Üniversitesinde çalışanlar da var), bitki tabanlı beslenme şekilleri üzerine 20 yılı aşkın süredir yürütülmüş araştırmaları incelemiş.

CNN’e konuşan makalenin baş yazarı ve İtalya’daki Scuola Superiore Sant’Anna üniversitesinde yüksek lisans öğrencisi olan Angelo Capodici, araştırmacıların bunu yaparken bitkiye dayalı sağlıklı beslenme düzenlerinin “karaciğer, kolon, pankreas, akciğer, prostat, mesane, cilt, böbrek ve Hodgkin dışı lenfoma” gibi kanserlere ek olarak kalp hastalıklarına karşı da önemli ölçüde “koruyucu bir etki” sağladığını belirlediğini söylüyor. Çalışma ayrıca vejetaryenlik ve veganlığın metabolik hastalık ve diyabet görülme sıklığını da azalttığını gösteriyor. Bu hastalıkların her ikisi de ömrün kısalmasına ve yaşam kalitesinin düşmesine katkıda bulunabiliyor.

Araştırmaya göre hastalığa karşı koruyan bu etkiler, sağlığa sunduğu diğer faydaların yanısıra kolesterol ve tansiyonun, kan şekerinin ve iltihaplanmanın düşmesi gibi etkenlerin de sonucu gibi görünüyor. Araştırma bütünüyle değerlendirildiğinde, et ürünlerinin ve işlenmiş gıdalar yerine tam ve bitki tabanlı gıdalara (sebzeler, meyveler, tam tahıllar, kabuklu yemişler ve tohumlar, baklagiller vb.) daha çok önem verilmesinin, genellikle uzun vadeli insan sağlığı için olumlu bir hareket olduğunu gösteren ve giderek artan fikir birliğine yeni bulgular ekliyor.

Bununla beraber önemli bir uyarı da var: Bütün vegan veya vejetaryen beslenme şekilleri olumlu sonuçlar sunmuyor.

Sonuçta şekerli beyaz ekmekten patates cipslerine, şekerlemelere ve hatta Oreo’lara kadar bir sürü abur cubur, işlenmiş gıda teknik olarak vegan şeklinde düşünülüyor. Fakat bu gibi işlenmiş gıdalar uzun vadeli sağlığa kesinlikle katkı sunmuyor ve çalışmanın eş yazarı, İtalya IRCCS Nörolojik Bilimler Enstitüsünde hipofiz birimi tıbbi direktörü olan Federica Guaraldi’nin CNN’e aktardığına göre abur cubur odaklı vegan veya vejetaryen beslenme düzenleri olanlar büyük ihtimalle tam, işlenmemiş, bitkisel gıdalar tüketen eşdüzey kişilerle aynı faydaları görmeyecek.

“Meyve suları, rafine tahıllar, patates cipsleri ve hatta gazlı içecekler gibi sağlıksız bitkisel besinlerin tüketimine ağırlık veren beslenme şekilleri”, Guaraldi’nin CNN’e söylediğine göre bitkisel tabanlı bir beslenme şeklinin sağlığa olası faydalarını etkin biçimde ortadan kaldırabilir.

Ayrıca bazı uzmanların, daha sağlıklı bitkisel beslenme yolculuklarına çıkan kişilerin daha bütüncül sağlıklı yaşam biçimleri olabileceğini (düzenli egzersiz yapmak, yeterli uyumak vb. gibi) öne sürdüğünü belirtmekte de fayda var. Söz konusu durum, bu son çalışmada ölçülen hastalık frenleyici etkilere katkıda bulunuyor olabilir.

Çalışmada yer almayan ve kâr amacı gütmeyen True Health Initiative kurumunun kurucusu Davit Katz, “Burada beslenmeye atfedilen şey, belki de kısmen diğer yaşam şekli uygulamaları sebebiyle gerçekleşmiş olabilir” diyor CNN’e.

Fakat Katz bunun, araştırmanın doğruluğu konusunda “önemsiz bir endişe” olduğunu ekliyor.

Katz şöyle devam ediyor: “Bitkilerin baskın olduğu beslenme kalıpları, sağlık yönünden önemli sonuçlar lehine net etkiler sunuyor. Gözlemlenen faydaların bir kısmı diğer yaşam tarzı uygulamalarına atfedilebilse dahi durum böyle.”

Bu şemsiye çalışmada vejetaryen veya veganlığın dışındaki herhangi bir beslenme şekli hesaba katılmamış; yani Akdeniz diyetinden ilham alan ve balık ile ete izin verilmesine rağmen kalp ve beyin açısından geniş oranda sağlıklı olduğu düşünülen DASH ve MIND diyetleri gibi rejimler analiz dışında tutulmuş. Araştırmacıların çalışmada yazdığı üzere bu tür bir şemsiye analiz, doğası itibarıyla da oldukça genel: “Orijinal çalışmalarla ilişkili önemli metodolojik kısıtlamalar yüzünden verilere dikkat edilmeli.”

Araştırmacılar çalışmada “dengesiz ve/veya son derece kısıtlı diyet rejimleri sebebiyle vitamin ve diğer öğelerin yetersiz alınmasıyla ilişkili olası tehlikelere” karşı da uyarıyor; yani gerekli vitamin ve mineraller ile makrobesinlerin alımına öncelik vermeden hayvan içermeyen bir beslenme şekline girişmekten bahsediyorlar.

Günün sonunda, beslenme ve besin alımı çok kişisel bir konu. Sağlıklı ve bitki tabanlı öğünlere erişmek de herkesin para yetirebildiği bir seçenek değil; özellikle yoksulluk sınırı civarında veya altında yaşayanlar için. Fakat bu çalışmayı, tamamen bitki odaklı bir beslenme şeklinin faydaları bakımından listeye yeni bir kazanç olarak eklemek mümkün. Eğer haftanın sadece bir veya iki günü bile olsa et yemeyebilirseniz, deneyebilirsiniz. Gezegen için iyi olduğu kadar vücudunuz için de iyi olabilir.

Yazar: Maggie Harrison Dupre/Futurism. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Dev Araştırmaya Göre Vejetaryen ve Vegan Beslenmek Çok Sağlıklı yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

20 gün süren su altı keşfinde kayıp eserlerin yeri ortaya çıkarıldı ve devam eden çürüme belgelendi.

Yeni ve yüksek çözünürlüklü görüntüler, RMS Titanic gemisinin ebedi istirahat bölgesinde beklenmedik bulgular ve talihsiz gelişmeler olduğunu gösteriyor. Dün yayımlanan fotoğraflar, gemiyi kurtarma hakkını elinde bulunduran RMS Titanic Inc. şirketinin 14 yıldan beri gerçekleştirdiği ilk Görüntüleme ve Araştırma Seferi‘nden. Belgeler geminin en simgesel kısımlarından birinin, okyanus yüzeyinin 3,8 km’lik ezici bir derinliğinde ve Kuzey Atlantik’in dondurucu sularında geçirdiği 112 yıla direnemediğini doğruluyor.

15 Nisan 1912’de gerçekleşen o ünlü trajedi sırasında, İngiltere’nin Southampton şehrinden New York’a giden Titanik‘teki 1.500’den fazla yolcu ve mürettebat hayatını kaybetmişti. Tam olarak bulunduğu yer yıllardır gizemini korusa da 1985 yılında Robert Ballard’ın öncülüğünde yürütülen bir sefer sonrasında bu lüks yolcu gemisinin kesin konumu doğrulanmıştı. O zamandan beri çok sayıda kâşif, uzman ve turist, bu tarihi arkeoloji bölgesini belgelemek üzere sık sık tehlikeli dalışlar yaptı. Federal bir ABD mahkemesi, 1994 yılında geminin tek “kurtarma hakkını” RMS Titanic, Inc. şirketine devretti ve bu şirketi, yasal olarak enkazdan eser kurtarma izni bulunan tek organizasyon olarak belirledi. Grup ve bağlı kuruluşlar, en sonuncusu Temmuz’da gerçekleştirilen ve 20 günden uzun süren toplamda sekiz seferi yönetti.

Dün yapılan bir duyuruya göre araştırmacılar son seferlerinde, “şimdiye kadar çekilen ve sayısı 2 milyonu aşan en yüksek çözünürlüklü görüntü ve videoları” kaydetti. Ekip ayrıca LIDAR, sonar ve bir hiper manyetometre (gemi enkazı gibi metalik cisimlere odaklanmak için kullanılan bir cihaz) kullanarak geminin ve enkazının haritasını başarıyla çıkarmış. Kâşifler, özellikle pek çok kişinin uzun zaman önce kaybolduğunu düşündüğü tarihi bir kalıntının yerini de bu araçlarla tespit etmiş. Söz konusu eser, Versay’ın Diana’sı şeklinde bilinen ve 61 cm uzunluğunda olan bronz bir heykel. Titanik araştırmacısı James Penca’ya göre Versay’ın Diana’sı, genellikle gemideki en güzel ve en detaylı alan olduğu düşünülen birinci sınıf yolcu salonunun en önemli parçası görevini görmüştü.

Pence 1 Ağustos’ta BBC‘ye şöyle konuşmuştu: “Fakat maalesef, titanik battığı esnada ikiye ayrılınca salon da yarılarak açılmış. Oluşan kaos ve yıkımda Diana pelerinini yırtıp enkaz alanının karanlığını boylamış.” İlk (ve son) kez 1986 yılında yapılan bir seferde görülmüş ancak pek çok uzman, bronz büstün tortuların veya okyanus akıntısıyla dağılan enkazın altında kaldığını düşünmüştü. Penca, onu okyanus tabanında yeniden yarı gömülü vaziyette bulmanın, “samanlıkta iğne bulmaya” benzediğini açıklıyor.

Yeni keşifler, geminin giderek kırılganlaşan kalıntılarını da vurguluyor. Titanik enkazının en tanınır özelliklerinden biri de uzun süredir geminin baş güvertesini çevreleyen tırabzanlar olmuştu. Bu kısım, James Cameron’un 1997 yapımı filminde “Dünya’nın Kralı” sahnesiyle de ünlenmişti. Ancak yaz boyunca çekilen görüntüler, yapının büyük bir kısmının koptuğunu ve burnun iskele kısmından düştüğünü gösteriyor. Önceki seferlerin belgeleri göz önüne alındığında araştırma takımı, bunun 2022 yılı kadar yakın bir zamanda gerçekleşmiş olması gerektiğini söylüyor.

RMS Titanic Inc. Koleksiyon Müdürü Tomasina Ray, Pazartesi günkü duyuruda, “Diana heykelinin keşfi heyecan verici bir andı” diyor. “Fakat simgesel güverte tırabzanının kaybı ve diğer çürüme bulguları bizi üzdü.”

Zaman kesinlikle korumacıların tarafında değil. Sert okyanus koşulları ve metal yiyen bakterilerin yıkıcı kabiliyetleri düşünüldüğünde, bazı gözlemciler Titanik’in büyük bir çoğunluğunun sadece onlarca yılda çürüyebileceğine inanıyor. Bununla birlikte Ray, hem Versay’ın Diana’sının yeniden ortaya çıkışının hem de tırabzanın kayboluşunun, “Titanik’in mirasini koruma kararlılığımızı güçlendirdiğini” söylüyor.

Yazar: Andrew Paul/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Titanik’in Meşhur Korkuluğu İki Yıl Önce Kopmuş yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Evrenin parlaklığı ne kadar? Bilim insanları Güneş sistemimizin kenarlarına kadar gidip (kendileri olmasa da bir cihaz yardımıyla), evrene nüfuz eden soluk parıltının bugüne kadarki en doğru ölçümünü yakalamış. Bu olgu, kozmik optik arka plan olarak biliniyor.

Geçtiğimiz hafta The Astrophysical Journal bülteninde yayımlanan yeni çalışmada, 2015 yılında Plüton’un yanından geçen ve şu an Dünya’dan 8,8 milyar km kadar uzakta olan NASA’nın New Horizons uzay aracıyla yapılmış gözlemlerden faydalanılıyor. Boulder – Colorado Üniversitesinde çalışan astrofizikçi ve makalenin eş yazarı Michael Shull, araştırmada basit görünen ama aslında öyle olmayan bir sorunun cevabının arandığını söylüyor.

“Gökyüzü gerçekten karanlık mı?” diyor Astrofizik ve Gezegen Bilimleri Bölümünde çalışan Emeritus Profesör Shull.

Uzay insan gözlerine siyah görünebilir ancak bilim insanları tamamen karanlık olmadığını düşünüyor. Kozmosun şafağından bu yana sayısız yıldız içeren trilyonlarca galaksi oluşup yok olmuş ve arkalarında sezilemeyecek kadar soluk bir ışık bırakmışlar. Bunu uzaydaki gece ışığı şeklinde düşünebilirsiniz.

Shull ve Baltimore’daki Uzay Teleskobu Bilimi Enstitüsünde çalışan Marc Postman’ın öncülük ettiği araştırma takımı, bu parıltının tam olarak ne kadar parlak olduğunu hesaplamış. Bulgular, kozmik optik arka planın Dünya yüzeyine ulaşan Güneş ışığından kabaca 100 milyar kat daha soluk olduğunu gösteriyor; yani insanların çıplak gözle göremeyeceği kadar soluk.

Sonuçlar, bilim insanlarının evrenin Büyük Patlama’dan bu yana olan tarihine ışık tutmasına yardımcı olabilir.

“Bizler bir nevi kozmik muhasebecileriz, evrende hesaplayabildiğimiz her ışık kaynağının toplamını buluyoruz” diyor Shull.

Karanlığa doğru

Shull bunun, bilim insanlarının hayal gücünü neredeyse 50 yıldır esir alan yoğun bir hesaplama işine benzediğini ekliyor.

Onlarca yıldır yapılan araştırmalardan sonra, astrofizikçilerin artık kozmosun nasıl evrimleştiğine dair gayet iyi bir fikirleri olduğunu düşündüklerini açıklıyor Shull. İlk galaksiler Büyük Patlama’dan birkaç yüz milyon yıl sonra, Kozmik Şafak olarak bilinen bir dönem esnasında oluşmuş. Evrenin bu uzak kısmındaki galaksilerden gelen yıldız ışığı, en parlak noktasına yaklaşık 10 milyar yıl önce ulaşmış. O zamandan beri ise soluklaşıyor.

Kozmik optik arka planın hassas biçimde ölçülmesi, bilim insanlarının kozmosun bu tablosunun mantıklı olup olmadığını ya da uzaya ışık saçan ve henüz keşfedilmemiş gizemli cisimlerin bulunup bulunmadığını onaylamasına yardımcı olabilir.

Ancak bu tür ölçümlerin alınması kolay değil, özellikle de Dünya’dan.

Dünya’nın etrafı ufak toz zerrecikleri ve diğer enkazlarla dolu. Güneş ışığı bu dağınıklığı parlatarak, kozmik optik arka plandan geliyor olabilecek herhangi bir sinyali karartıyor.

“Benim kullandığım bir benzetme de şu şekilde; mesela yıldızları görmek istiyorsanız, şehrin dışına çıkmanız gerekiyor” diyor Shull. “Çok uzaklara, yapay ışığın çok az olduğu yerlere gitmeniz gerek.”

New Horizons, bilim insanlarına benzer bir şeyi uzayda yapmaları için hayatta bir kez rastlanan bir fırsat sunmuş.

Kozmik muhasebe

Uzay aracı, Boulder – Colorado Üniversitesi Atmosferik Fizik ve Uzay Fiziği Laboratuvarındaki (LASP) öğrencilerin tasarladığı Öğrenci Toz Sayacı isimli bir cihaz da taşıyor.

2023 yılının yazında araştırmacılar, New Horizons’un Uzun Menzilli Keşif Görüntüleyici (LORRI) cihazını birkaç hafta boyunca gökyüzündeki 25 bölgeye yöneltmiş.

Araştırma takımı, Güneş sisteminin kenarında bile bir sürü fazladan ışıkla başa çıkmak zorunda kalmış. Örneğin Samanyolu galaksisi, Güneş sistemimiz gibi toz toplayan bir halenin içerisinde duruyor.

“Tozdan kurtulamazsınız” diyor Shull. “O her yerde.”

Shull ve meslektaşları, bu halenin ne kadar ışık meydana getirebileceğini tahmin etmiş ve sonrasında bu miktarı LORRI ile gördükleri miktardan çıkarmışlar. İlave ışık kaynaklarından kurtulduktan sonra, araştırma takımının elinde kozmik optik arka plan kalmış.

Bilimsel tabirle konuşursak bu arka plan, bir steradyan metre kare başına yaklaşık 11 nanowatt. (Bir steradyan, gökyüzünün Ay’ın çapının yaklaşık 130 katı genişliğindeki bir parçası).

Shull bu değerin, bilim insanlarının Büyük Patlama’dan beri oluşmuş olması gerektiğini düşündüğü galaksi sayısıyla güzel uyuştuğunu söylüyor. Farklı bir şekilde söylemek gerekirse uzayda, egzotik parçacık tipleri gibi fazla ışık meydana getiren herhangi bir tuhaf cisim yok gibi görünüyor. Fakat araştırmacılar bu gibi anormallikleri tamamen reddedemiyorlar.

Araştırma takımının bulguları, muhtemelen uzunca bir süre evrenin parlayışına yönelik yapılmış en iyi tahminler olacak. New Horizons, geriye kalan yakıtını başka bilimsel önceliklerin peşinden gitmek için kullanacak. Şu an uzayın bu soğuk, karanlık köşelerine doğru yol alan başka bir uzay görevi bulunmuyor.

“Eğer gelecekteki bir uzay görevine kamera yerleştirirlerse, cihazın oraya ulaşması için hepimizin onlarca yıl beklemesi gerekecek ki daha kesin bir ölçüm görebilelim” diyor Shull.

Makalenin diğer eş yazarları arasında SWRI’de çalışan Alan Stern ve ABD Ulusal Bilim Vakfı Ulusal Optik Kızılötesi Gökbilim Araştırma Laboratuvarında çalışan Tod Lauer var. Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarında, San Antonio – Texas Üniversitesinde ve Virginia Üniversitesinde çalışan araştırmacılar da katkıda bulunmuş.

Yazar: Daniel Strain/Boulder – Colorado Üniversitesi. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Evren Tamamen Karanlık Değil. İşte Bilim İnsanlarının Şimdiye Kadar Yaptığı En İyi Ölçüm yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Radyo dalgasına maruz kalmanın sağlığa yönelik olası etkileri üzerine yürütülen sistematik bir inceleme, cep telefonları ve beyin kanseri arasında bağlantı olmadığını gösteriyor.

Dünya Sağlık Örgütünün talebi üzerine yürütülen inceleme, iki gün önce Environment International bülteninde yayımlandı.

Cep telefonları kullanım sırasında sık sık kafaya doğru tutuluyor. Ayrıca iyonlaştırmayan bir radyasyon çeşidi olan radyo dalgaları yayıyorlar. Mobil telefonların beyin kanserine sebep olabileceği düşüncesinin ortaya çıkışından büyük oranda bu iki etmen sorumlu.

Cep telefonlarının kansere sebep olabilme ihtimali, uzun süredir devam eden bir endişe sebebiydi. Cep telefonları ve daha geniş anlamda kablosuz teknolojiler, gündelik yaşamlarımızın önemli bir parçasını oluşturuyor. Dolayısıyla bilimin, bu cihazlardan gelen radyo dalgalarına maruz kalmanın güvenli olup olmadığını ele alması hayati önem taşıyor.

Bilimsel mutabakat yıllar geçse de gücünü kaybetmemişti: Cep telefonlarından çıkan radyo dalgaları ve beyin kanseri ya da daha genel anlamda sağlık arasında hiçbir bağlantı yoktu.

Olası bir kanserojen olarak radyasyon

Bu mutabakata rağmen, arada sırada yayımlanan araştırma çalışmalarında zarar olasılığı öne sürülmüştü.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 2011 yılında radyo dalgasına maruz kalmayı insanlar için olası bir kanserojen şeklinde sınıflandırmıştı. Bu sınıflandırma genelde yanlış anlaşılmış ve endişelerin bir miktar artmasına yol açmıştı.

IARC, Dünya Sağlık Örgütünün bir parçası. Radyo dalgalarını olası bir kanserojen şeklinde sınıflandırması ise büyük oranda insanlar üzerinde yürütülen gözlemsel çalışmalardan gelen sınırlı bulgulara dayanıyor. Epidemiyolojik çalışmalar olarak da bilinen bu çalışmalarda, hastalığın oranı ve insan popülasyonlarındaki muhtemel sebepleri gözlemleniyor.

Büyük İncelemenin Sonucu: 5G Tamamen Güvenli

Gözlemsel çalışmalar, araştırmacıların insan sağlığındaki uzun vadeli etkileri incelemesi için en iyi araç. Fakat sonuçlar sık sık farklı yönlere sapabiliyor.

IARC’deki bu sınıflandırma, beyin kanseri olan insanların bir cep telefonunu normalden daha fazla kullandıklarını rapor ettikleri önceki gözlemsel çalışmalara dayanıyor. Bunun bir örneği de INTERPHONE çalışması olarak biliniyor.

İnsanlar üzerinde yürütülen gözlemsel çalışmaların bu yeni sistematik incelemesi ise IARC’nin 2011 yılında incelediği şeye kıyasla çok daha geniş bir veri setine dayanıyor. Daha yeni ve daha kapsamlı çalışmaları içeriyor. Bu durum, cep telefonları veya kablosuz teknolojilerden gelen radyo dalgalarına maruz kalmanın, beyin kanseri tehlikesinin artışıyla bağlantılı olmadığından artık daha da emin olabileceğimiz anlamına geliyor.

Hiçbir bağlantı yok

Yeni inceleme, Dünya Sağlık Örgütünün radyo dalgalarına maruz kalmanın sağlığa yönelik olası etkilerinin daha yakından araştırılması için talep ettiği bir dizi sistematik incelemenin parçası niteliğinde.

Bu sistematik inceleme, kablosuz teknolojilerden gelen radyo dalgalarının insan sağlığına karşı tehlike oluşturmadığına dair bugüne kadarki en güçlü bulguları sunuyor.

Araştırma, konu üzerindeki en kapsamlı inceleme çalışması niteliğinde; 1994 ve 2022 arasında yayımlanan ve 63 tanesi nihai analize dahil edilen 5.000’den fazla çalışmayı kapsıyor. Bazı çalışmaların dahil edilmemesinin temel sebebi, aslında bu çalışmaların konuyla alakalı olmaması. Sistematik incelemelerin arama sonuçlarında bu çok normal bir durum.

Cep telefonu kullanımı ve beyin kanseri ya da diğer herhangi bir kafa veya boyun kanseri arasında hiçbir bağlantı bulunmamış.

Ayrıca bir kişi bir cep telefonunu on yıl veya daha fazla kullandığında da (uzun kullanım) kanserle herhangi bir bağlantı tespit edilmemiş. Telefonların ne sıklıkta kullanıldığı da (ya çağrı sayısına ya da telefonda geçirilen zamana göre) bir farklılık yaratmamış.

Bir diğer önemli konu da bulguların önceki araştırmalarla örtüşmesi. Kablosuz teknolojiler geride bıraktığımız onlarca yılda devasa boyutta çoğalsa da beyin kanserlerinin görülme oranında hiçbir artış olmamış.

İyi bir şey

Sonuçlar genel olarak çok rahatlatıcı. Ulusal ve uluslararası güvenlik sınırlarımızın koruyucu olduklarını gösteriyor. Cep telefonları, bu güvenlik sınırlarının altında kalan düşük seviye radyo dalgaları yayıyor ve bu dalgalara maruz kalmanın insan sağlığına etki ettiğini gösteren hiçbir kanıt bulunmuyor.

Buna rağmen araştırmaların devam etmesi önem taşıyor. Teknoloji yüksek bir hızda gelişiyor. Bu gelişmeler, radyo dalgalarının farklı frekanslarda farklı şekillerde kullanılmasını da beraberinde getiriyor. Bilimin, bu teknolojilerden çıkan radyo dalgalarına maruz kalmanın hâlâ güvenli olduğunu temin etmesi bu yüzden gerekli.

Bugün karşılaştığımız güçlük ise bu yeni araştırmanın, cep telefonları ve beyin kanseriyle ilgili inatçı yanlış anlamaları ve yanlış bilgileri önlediğinden emin olmak.

Cep telefonlarının radyo dalgalarına maruz kalmanın sağlığa etkisine dair kabul görmüş hiçbir bulgu yok ve bu iyi bir şey.

Yazarlar: Sarah Loughran – Avustralya Radyasyon Araştırma ve Tavsiye Kurumu (ARPANSA) Başkanı ve Wollongong Üniversitesinde Misafir Doçent & Ken Karipidis – ARPANSA Başkan Yardımcısı ve Sağlık Etkileri Değerlendirme Birimi, Monash Üniversitesi Halk Sağlığı ve Önleyici Tıp Fakültesinde Misafir Doçent. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

28 Yılı Kapsayan Büyük Araştırma Sonrasında DSÖ: Cep Telefonları ile Beyin Kanserinin Bağlantısı Yok yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Fizikçiler altta yatan ilkeleri gösterdi. Sırada prototip var.

Atomik saatler 70 yılı aşkın süredir zamanı ölçmenin en kesin araçları olarak hizmet verdi. Fakat saltanatları artık sona eriyor olabilir. Amerikan Standartlar ve Teknoloji Enstitüsünün (NIST) geçtiğimiz hafta yaptığı bir duyuruya göre uluslararası bir araştırma takımı, ilk nükleer saat prototipini tamamlamaya hiç olmadığı kadar yaklaştı. Uzmanlar saatin geliştirilmiş hassasiyetinin GPS’ten internet hızlarına ve dijital güvenliğe kadar her şeyi daha iyi hale getireceğini düşünüyor. Böyle bir cihaz ayrıca karanlık maddenin ve diğer temel parçacık fiziği kuramlarının tabiatını araştırmaya da yardımcı olabilir.

İki saat arasında ilk bakışta çok fark yokmuş gibi gelebilir fakat her şey ölçekle ilgili. Atomik saatlerin zaman tutma kabiliyetleri, tekil atomların kesin titreşimlerini ölçerek bir saniyenin uzunluğunu belirlemeye dayanıyor. Bunu yapmak içinse yüksek güçlü bir lazer ışını, bir sezyum-133 atomuna doğrultuluyor ve sonrasında atomun elektronlarını uyararak, enerji seviyeleri arasında bir saniye boyunca tam 9.192.631.770 titreşimle geçiş yapmasını sağlıyor. Sonrasında gezegen çapındaki atomik saat ağları, sistemlerini bu ölçümle eş zamanlayarak internet iletişimleri, haritalama, uzaya fırlatılan roketler ve diğer pek çok kullanım alanı için son derece kesin bir eş güdüm sağlıyor. 2014 yılından beri ABD’de geçerli olan ana standart (NIST’te yer alan bir sezyum çeşmesi saati), 300 milyon yılda sadece 1 saniyelik sapmayla zaman tutma kabiliyetine sahipti.

Fakat nükleer saatler bu konseptleri katbekat daha ince ayarlanmış parametrelerde uygulayacak. Adından da anlaşılacağı üzere bu cihazlar, daha büyük atomların titreşimlerinin aksine tek bir çekirdeğin titreşimlerine odaklanıyor. Çekirdeğe yöneltilen lazer ışığı (atomun tamamından 100.000 kat daha ufak) daha yüksek frekanslar gerektiriyor ve ayrıca saniye başına daha fazla dalga döngüsünü garanti ediyor. Böylelikle saniye başına titreşim artıyor ve sonrasında daha büyük hassasiyete olanak sağlanıyor. Kuramsal olarak bu durum, 300 milyon yılda gerçekleşen zaman belirsizlikleriyle kıyaslandığında onları güvenilmez hale getiriyor.

NIST ve ABD Ortak Laboratuvar Astrofiziği Enstitüsünde (JILA) çalışan fizikçi Jun Ye, Çarşamba günü yapılan duyuruda şöyle aktarıyor: “Milyarlarca yıl çalışsa dahi bir saniye bile kaybetmeyecek bir kol saati düşünün. Henüz oraya gelmedik ama bu araştırma bizi o hassasiyet seviyesine daha da yaklaştırıyor.”

Genel olarak konuşacak olursak çekirdekler, benzer faz sıçramaları yapmak için uyumlu X-ışınları gerektiriyor; fakat mevcut teknoloji, bunun yapılması için gereken enerji seviyelerini üretemiyor. Araştırmacılar bu engelin üstesinden gelmek için toryum-229’a yönelmişler. Bu elementin çekirdeği bilinen diğer tüm atomlardan daha düşük bir sıçrama sergilerken, uyarım için de daha düşük enerjili morötesi ışığa ihtiyaç duyuyor.

Toryum çekirdekleri küçük bir kristalde asılı tutulduklarında, araştırmacılar üzerlerine tahmin edilebilir aralıklarla UV lazer ışınları yansıtmış. Bu esnada da optik frekans tarağı şeklinde bilinen bir şeyi (“son derece hassas bir ışık cetveli” şeklinde tanımlanıyor) kullanarak proton ve nötronların titreşimsel “tıkırtılarını” saymışlar. Sonuç ise dalga boyuna dayanan önceki ölçümlerden yaklaşık 1 milyon kat daha yüksek olan bir hassasiyet seviyesi olmuş. Araştırma takımı, UV frekanslarını dünyanın strontiyuma dayalı diğer en doğru atomik saatlerinin optik frekansıyla da karşılaştırarak, bir nükleer geçiş ile atomik blok arasındaki ilk “doğrudan frekans bağlantısını” da kurmuşlar. NIST’e göre bu gelişme, “nükleer saatin geliştirilmesi ve mevcut zaman tutma sistemleriyle bütünleştirilmesi yolunda atılan çok önemli bir adım.”

Dünyanın En Hassas Saati Einstein’ı Yine Haklı Çıkarıyor

Deneylerde sadece zaman ölçüm bariyerleri kırılmamış. Bu yeni dizi ayrıca fizikçilerin, bir toryum çekirdeğinin şeklini de çığır açan detaylarla gözlemlemesine olanak sağlamış. Araştırma takımı bu gelişmeyi, bir uçağın içerisinden yerdeki çimleri tek tek görebilmeye benzetiyor.

Tümüyle tamamlanmış bir nükleer saat olmasa da araştırmacılar, altta yatan ilkelerin yapılabilirliğini ilk defa göstermişler. Uzmanlar bu noktadan itibaren artık böyle aletleri uygulamaya koyacak gerçek bir cihaz tasarlamaya başlayabilir. Nükleer saatler bir gün tamamlandığında, daha hızlı, daha güvenilir internet bağlantılarını ve daha doğru haritalama sistemlerini destekleyip, fizik dünyasının içerisinde de karanlık maddenin tespit edilmesi veya doğanın kuramsal sabitlerinin doğrulanması gibi önemli keşiflere olanak sağlayabilir. Hepsi de devasa parçacık hızlandırıcılara gerek duyulmadan yapılabilir.

Yazar: Andrew Paul/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Kenara Çekilin Atomik Saatler: Nükleer Saatler Geliyor yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Huawei Mate XT Ultimate Design, ekranını sadece ikiye değil, üçe katlayarak sektörde bir devrim yaratıyor. Akıllı telefonlar için bugüne kadar tasarlanan en yenilikçi ekranlardan birine sahip olan bu model, özellikle esneklik ve çok yönlülük konusunda çıtayı bir üst seviyeye taşıyor. Kullanıcılar, cihazın ekranını üç farklı şekilde katlayarak, farklı kullanım modlarına kolaylıkla geçiş yapabiliyor. Bu benzersiz katlama teknolojisi, cihazın taşıma kolaylığını artırırken, büyük bir ekran deneyimi arayan kullanıcılar için de ideal bir çözüm sunuyor. Üç katlı ekran, kullanıcıların çoklu görev yapma imkanlarını genişletirken, cihazı hem taşınabilir bir tablet hem de akıllı telefon olarak kullanabilmelerini sağlıyor.

Mate XT Ultimate Design’ın OLED ekranı, tek, çift ve üçlü kullanımlarda sırasıyla 6,4, 7,9 ve 10,2 inç oluyor. 3K çözünürlüğündeki ekran tamamen açıldığında, 16:11 altın oran ölçülerine gelerek hem medya tüketimi hem de verimlilik konularında mükemmel değerleri sunuyor. 10 bit renk derinliği ile 1 milyardan fazla renk görüntüleyebilen ekran, P3 renk gamutunu da destekliyor ayrıca HarmonyOS 4.2 işletim sisteminin yetenekleri sayesinde çoklu görev yapma imkanı artarken, kullanıcılar aynı anda birden fazla uygulamayı zahmetsizce kullanabiliyor.

Bu yenilikçi ekran teknolojisi, özellikle iş dünyası için de büyük avantajlar sunuyor. Kullanıcılar, iş toplantılarında sunum yaparken veya belgeleri incelemek için geniş ekrana geçiş yapabiliyor, aynı zamanda cihazı kompakt hale getirerek kolaylıkla taşıyabiliyorlar. Mate XT Ultimate Design, özellikle profesyoneller için hem bir telefon hem de bir tablet işlevi görerek, iş süreçlerini daha verimli hale getiriyor.

Cihaz, 16 GB RAM ile gelirken, depolamasında da 256 GB, 512 GB ve 1 TB seçenekleri sunulmuş.

Bu kadar güçlü ve ekran alanı çok yüksek bir telefonda doğal olarak çok güçlü bir pil kullanılıyor. 5.600 mAh kapasitesindeki pil maksimum 66 W (11V/6A) süper hızlı şarjı desteklerken; 10V/4A veya 10V/2,25A veya 4,5V/5A veya 5V/4,5A süper hızlı şarj ile uyumlu olmasının yanına 9V/2A hızlı şarj ile de uyumludur ve 5 W kablolu ters şarjı destekliyor. Ayrıca 50W’a kadar Huawei Kablosuz Süper Hızlı Şarjı ve 7,5W kablosuz ters şarjı destekleniyor.

Yenilikçi Kamera Sistemi

Huawei Mate XT Ultimate Design, kamera özellikleriyle de öne çıkıyor. Üç katlı ekranın sağladığı avantajlar, kamera kullanımı sırasında da kendini gösteriyor. Kullanıcılar, farklı açılardan çekim yaparken, geniş ekranın sunduğu esneklikten faydalanabiliyorlar. Bu sayede, fotoğraf ve video çekiminde daha geniş bir perspektife sahip olabiliyor, yüksek çözünürlüklü görüntüler elde edebiliyorlar.

Mate XT Ultimate Design üzerinde 50 megapiksel ultra optik değişken kamera (F1.4~F4.0 diyafram açıklığı, OIS optik görüntü sabitleme) ile birlikte çalışan 12 megapiksel ultra geniş açılı kamera (F2.2 diyafram açıklığı) ve 12 megapiksel periskop telefoto kamera (F3.4 diyafram açıklığı, OIS optik görüntü sabitleme) mevcut. 5,5x optik yakınlaştırma (lens odak uzaklığı eşdeğeri 24 mm, 13 mm, 125 mm’dir) ve 50x dijital yakınlaştırmayı destekliyor.

Cihazın çok yönlü kamera sistemi, hem profesyonel fotoğrafçılar hem de günlük kullanıcılar için ideal bir seçenek sunuyor. Özellikle video içerik üreticileri için geniş ekran ve yüksek çözünürlüklü kamera kombinasyonu, yaratıcı içerikler üretme konusunda büyük avantaj sağlıyor. Kullanıcılar, yüksek kaliteli videolar çekerken, aynı anda düzenleme yapabilme imkânına da sahip oluyorlar.

Dünya’nın ilk 3’e katlanan telefonu yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

2024 yılı James Dyson Ödülü’nün Türkiye ayağının kazananı Algbio, CO2 (Karbondioskit) yakalamak ve atık suları arıtmak için mikroalgleri kullanarak sürdürülebilir çözümlere bir yenisini ekliyor.

• Birleşmiş Milletler’e göre, dünyadaki atık suyun yaklaşık yüzde 80’i yeterli arıtma yapılmadan çevreye bırakılıyor. (Kaynak: BM Su, 2021)
• Dünya Bankası, arıtılmamış atık suyun, üretkenlik kaybı ve sağlık hizmetleri maliyetleri açısından ülkelere yılda yaklaşık 260 milyar dolara mal olduğu bildiriliyor. (Kaynak: Dünya Bankası, 2019)
• 2021 yılında, fosil yakıtlar ve sanayiden kaynaklanan küresel CO2 emisyonları yaklaşık 36,4 milyar metrik tona ulaştığı belirtiliyor. (Kaynak: Küresel Karbon Projesi, 2021)

Atık Sular ve Karbondioksit, Algbio Sayesinde Biyo-ürünlere Dönüşecek

Problem

Dünyada hızla artan sanayileşme ve kentleşme, su kaynaklarını kirletirken, atmosfere büyük miktarda sera gazı salınmasına neden oluyor. Bu durum, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi küresel sorunları tetikliyor. Bu yılın James Dyson Ödülü Türkiye Ulusal Kazananı Algbio da, CO2 emisyonları ve atık sularla mücadele ederek bu önemli problemlere çözüm sunuyor.

İcat

Algbio, CO2 yakalamak ve atık suyu arıtmak için mikroalgleri kullanıyor. Bu sistem, mikroalglerin büyümesini optimize eden biyoreaktörler sayesinde bunları biyoyakıtlara ve biyoplastiklere dönüştürüyor. Böylece emisyonları azaltıyor, su kalitesini iyileştiriyor, iklim değişikliğini hafifletiyor, deniz ve hava kirliliği, fosil yakıtlar ve son olarak plastik kirliliği gibi sorunları çözüyor.

Proje, atık yönetimi ve karbon emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlayarak, çevreyi koruma ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma konusunda topluma fayda sağlıyor. Algbio’nun mikroalg büyümesini optimize etmeye odaklanması, gelişmiş karbon yakalama ve atık su arıtımı için alg büyümesini en üst düzeye çıkarmak üzere kanal havuzlarının kullanımı da dahil olmak üzere gelişmiş mühendislik stratejilerine odaklanan 3 ton kapasiteli bir operasyonun kurulmasına yol açtı. Bu havuzlar, azot ve fosfor gibi kirleticilerin yüzde 95’ine kadarını etkili bir şekilde gidererek geleneksel yöntemleri geride bıraktı. Mikroalglerden biyoyakıt üretiminin titizlikle test edilmesi, maliyet etkinliğini ve mevcut motorlarla modifikasyon olmaksızın uyumluluğunu gösteriyor.

Genç mühendisler, tasarımın ilham kaynağının, İstanbul gibi büyük şehirlerde ve dünya genelinde gözlemledikleri ciddi çevresel sorunlar olduğunu söylüyor. Özellikle İstanbul’da denizlerdeki müsilaj sorunlarının ve yoğun CO2 emisyonlarının, şehrin biyolojik çeşitliliğini ve ekosistemini tehdit ettiğini vurguluyorlar.

Algbio, 2024 James Dyson Ödülü Ulusal Kazananı olarak, medya görünürlüğünün yanı sıra projeyi geliştirme ve ticarileştirmede atacağı sonraki adımları desteklemek üzere 5.000 Sterlin’lik ödülün de sahibi oldu. Kazandıkları bu ödülün, projelerini bir sonraki aşamaya taşımak için büyük bir fırsat olacağını söyleyen genç mühendisler, bu fonu, prototiplerini daha da geliştirip test etmek ve tasarımlarını iyileştirmek için kullanmayı planladıklarını, böylelikle bu sürecin, hem ulusal hem de uluslararası pazarda daha güçlü bir konuma gelmelerini sağlayacaklarını belirtiyorlar.

Algbio, 2018 yılında Marmara Üniversitesi Biyomühendislik Bölümü’nden mezun olan, yüksek lisansını Yıldız Teknik Üniversitesi Biyomühendislik üzerine yapmış ve hali hazırda Doktorasını da Yeditepe Üniversitesi Biyoteknoloji üzerine yapan Selen Şenal ve Gebze Teknik Üniversitesi Biyomühendislik Bölümü’nden mezun Ceyda Güneş tarafından tasarlandı.

James Dyson Ödülü Ulusal Kazananı Selen Şenal ödüle dair şunları söyledi: “James Dyson Ödülü’ne başvurmamızın temel nedeni, yenilikçi mühendislik çözümlerimizle küresel çevre sorunlarına dikkat çekmek ve bu sorunlara etkili çözümler sunma arzumuzdur. Yarışma, projelerimizi dünya çapında tanıtmak ve daha geniş bir kitleye ulaştırmak için önemli bir fırsat sundu. Yarışma hakkında bilgiyi sosyal medya toplulukları aracılığıyla edinmiştik.”

Dyson jüri temsilci grubunda yer alan Dyson’da Kıdemli Mekatronik Mühendisi Mehmet Akbulut ise, “Dyson’da dünya problemlerine çözüm bulmaya çalışırken, bir yandan da bu çözümlerin sürdürülebilir, çok yönlü ve az maliyetli olmasına özen gösteriyoruz. Algbio projesi atık sular ve CO2 emisyonları gibi global düzeyde de çok büyük problem olarak gözüken sorunlara çözüm olurken aynı zamanda biyoyakıt ve biyoplastik üretiyor. Ülkemizin böylesine prestijli bir yarışmada böylesine güçlü bir projeyle de boy göstermesi ayrıca mutluluk verici. Ulusal kazananımızı tebrik ediyorum ve ona global yarışmada başarılar diliyorum.” dedi.

Algbio, James Dyson Ödülü’nün bir sonraki aşaması olan,16 Ekim’de Dyson mühendisleri tarafından seçilecek uluslararası İlk 20 listesine kalmaya çalışacak. Ardından 13 Kasım’da da James Dyson tarafından seçilecek uluslararası kazananlar açıklanacak.

Ulusal İkinciler

MigRelieve

Problem: Günümüzde Migren ağrısı çeken insanlar, hayatlarına ve günlük aktivitelerine devam etmede zorluk yaşıyorlar ve ilaca çok fazla bağımlı kalıyorlar. 

Çözüm: İstanbul Bilgi Üniversitesi Endüstriyel Ürün Tasarımı mezunu Yusuf Sayın’ın icat ettiği MigRelieve, migren ağrısını doğal yollarla hafifletmek ve ilaç bağımlılığını azaltmak için tasarlanmış alternatif bir tıbbi üründür. “C” şekli, soğuk kompres, sıcak kompres ve ritmik titreşim terapisiyle trigeminal ve vagus sinirlerini hedeflerken baş üzerinde stabilite sağlıyor. Trigeminal ve vagus sinirlerini hedef alan sıcak kompres, soğuk kompres ve titreşim terapisi sunuyor. MigRelieve, sıcaklık kontrolü için bir Peltier mekanizmasına ve ısı dağıtımı için alüminyum bir soğutucu ile mini bir titreşim motoruna sahiptir. Mikro denetleyici tabanlı bir platform tarafından çalıştırılıyor ve bir sıcaklık sensörü, lityum polimer pil, LED göstergeler ve termal pedler içeriyor. MigRelieve, migren ağrısını çok yönlü bir yaklaşımla yöneterek yaşam kalitesini artırmayı amaçlıyor.

FlexCare

Problem: Dizlerinde problem olan, ameliyatlı veya fizik tedavi seanslarına ihtiyaç duyan insanların tedavi için önemli ölçüde zaman kaybetmesi ve zorluklarla karşılaşması.

Çözüm: İstanbul Bilgi Üniversitesi Endürstriyel Tasarım bölümünden mezun Zeynep Alkaya’nın geliştirdiği FlexCare, diz hastalıkları için bir diz tedavi kitidir. Tedaviyi hızlandırıyor ve fizik tedaviye kolay erişim sağlıyor. Kit, doktor ve fizyoterapistlerin gözetimi altında stabilizasyon, soğuk terapi ve elektroterapi yöntemlerini birleştiriyor.

FlexCare Diz Tedavisi kiti üç ana tedaviyi entegre ediyor: stabilizasyon, kriyoterapi ve elektroterapi. Stabilizasyon bileşeni, sağlık uzmanları tarafından ayarlanan yerleşik bir mekanizma ve ROM (Eklem Hareket Açıklığı) menteşe sistemi aracılığıyla özelleştirilebilen, patella ve yan bağların etrafında şişirilebilir bir sisteme sahip bir destek içeriyor. Kriyoterapi için bir korse, üst kısım sıcaklığını korurken ciltle temas eden alanı soğutan bir Peltier sistemi barındırıyor. Kontrol cihazı sayesinde hasta tedaviyi başlatabiliyor. Her 15-20 dakikalık seanstan sonra yeniden şarj edilmesi gereken bir lityum pil güç sağlıyor. Elektroterapi, bir elektrot yerleştirme sayfası, elektrotlar, kablolar ve bir cihaz içeriyor. Uzmanlar elektrotları hastanın ihtiyaçlarına göre ayarlıyor; perçinli yüzeyler bunları levha aracılığıyla sabitliyor. Kablolar önceden yüklenmiş parametrelerle cihaza bağlanıyor ve gözetim altında hasta kontrollü ayarlamalara izin veriyor. Pimler, elektrot pozisyonlarını seans sonrasında sabitleyerek gelecekteki kurulumları kolaylaştırıyor.

James Dyson Ödülü Hakkında

James Dyson Ödülü, Sir James Dyson’ın mühendislerin dünyayı değiştirme gücünü gösterme taahhüdünün bir parçasını oluşturuyor. Sir James Dyson’ın mühendislik-eğitim hayır kurumu olan James Dyson Vakfı tarafından, bu yıl 29 ülkede yürütülen Ödül, bugüne kadar 400’den fazla icadı 1 milyon Sterlinin üzerinde para ödülüyle desteklemiştir.

Özet

Problem çözen bir şey tasarlamanız isteniyor. Bu problem hepimizin günlük hayatta karşılaştığı bir problem olabileceği gibi küresel bir problem de olabilir. Önemli olan, çözümün etkili olması ve dikkate değer bir tasarım düşüncesi göstermesidir.

Süreç

Başvurular, ilk olarak ulusal düzeyde bir jüri ekibi ve Dyson mühendisleri tarafından değerlendirilir. Her katılımcı ülke bir Ulusal kazanan ve iki Ulusal ikinci seçerek ödüllendirir. Dyson mühendislerinden oluşan bir panel, kazananlar arasından 20 başvurudan oluşan uluslararası İlk 20 listesini seçer. En iyi 20 proje daha sonra Uluslararası kazananları seçen Sir James Dyson tarafından incelenir.

Ödül

• Sir James Dyson tarafından seçilen uluslararası kazananlar 30 bin Sterlin’e kadar para ödülü alma hakkı kazanır.
• Uluslararası ikinciler 5 bin Sterlin para ödülü alma hakkı kazanır.
• Ulusal kazanların her biri 5 bin Sterlin para ödülü alma hakkı kazanır.

Uygunluk kriterleri

Adaylar, lisans veya lisansüstü mühendislik/tasarım ile ilgili bir derse en az bir yarıyıl kayıtlı veya son dört yıl içinde kayıt yaptırmış olmalıdır. Bu dersler, James Dyson Ödülü’ne katılmak için seçilen bir ülke veya bölgedeki bir üniversitede olmalıdır.

Ekip başvuruları söz konusu olduğunda, tüm üyeler James Dyson Ödülü’ne katılmak için seçilen bir ülke veya bölgedeki bir üniversitede lisans veya yüksek lisans programına en az bir sömestr için kayıt yaptırmış veya son dört yıl içinde eğitim almış olmalıdır. En az bir ekip üyesi, mühendislik veya tasarım alanında eğitim görmüş olmalıdır. Seviye 6 veya Seviye 7’de bir başlangıç derecesine katılanlar ve bu dereceyi son dört yılda tamamlayanlar ödüle başvurmaya hak kazanırlar.

Sıkça Sorulan Sorular kısmını James Dyson Ödülü web sitesinde bulabilirsiniz.

Geçmiş yıllardan kazananlar

• 2023 Uluslararası kazanan – The Golden Capsule (Güney Kore)
  Afet bölgelerinde kullanılmak üzere tasarlanmış, el işlemi gerektirmeyen bir intravenöz (IV) tedavi cihazı
• 2023 Sürdürülebilirlik kazananı – E-COATING (Hong Kong)
  Yüksek soğutma etkisine sahip sürdürülebilir bir dış cephe kaplaması olan ve iklimlendirmenin çevresel maliyetlerini azaltan bir icat

• 2022 Uluslararası kazanan – SmartHEAL (Polonya)

pH seviyesini ölçerek yaranın ne kadar iyi iyileştiğini gösteren, pansumanlar için akıllı bir sensör.

• 2022 Sürdürülebilirlik kazananı – Polyformer (Kanada)

Plastik şişeleri gelişmekte olan ülkeler için uygun fiyatlı 3D yazıcı filamentine dönüştüren bir makine.

James Dyson Award sosyal medya hesapları

• Web sitesi: https://www.jamesdysonaward.org/
• Instagram: @jamesdysonaward
• X: @jamesdysonaward
• TikTok: @jamesdysonaward
• LinkedIn: James Dyson Award
• YouTube: com/jamesdysonfoundation

2024 James Dyson Ödülü Ulusal Kazananı Belli Oldu! yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Macellan Bulutları’na neden bu kadar takmış durumdayız?

Evren devasa bir yer. Ancak gökbilimciler geceleri gökyüzünün bazı bölümlerine defalarca bakıyor. Örneğin Hubble Uzay Teleskobu’ndan James Webb Uzay Teleskobu (JWUT) ve ötesine kadar pek çok teleskop, Samanyolu galaksisinin hemen yanındaki semavi mahallemizde yer alan iki ufak galaksi olan Macellan Bulutları‘na bakmış. Evrende seçilecek o kadar şey varken bilim insanları neden aynı şeye bu kadar fazla kez bakıyor?

Görünüşe göre göksel bir olgunun tek bir örneğine yönelik fazla miktarda bilgi, aslında gökbilimcilerin tablonun tamamını çok daha iyi anlamasına yardımcı oluyor ve bazı önemli bilimsel ilerlemelere yol açıyor. Özellikle Macellan Bulutları, galaksilerin birbirleriyle nasıl etkileşime girdiğinin (aralarından kıvrılan gaz ve toz, şekillerinin değişmesi ve hatta koca yıldızları birbirleriyle takas etmeleri) yanısıra yıldızların da nasıl oluştuğunu inceleme yönünden mükemmel bir laboratuvar.

Büyük Macellan Bulutu (BMB) ve Küçük Macellan Bulutu (KMB) şeklinde bilinen bu iki Macellan Bulutu, tam da kozmik arka bahçemizde yer alıyor. 150.000 ışık yılından biraz daha uzaktalar. Samanyolu galaksisinin uzak kenarlarının 300.000 ışık yılından ötelere uzandığını fark edene kadar kulağa uzak geliyor. Bu arada en yakın tam boyutlu komşu galaksimiz Andromeda, tam tamına 2,6 milyon ışık yılı uzaklıkta.

BMB ve KMB, kelimenin tam anlamıyla birbirlerine ve Samanyolu galaksisine dolanmış durumda. Macellan akıntısı adı verilen yapı, BMB ile ana galaksimiz arasında hareket eden bir gaz tutamı. BMB ve KMB arasında bulunan benzer bir yapı ise Macellan köprüsü. Yıldızlar ve diğer maddelerden oluşan bu nehirler, dev galaksimize çok yaklaşırlarsa cüce galaksilerden madde hortumlayan kütleçekimin iş başında olduğunun kanıtı.

Kütleçekim yıldız maddelerinin etrafında hareket ettikçe, gaz ve toz bulutlarından yeni yıldızlar doğuyor. Özellikle aktif birer yıldız oluşum yuvası olan BMB ve KMB, bilim insanlarına bir galaksideki yıldız ham maddelerinin nasıl dolaştığını daha yakından inceleme fırsatı sunuyor. Örneğin Spitzer Uzay Teleskobu‘nun kızılötesi ısıl görüş ile gözlemlediği görüntüler, yeni yıldız oluşumunun BMB’deki tozu nerede tükettiğini ve artıkları nereye attığını ortaya çıkarmış.

Gökbilimciler laboratuvarda bir yıldız yapamadığı ve sıkı kontrollü deneyler yürütemediğinden, bunun yerine uzaydaki şeylere mümkün olduğu kadar fazla açıdan bakış atıyorlar. Bir heykelin neden yapıldığını ve nasıl oyulduğunu anlamanız gerektiğini ama ona dokunamadığınızı ve sadece odanın diğer tarafından bakabildiğinizi hayal edin; hakkında nasıl bir şeyler öğreneceğinizi bulmak için yaratıcı olmanız ve farklı açılardan fotoğraflar çekmeniz gerekir.

Gökbilimde ise bu farklı fotoğraf “açıları”, aslında ışığın farklı dalga boylarında yapılan gözlemlerdir. Gökbilimciler bir şeye elektromanyetik tayfın tümüyle bakarak, baktıkları uzay cismi hakkında daha fazla bilgi (çok uzak bir bulmacanın farklı parçalarını) toplarlar. Örneğin JWUT ile yapılan kızılötesi gözlemler, yakınımızda yer alan BMB’deki tozlu yıldız oluşumunun evrenin ilk dönemlerindeki galaksilere göre ne kadar farklı olduğunu gösterirken, Chandra X-Işını Teleskobu ile yapılan gözlemlerde de bu bulutlardaki enerjik genç yıldızların işaretleri belirlenmiş.

Teleskopların 400 Yılı: Evren Araştırmalarımıza Açılan Bir Pencere

Gökbilimcilerin ışıkla oynayarak, uzaktaki bir galaksiyle doğrudan etkileşime girmeden çok daha fazla bilgi topladığı başka bir sürü yöntem var. Örneğin tayfölçüm, ışığı tüm farklı dalga boylarına ayırarak gökbilimcilerin bir cisimden hangi tip ışık geldiğini görmesine ve böylelikle o cismin neden meydana geldiğini belirlemesine olanak sağlıyor; Macellan Bulutları’nda (ve ötesinde), gökbilimciler bir yıldızın içerisinde hangi elementlerin bulunduğunu bu şekilde belirliyor. Bir diğer yöntem olan kutupölçüm, ışığı iki kutuplaşma haline ayırıyor (Dünya’nın gökyüzünden gelen parlak mavi ışığının bir kısmını engelleyen o hoş, polarize güneş gözlükleri gibi bir nevi). Gökbilimciler Macellan Bulutları’nda etraflarını aydınlatan parlak bebek yıldızları gözetlerken kutupölçüm kullanmışlar.

Üstelik gökbilimciler teleskoplarıyla aynı cismi ziyaret etmeye devam ederse, bu cismin zamanla nasıl değiştiğini de görebilirler. Galaksiler ve yıldızlar insanlara göre çok daha uzun zaman ölçeklerinde yaşasa da; sadece birkaç yıllık zaman diliminde saptanan ilginç farklılıklar hâlâ sıkça görülüyor. Geçen zaman, Dünya’daki teknolojimizin giderek daha iyi hale gelmesiyle ilave faydalar da sağlıyor; günümüzde teleskoplar, yirmi yıl öncesine göre bile çok daha detaylı şekilde görebiliyorlar.

Gökbilimciler bunun sürecin bir parçası olduğunu biliyor; hatta geçenlerde Macellan Bulutları’nı yeniden ziyaret ettikleri bir projeye “Evet, Yine Macellan Bulutları” adını vermişler. Aynı eski hedefe atılan bu yeni bakış, bazı yıldızların beklenmedik derecede eski olduğunu ortaya çıkarmış. Ayrıca daha önce fark edilmeyen bazı yeni yapılar da ortaya çıkmış. Macellan Bulutları şimdiye kadar sahip olduğumuz en iyi teleskopların hepsiyle fotoğraflansa da gelecekte başka bir kampanyanın odağında olacakları kesin; dış uzayın gizemleri söz konusu olduğunda, her zaman öğrenecek daha fazla şey ve anlaşılıp rafine edilecek daha fazla detay olacak.

Yazar: Briley Lewis/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.

Gökbilimciler Neden Gökyüzünde Sürekli Aynı Noktaya Bakıyor? yazısı ilk önce Popular Science üzerinde ortaya çıktı.

Mücadelesinde;

Kültürel tedbir olarak önce; sık ekim yapılmamalıdır.(Buğday tarımında iyi hazırlanmış alana mibzerle ile ekim tercih edilmelidir.)

Yabancı ot mücadelesi zamanında yapılmalıdır.

Fazla azotlu gübre verilmemeli, (Bitki besleme toprak analizi sonucuna göre yapılmalıdır)

Pasa dayanıklı buğday çeşitleri ile üretim yapılmalı, ara konukçu bitkiler imha edilmelidir.

Kimyasal mücadelesinde ise buğdayda alt yapraklarda ilk belirtiler görüldüğünde ve hava şartları uygun olduğunda (%90 orantılı nem ve 15-20 ºC sıcaklıkta) hastalığa karşı ruhsatlı Bitki koruma Ürünlerinin reçete ettirilerek uygun hava şartlarında uygulama yapılması gerekmektedir.

Üreticilerimizin hasada bir ay kala bitki olgunlaşma dönemine girdiğinden ilaçlama yapmaması gerekmektedir.

Fransa'nın denizaşırı topraklarından Hint Okyanusu'ndaki Reunion Adası'nda yaklaşık 2 ayda 5 binden fazla deniz kestanesi ölü bulundu. Uzmanlar, ölümlerin Ada'daki mercan resifinde nitrat ve fosfat kirliliğinin arttığı dönemde yaşandığına dikkati çekiyor.

Samsun’da bir akarsu üzerinde yapılan ıslah ve bent çalışmalarında suya çimento karıştı. Suya karışan çimento, binlerce balığın ölümüne neden oldu.

Ege Bölgesi’nin en önemli tarımsal su kaynağı Büyük Menderes Havzası Milli Parkı’nın son noktası olan tahliye kanalındaki toplu balık ölümlerinin sebebi belli oldu. Binlerce balığın, sulama sezonunun bitmesiyle baraj kapaklarının kapanması, artan sıcaklıklar ve kuraklığın etkisiyle ana tahliye kanalında sudaki oksijen miktarının azalmasından dolayı öldüğü belirlendi. Balık ölümlerinin başka nedeni olup olmadığının tespiti için ayrıca su ve ölü balık numuneleri alınıp analize gönderildiği kaydedildi.

Vatanseverlik ve Toplumsal Bellek

Bu anlamlı girişim, kahramanlarımızın fedakarlıklarını ölümsüzleştirmekle kalmayıp, toplumda vatanseverlik duygusunu güçlendirmeyi amaçlıyor. Her bir fidan, ülkemizin bağımsızlığı için canını feda eden ya da bu yolda gazi olan kahramanlarımız adına büyüyecek ve geleceğe bir miras olarak bırakılacak. Toplumun her kesiminden bireyler, bu projeye katılarak kahramanlarımızın hatıralarını sonsuza dek yaşatabilirler.

Ekolojik Sürdürülebilirlik

Proje aynı zamanda çevresel sürdürülebilirliğe de önemli bir katkı sağlıyor. Şehit Gazi Hatıra Ormanları, erozyonun önlenmesine, su kaynaklarının korunmasına ve hava kalitesinin iyileştirilmesine yardımcı olacak. Ayrıca, bu ağaçlandırma çalışmaları iklim değişikliğiyle mücadelede de etkin bir rol oynayacak.

Destek ve Katılım Çağrısı

Yeşil Vatan Türkiye Ağaçlandırma Merkezi, herkesi bu anlamlı projeye destek vermeye davet ediyor. Bireyler, aileler, sivil toplum kuruluşları ve şirketler, kahramanlarımızın hatırasını yaşatmak için projeye katılım sağlayabilirler. Vatan topraklarımızı koruma ve yeşillendirme yolunda bu projeye katkıda bulunmak, toplumsal bir sorumluluk ve onurlu bir görevdir.

Geleceğe Bırakılan Miras

Hatıra ormanları, gelecek nesillere bırakılacak en değerli miraslardan biridir. Bu ormanlar, sadece doğayı korumakla kalmayıp, kahramanlarımızın fedakarlıklarının unutulmamasını da sağlayacak. Proje kapsamında okullarda yapılacak eğitimler ve bilinçlendirme faaliyetleri ile gençlerimizde hem vatan sevgisi hem de çevre bilinci artırılacak.

Yeşil Vatan'ın Misyonu

Yeşil Vatan Türkiye Ağaçlandırma Merkezi, doğayı koruma bilinci oluşturmak ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını sağlamak amacıyla çeşitli projeler yürütmektedir. Doğa ve insan arasındaki dengeyi yeniden tesis etmeyi hedefleyen merkez, bu alanda farkındalık yaratacak eğitim, araştırma ve uygulama çalışmalarını sürdürmektedir. Vatan Kahramanları Derneği çatısı altında faaliyet gösteren merkez, ekosistemi tehdit eden unsurlara karşı mücadele etmek ve biyolojik çeşitliliği korumak için kararlılıkla çalışmalarına devam ediyor.

İletişim

• Dernek Adresi: Fidanlık Mah, Adakale Sokak 28 - 9, Çankaya - Ankara
• Telefon: +90 312 434 2752 / 05413136245
• E-posta: dernek@vatankahramanlari.org.tr
• Bağış Yap – Destek Ol: Vatan Kahramanları Derneği
• Banka Hesabı: IBAN TR88 0001 0012 6297 7751 2050 06

Fındık bahçelerindeki yabancı otlar (ısırgan,eğrelti otları,böğürtlen vb.) fındık bitkisinin ihtiyacı olan besin maddelerine ortak olarak, fındığın hem vejatatif olarak gelişimine hem de verimine olumsuz etki göstermektedir. Genelde tek yıllık bitkiler oldukları için topraktaki besin maddelerini daha kolay bünyelerine alabilmektedir. Bu rekabeti ortadan kaldırmak ve topraktaki besin maddelerinin fındık tarafından alınmasını sağlamak amacıyla yabancı otlarla mutlaka mücadele yapmak gerekmektedir.

Öncelikle kültürel ve mekanik mücadele yöntemleri tercih edilmelidir. İstenilmeyen yabancı otlar; tohum oluşumundan önceki dönemlerde sökülerek veya biçilerek yok edilmelidir.

Giresun yöremizin arazi şartları, topoğrafyası ve toprak özellikleri değerlendirildiğinde yabancı otlara karşı kullanılan total herbisit (ısırgan ilacı) kullanımı hassasiyet gerektirmektedir. Özellikle eğimli ve toprak derinliği az olan yüzey alanlarında herbisit kullanımı; yağan yağmurlarla birlikte yüzey akışına sebep olmakta, erozyona maruz kalarak verimli toprak tabakasının akarak yok olmasına neden olmaktadır. Ayrıca fındık için özellikle kurak aylarda toprak neminin azalmasına, su kaybının artmasına, bahçedeki otlar üzerinde yaşayan doğa için faydalı böceklerin yaşam alanlarının yok edilerek, ölümlerine sebep olmaktadır.Su kaynaklarına yakın alanlarda kullanılması durumunda ise kullanılan kimyasalların sulara karışması sonucunda çevre, doğal yaşam ve canlılar üzerinde zararlara yol açmaktadır.

Fındık bahçelerinin tamamına ilaçlı uygulama yapmak yerine sadece yok edilmek istenen yabancı otlara hedef olmalıdır. Kapama şeklinde ilaç uygulaması kesinlikle yapılmamalıdır. Ayrıca arıcıların kovanlarını ilaçlama sahası dışına çıkarmaları gerekmektedir.

Bu hususlar göz önünde bulundurularak üreticilerimiz tüm zirai mücadele ilaçlarında olduğu gibi fındık bahçelerinde yabancı ot ilacı kullanımından önce İl/İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerinden teknik bilgi alabilirler.

Ege Denizi, Gediz Nehri’nin taşıdığı mikroplastiklerin tehdidi altında. Yapılan son araştırmanın sonuçlarına göre; Ege Denizi'ne, Gediz Nehri'nden saniyede 30 milyon mikroplastik parçacığı taşındığı ortaya çıktı. Prof. Dr. Neval Baycan, Ege Denizi’ndeki canlı yaşamının tehlike altında olduğunu söyledi.

Güney Afrika'da bir sivil toplum kuruluşu (STK), ülkede bulunan dünyanın en büyük gergedan çiftliğini satın aldı. STK, çiftliğin içerisindeki 2 bin güney beyaz gergedanını doğaya salacağını açıkladı.

Diyarbakır’da varlıkları bilinen ancak daha önce fotoğraflanmamış olan 3 kuş türü, ilk kez görüntülendi. Taşçeviren (arenaria interpres), deniz düdükçünü (phalaropus lobatus) ve büyük flamingonun (phoenicopterus roseus) görüntülenmesiyle ilgili konuşan Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölüm Başkanı ve Kuş Bilimci Prof. Dr. Ahmet Kılıç, “Küresel ısınma nedeniyle su bulmakta zorlanan kuşlar, Diyarbakır'daki Kabaklı Göleti'ni bir vaha olarak görüyor.” dedi.

Doğu Anadolu Bölgesi’nin en büyük ikinci gölü olan Çıldır Gölü’nde alg patlaması yaşandı. Gölün yüzeyini kaplayan yeşil renkli tabaka, kıyılarda balçık ve peltemsi bir hal aldı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Birleşmiş Milletler (BM) Habitat'ın Türkiye'de ofis açacağını açıkladı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, New York'ta "Dünya Şehirler Günü ve Sıfır Atık Girişimi Programı Basın Bilgilendirme Toplantısı"nda, BM Genel Kurulu için geldikleri ABD’de daha yaşanabilir bir dünya için temaslar sürdürmeye devam ettiklerini kaydetti. Bakan Özhaseki, Dünya Şehirler Günü etkinliğinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde Üsküdar Belediyesi ev sahipliğinde İstanbul'da yapılacağını ve BM-Habitat’ın Türkiye'de ofis açacağını ifade etti. Kentlerin afetlere karşı savunmasız olduğu bir dönemden geçildiğini işaret eden Özhaseki, Dünya Şehirler Günü'nün sürdürülebilirlik konusunda bir ekibi bulunduğunu, bunun da iyi seçilmiş bir konu olduğu değerlendirmesini yaptı.

Türkiye'nin Alpler'den Himalayalar'a uzanan hat içerisindeki deprem riskli ülkelerden biri olduğunu ve son yüzyılda Türkiye'de yıkıcı nitelikte 60 depremin meydana geldiğini dile getiren Özhaseki, 6 Şubat'taki, 11 kentte 14 milyon kişiyi etkileyen depremlerde 50 bini aşkın vatandaşın yaşamını yitirdiğini anımsattı. Depremin etkilediği şehirlerde çok sayıda tarihi eserlerin ve tarihi binaların da zarar gördüğünü aktaran Mehmet Özhaseki, öncelikli amaçlarının yuvalarını kaybeden vatandaşlar için konut inşa etmek olduğunu söyledi. Halihazırda 200 binden fazla konutun inşasının hızla devam ettiğini, deprem bölgesinde Yerinde Dönüşüm Projesine 250 binden fazla başvuru yapıldığını ifade eden Özhaseki, projeye başvuranların hibelerle, kredilerle destekleneceğini, bu kişilerin kendi evlerini inşa etmelerine yardımcı olunacağını belirtti. Kahramanmaraş merkezli depremlerin Anadolu'da son bin yılda yaşanan en büyük afet olduğuna işaret eden Özhaseki, bir yandan şehirleri yeniden inşa ettiklerini, diğer yandan da söz konusu konutların güvenilir, dayanaklı olmasına dikkat ettiklerini ve sıfır atık anlayışına uygun "akıllı şehirler" kurmaya çalıştıklarını aktardı.

SIFIR ATIK DANIŞMA KURULU'NUN İLK YÜZ YÜZE TOPLANTISI İSTANBUL'DA

Sıfır Atık Danışma Kurulu'nun ilk toplantısının BM Habitat İcra Direktörü Maimunah Mohd Sharif'in Türkiye ziyareti sırasında çevrimiçi olarak düzenlendiğini hatırlatan Bakan Özhaseki, kurulun çok sayıda ülkeden katılım olacak ilk yüz yüze toplantısının 1 Kasım'da İstanbul’da yapılacağını açıkladı. Özhaseki, İstanbul'da açılması planlanan BM Habitat Ofisi'nin, Sıfır Atık Danışma Kurulu’nun çalışmalarına destek ve katkıda bulunacağını belirtti.

6 Şubat'taki depremler ve Türkiye'nin doğal afetlerden etkilenen ülkelere yardım faaliyetlerine ilişkin sorularını da yanıtlayan Özhaseki, yeryüzüne çok yakın bir noktada meydana gelen depremin binlerce yıllık tarihe sahip eski şehirleri etkilediğine değindi. Depremden etkilenen kentlerin zemininin mikro haritalama çalışmalarıyla incelendiğini, inşa edilmesi planlanan yapıların 10 şiddetine kadar dayanıklı ve sağlam olacağını belirten Özhaseki, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinde deprem bölgesinde yuvalarını kaybeden herkese konutlarını en kısa sürede teslim edeceklerini söyledi. Depremlerin ardından Türkiye'nin kenetlendiğine işaret eden Özhaseki, "Deprem bölgesinde yaşayan çocuklara bisikletlerini gönderen çocuklar gördük. Ve bazı kişilerin Hac vecibelerini erteleyip paralarını deprem bölgesine gönderdiklerine şahit olduk. Depremlerin üzerinden dört ay geçti, bu böyle devam ediyor." dedi. Bakan Özhaseki, Türiye'nin gayri safi milli hasılasına oranla dünyada en çok insani yardım yapan ülke sıralamasında birinci olduğunu ve siyasi gündemi bir kenara bırakarak tüm yardıma muhtaç insanlara yardım için ellerinden gelenin en iyisini yaptıklarının altını çizerek, Türkiye'nin depremden etkilenen Fas ve sel felaketine maruz kalan Libya'ya yardım önerisinde bulunduğunu, her iki ülkenin de istemeleri halinde Türkiye'nin elinden gelen tüm yardımı yapmaya hazır olduğunu sözlerine ekledi.

Bitlis'in Adilcevaz ilçesi sınırlarında bulunan Arin Gölü kuraklık ve iklim değişikliği nedeniyle duvarlar kalıntıları ile mikrobiyalitlerin ortaya çıkmasına neden oldu.

Dünya Bankası, Karadeniz'in Mavileştirilmesi (BBSEA) GEF Bölgesel Projesi için kullanılacak 6,39 milyon dolarlık Küresel Çevre Fonu (GEF) hibesine onay verdi.

7 Aralık Salı günü gerçekleştirilen etkinliğin açılış konuşmalarını, Türk-Alman Enerji Forumu’ndan Alman Federal Ekonomi ve Teknoloji Bakanlığı İkili Enerji İş Birliği Bölümü Direktör Yar dımcısı Beatrix Massig, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji Politikaları ve Teknoloji Dairesi Başkanı Dr. Fazıl Kaytez ile Alman Enerji Ajansı (dena) Enerji Sistemleri ve Enerji Hizmetleri Bölüm Başkanı Hannes Seidl yaptı.

İklim hedeflerine ulaşmak için birçok ülkenin ye- şil hidrojen ithal edeceğini belirten Seidl, Türkiye’nin bu pazardan pay alabileceğine dikkat çekti. Seidl, “Türkiye, yenilenebilir enerjiden yeşil hidrojen üreterek, küresel çapta yeni oluşan bu enerji pazarında en başından itibaren yerini alabilecek büyük bir potansiyele sahip. Bugün tanıtımını yaptığımız bu çalışma, Almanya ve Türkiye arasında bu alandaki iş birliğini güçlendirmek için önemli, aynı zamanda heyecan verici bir fırsat sunuyor” şeklinde konuştu.

Kaynak: www.tenva.org

2019 yılı kasım ayındaki açılışla faaliyete geçen tesis kentin en önemli çevre projelerinden biri olarak gösterilirken, bu süreçte evsel atıklar da ekonomiye kazandırıldı. Depolama sahasını kent ormanına dönüştürme çalışmaları kapsamında 60 dönüm alan da rehabilite edilerek ağaçlandırıldı.

Kapasite iki kata çıktı

Tesisin 15 megavat kurulu güce sahip enerji üretim kapasitesi 1,5 yılda 32 megavata çıkarıldı. Şu an yılda yaklaşık 162 milyon metreküp metan gazını bertaraf eden tesis, ayrıca 323 milyon kilovat saat elektrik enerjisi üretiyor. Bu miktar yıllık 190 bin hanenin enerji kullanımına karşılık geliyor. Aynı zamanda bir eğitim merkezi olarak da çalışan tesis, her yaş ve gruptan misafirlerini kabul ediyor.

Enerji Politikalarının Neoliberal Dönüşümü

AKP hükümetleri döneminde enerji sektörü, inşaat ve altyapı projeleri kadar önemli bir yatırım alanı haline gelmiştir. Neoliberal politikaların etkisiyle enerji sektörü, yeniden yapılandırılmış, özelleştirmeler teşvik edilmiş ve kamu hizmetleri özel sektöre devredilmiştir (Akın, 2020). Bu politikalar doğrultusunda devlet, kamu varlıklarını özelleştirirken özel sektörün enerji üretimindeki rolünü artırmıştır. Ancak bu süreç, kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtlara dayalı termik santrallerin yaygınlaşmasına ve bu santrallerin çevresel zararlarına rağmen teşvik edilmesine yol açmıştır (Çalışkan, 2021).

Kapasite Mekanizmasının İşleyişi

2018 yılında uygulamaya konulan kapasite mekanizması, yerli kömür, doğal gaz ve bazı hidroelektrik santrallere sabit bir destek sağlayarak enerji arz güvenliğini garanti altına almayı hedeflemektedir. Bu mekanizmanın amacı, elektrik üretiminde herhangi bir arz sıkıntısı yaşanması durumunda belirli santrallerin devreye girmesini sağlamak ve bu santrallerin operasyonel maliyetlerini desteklemektir (Yılmaz, 2023). Ancak Türkiye’de uygulanan kapasite mekanizması, enerji piyasasında arz fazlası bulunmasına rağmen devreye girmekte, eski ve yüksek emisyonlu kömür santrallerinin faaliyetlerini sürdürmesine yol açmaktadır (TEİAŞ, 2023).

Kömürlü Termik Santrallere Sağlanan Devlet Destekleri

2023 yılında kapasite mekanizması kapsamında Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralleri’ne yaklaşık 173 milyon TL’lik bir destek sağlanmıştır. Bu destek, bu santrallerin piyasa koşullarında rekabet edememesine rağmen faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanımaktadır. Özellikle yerli kömür kullanımını teşvik eden devlet politikaları, ithal kömür ve doğal gaz kullanan santrallere de yerli kaynak kullanım oranları doğrultusunda destek sunmaktadır (EPDK, 2023). Bu durum, aslında kapasite mekanizmasının bir arz güvenliği mekanizmasından ziyade, fosil yakıt teşvik sistemine dönüştüğünü göstermektedir.

Ekonomik ve Çevresel Sonuçlar

Kapasite mekanizmasının işleyişi, enerji piyasasında arz fazlası bulunmasına rağmen eski santrallerin desteklenmesine neden olmaktadır. Bu santrallerin faaliyetlerini sürdürmesi, çevresel açıdan ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Özellikle Akbelen Ormanı’nın yok edilmesi sürecinde Yeniköy ve Kemerköy Santralleri’nin kömür sahalarını genişletmek amacıyla yürüttükleri faaliyetler, çevreye ve yerel topluluklara ciddi zararlar vermektedir (Demir, 2023). Ayrıca bu santrallere yapılan ödemeler, kamu kaynaklarının özel sektör lehine kullanılması eleştirilerine yol açmaktadır. Devlet, bu santrallere piyasa fiyatlarının altında üretim yapmalarını sağlayacak destekler sunarken, bu maliyetler TEİAŞ’ın iletim tarifeleri yoluyla tüm tüketicilere yansıtılmaktadır (TEİAŞ, 2023).

Sonuç

Türkiye’nin enerji politikalarının neoliberal dönüşümü, kömürlü termik santrallere verilen desteklerle şekillenmiş ve bu santrallerin faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanımıştır. Kapasite mekanizması, arz güvenliği sağlama amacıyla devreye sokulmuş olsa da, fiilen fosil yakıt teşvik sistemine dönüşmüştür. Bu politikaların çevresel, ekonomik ve toplumsal sonuçları, devletin fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesi gerektiğini göstermektedir. Türkiye’nin enerji politikalarının uzun vadeli sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

**Kaynakça**

- Akın, S. (2020). Türkiye'de Neoliberal Enerji Politikaları ve Kömür Santralleri. *Enerji Araştırmaları Dergisi*, 15(2), 45-67.

- Çalışkan, D. (2021). Kapasite Mekanizmasının Türkiye'deki Enerji Sektörüne Etkileri. *Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi*, 10(3), 109-124.

- Demir, H. (2023). Akbelen Ormanı ve Kömür Santralleri: Yerel Direniş ve Ekolojik Tahribat. *Çevre Politikaları Dergisi*, 5(1), 76-89.

- EPDK. (2023). Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği. *Resmi Gazete*, 27 Ocak 2023.

- TEİAŞ. (2023). Kapasite Mekanizması Raporu. Ankara: Türkiye Elektrik İletim A.Ş.

- Yılmaz, A. (2023). Türkiye'de Elektrik Arz Güvenliği ve Kapasite Mekanizması. *Enerji ve Çevre Dergisi*, 8(2), 33-54.

Çevre tahribatlarının etkileri, tüm toplumu kapsayan bir sorundur ve çevre koruma politikaları yalnızca seçim dönemleriyle sınırlı kalmamalıdır. Türkiye’nin iklim krizine karşı duyarlılığı, özellikle kıyı illeri ve iç bölgelerde belirgin bir şekilde artıyor. Sıcaklıkların ülke genelinde yükselmesi, birçok ilin yüksek sıcak hava dalgası riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Araştırmanın bulguları şu şekilde özetlenebilir:

- Türkiye’nin 81 ilinin yüzde 36’sı yüksek veya çok yüksek iklim riski altında.

- Sıcak hava dalgaları nedeniyle kentlerin yüzde 28’i yüksek zarar görebilirlik seviyesine sahip.

- En yüksek risk altında olan iller Amasya, Tokat, Mersin, Kahramanmaraş, Kayseri, Muş ve Ağrı olarak tespit edildi.

- Türkiye genelinde sıcak günlerin sayısı artarken, tropik gecelerde de belirgin bir artış gözlemleniyor.

- Yağışlarda Karadeniz Bölgesi’nde artış görülüyor, ancak diğer bölgelerde durum değişken.

- Kuraklık riski, özellikle tarımsal üretimin yoğun olduğu 30 ilde yüksek.

- Orman yangınlarına maruz kalma riski, kıyı illerinde yüksek.

- Sel riski, özellikle kuzey illerinde yüksek ve birçok kritik altyapı bu risk altında bulunuyor.

Sonuç olarak, Türkiye’de iklim risklerine karşı önlemler alınması ve şehirlerin uyum kapasitelerinin artırılması gerekmektedir. İklim değişikliğine bağlı risklere maruziyeti azaltmak için öncelikli olarak riskli iller belirlenmeli ve bu illerde uygun stratejiler geliştirilmelidir. Özellikle kırsal ve tarımsal üretime dayalı bölgelerde kuraklık riski yönetilmeli ve altyapı geliştirilmelidir. Ayrıca, orman yangınları ve sel riskleri için etkili planlamalar yapılmalı ve doğal sistemlerin korunması sağlanmalıdır.

Gemi söküm endüstrisi, iş kazaları, ölüm oranları, çevre kirliliği ve toksik maddelere maruziyet gibi çeşitli sağlık ve çevre sorunlarına yol açmaktadır. Türkiye'nin İzmir iline bağlı Aliağa ilçesinde yürütülen gemi söküm faaliyetleri, uzun yıllardır çevresel ve işçi hakları ihlalleri ile gündemdedir. Brüksel merkezli NGO Shipbreaking Platform tarafından yayınlanan ve güncel veriler içeren "Türkiye’de Gemi Geri Dönüşümü" başlıklı rapor, bu sorunları detaylı bir şekilde ele almaktadır. Raporda, Aliağa'daki 22 gemi geri dönüşüm tesisinin faaliyetleri incelenmiş ve yedi ana bölümde çeşitli sorunlara dair veriler sunulmuştur.

Çevresel ve İşçi Sağlığı Sorunları

Raporun en önemli bulgularından biri, gemi söküm işlemlerinin çevresel etkileri ve işçi sağlığı üzerindeki olumsuz etkileridir. Aliağa'daki gemi söküm tesislerinde, her yıl onlarca asbestli geminin söküldüğü ve bu süreçte asbest ile diğer toksik maddelere maruz kalan işçilerin sağlık sorunları yaşadığı belirtilmiştir. Ayrıca, çevre kirliliği ve tehlikeli atıkların yanlış yönetimi gibi sorunlar da raporda vurgulanmıştır. Özellikle asbest, Türkiye’de en fazla tartışılan çevre kirliliği kaynaklarından biridir ve endüstriyel anlamda en ciddi risk, gemi söküm sanayisinde ortaya çıkmaktadır.

 Erozyon ve Morfolojik Değişiklikler

Aliağa'daki gemi söküm faaliyetleri, kıyı şeridinde erozyon ve morfolojik değişikliklere neden olmaktadır. Uydu görüntüleri, kıyı alanındaki gemi ve platformların karaya çekilmesi ve dolgu/kazı çalışmalarından kaynaklanan değişiklikleri ortaya koymuştur. Kıyı şeridinin yıpranmış bir görünüme büründüğü ve sürekli olarak erozyona uğradığı tespit edilmiştir. Beton zeminlerin yapısal bütünlüğü ve kirliliği tutma kabiliyeti hakkında soru işaretleri bulunmakta; bazı alanlarda beton zeminin eksik olduğu ve bu durumun toprak kirlenmesi riskini artırdığı belirtilmektedir.

Yetersiz Denetim ve Hukuki Çerçeve

Raporda, Aliağa’daki gemi söküm tesislerinin çevre lisansından ve ÇED sürecinden muaf olduğu vurgulanmaktadır. Bu durum, büyük bir çevresel denetim boşluğu yaratmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın verdiği izinlerin hangi kriterlere göre kontrol edildiği açık değildir. Bakanlıkların yürüttüğü izin süreçleri ve verdiği izinlerin kâğıt üzerinde kaldığı, gerçek bir değerlendirme içermediği belirtilmektedir. Ayrıca, gemi söküm faaliyetlerini denetleyecek ve standartlaştıracak hukuksal bir çerçeve bulunmamaktadır.

### Atık Yönetimi ve Asbest Sökümü

Asbest yönetimi, büyük bir sorun olarak raporda yer almaktadır. Resmi belgelerde asbest söküm miktarları hakkında çelişkiler bulunmakta ve işçilerin eğitimsiz şekilde asbest söktüğü ifade edilmektedir. İşçiler, gemi atıklarının sadece küçük bir kısmının toplandığını, geri kalanının ise ya gömüldüğünü ya da yakıldığını belirtmiştir. Fırtınalı havalarda, atıkların denize döküldüğü ve metal parçaların da denize atıldığı ifade edilmiştir.

 Sonuç

Rapor, Aliağa’daki gemi söküm faaliyetlerinin çevre ve halk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini açıkça ortaya koymaktadır. Gemi söküm tesislerinin çevresel yönetim ve işçi sağlığı açısından karşılaştığı sorunlar, ciddi reformlar ve denetim mekanizmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Özellikle asbest ve tehlikeli atık yönetimi konusunda daha sıkı düzenlemeler ve etkili denetimlerin hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

TEMA Vakfı, yıllardır hazırladıkları raporların sonuçlarını kamuoyuyla paylaşarak Türkiye’nin madencilik sorununa dikkat çekiyor. Ülkemizde altın bulmanın zorluğunu ve bu süreçte yaşanan çevresel yıkımı vurguluyor: Altın miktarının son derece düşük olduğu, dağların ve taşların siyanürle tarandığını belirtiyor. Bu durum, kamuoyunda geniş yankı uyandırmasa da çevreciler ve bazı gazeteciler bu felakete dikkat çekmeye çalışıyor.

Ancak gerçekler daha da ürkütücü: Türkiye’nin maden arama ruhsatlarının büyük bir kısmı, çevresel etki değerlendirme (ÇED) raporları olmadan onaylanmış. Özlem Songül Ayanoğlu’nun raporuna göre, 525 ÇED raporu sürecinin 480’i ya onaylanmış ya da gerekli bulunmamış. Bu durum, dağların, ormanların ve tarım alanlarının büyük bir tahribata uğramasına yol açıyor. Tarım, hayvancılık ve doğal yaşam büyük zarar görmekte, su kaynakları kirlenmektedir.

Çevreciler ve gazeteciler, bu durumun farkındalığını artırmaya çalışırken, birçok maden arama ruhsatının neden verildiğini sorguluyor. Bu izinlerin, ülkedeki çeşitli doğal kaynakları talan eden şirketlere verildiği ve bu durumun köylüleri ve yerel halkı olumsuz etkilediği belirtiliyor. Murat Kurum ve diğer yetkililerin, bu izinleri nasıl verdikleri ve bu durumun arka planındaki resmi ve gayri resmi kâr ilişkileri merak ediliyor.

Tüm bu tahribat ve yıkıma rağmen, yerel halkın ve köylülerin bu duruma karşı tepkisiz kalmasının arkasında paranın etkisi olduğu iddia ediliyor. Maden şirketlerinin verdiği yüksek tazminatlar, köylüleri susturmakta ve çevresel felaketlerin göz ardı edilmesine neden olmaktadır.

Sonuç olarak, madencilik faaliyetleri Türkiye'nin doğal zenginliklerini büyük bir hızla tüketirken, ülkenin geleceği ve ekosistemleri tehdit altında kalmaktadır. Toplumun bilinçlenmesi ve bu konuda daha etkin önlemler alınması gerekmektedir.

Giriş

Küresel iklim krizi ve ekonomik krizler, birbirini etkileyen ve güçlendiren sorunlardır. Bu bağlamda, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP28), küresel emisyonların 2030’da 2010 seviyesinin yüzde 45 altına indirilmesini ve 2050’de sıfırlanmasını hedeflemektedir. Ancak, COP28'in Dubai’de yapılması ve ADNOC CEO’su Sultan Al-Jaber’in başkanlık yapması, zirvenin fosil yakıt lobilerinin etkisi altında olduğu yönünde tartışmalara neden olmuştur.

Küresel Emisyon ve Fosil Yakıt Üretimi

Stockholm Çevre Enstitüsü (SEI), Climate Analytics, E3G, Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü (IISD) ve BM Çevre Programı (UNEP) tarafından hazırlanan Üretim Açığı Raporu, hükümetlerin 2030’da 1,5 °C ısınma hedefinin iki katı kadar fosil yakıt üretmeyi planladığını ortaya koymuştur. Ayrıca, kömür üretiminin 2040’a kadar neredeyse tamamen sonlandırılması ve 2050’ye kadar petrol ve gaz üretiminin 2020 seviyelerinin en az dörtte üç oranında azaltılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, mevcut durum gösteriyor ki hükümetler bu hedeflere ulaşmakta başarısız olmaktadır. Örneğin, hükümetler önümüzdeki 10 yılda 1,5 °C ısınma hedefiyle uyumlu olandan yüzde 460 daha fazla kömür, yüzde 82 daha fazla gaz ve yüzde 29 daha fazla petrol üretme yolunda ilerlemektedirler.

Türkiye'nin Durumu

Türkiye, 2053’te net sıfır emisyon hedefini açıklamış olsa da, yeni kömürlü termik santrallerin geliştirilmesi konusunda Avrupa’daki tek istisna olarak dikkat çekmektedir. 2023 itibarıyla Türkiye, Avrupa’da termik santral kapasitesini artıran tek ülke olmuştur. Türkiye’nin Ulusal Enerji Planı, mevcut kömür santrallerinin teknik ve ekonomik ömürlerini tamamlayana kadar faaliyet göstermelerini öngörmektedir. Bu durum, ülkenin uzun vadeli iklim hedefleriyle çelişmektedir.

Kömürden Çıkış Stratejileri

Kolombiya gibi kömür ihracatçısı ülkeler, kömürden çıkış ittifaklarına katılmakta ve kömür finansman imkanları hızla azalmaktadır. Ancak, Türkiye’de elektrik üretim lisansının süresi 2050 yılı sonrasına dek uzanan termik santraller bulunmaktadır. Türkiye, mevcut piyasa şartlarında kömür yatırımlarında ısrar etmek yerine, aşamalı olarak kömürden çıkmayı ulusal bir hedef olarak benimsemelidir. Kömürden çıkış stratejilerinin uygulanması, Türkiye’nin enerji maliyetlerini düşürecek, dışa bağımlılığı azaltacak, karbonsuzlaşmaya dayalı bir sanayiye geçişi sağlayacak, yeni istihdam alanları yaratacak ve enflasyonla mücadele gücünü artıracaktır.

Sonuç ve Öneriler

Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi çerçevesinde kömürden çıkış stratejilerini benimsemesi, enerji bağımsızlığı ve ekonomik istikrar için kritik bir adımdır. Yenilenebilir enerjiye dayalı bir ekonomiye geçiş, hem çevresel hem de ekonomik faydalar sağlayacaktır. Karar vericilerin bu konuda gerekli kararlılığı ve vizyonu göstermeleri, Türkiye’yi küresel ticarette önemli bir aktör haline getirebilir. İklim değişikliği ve ekonomik kalkınma arasındaki bu güçlü bağ, Türkiye’nin geleceği için büyük bir öneme sahiptir.

Küresel çapta, daha yaşanabilir bir iklim sağlamak için açılan yüksek profilli iklim davaları dikkat çekiyor. Bu davalarda alınan mahkeme kararları ise iklim adaleti açısından büyük önem taşıyor. Geçtiğimiz hafta, bu bağlamda kritik bir gelişme yaşandı.

AİHM, üç ayrı davada farklı kararlar alarak iklim krizinin insan hakları üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Bu kararlar, iklim aktivistlerinin AİHM nezdinde yaptığı başvuruların başarılı olduğunu gösteriyor. Ancak davaların gerekçeleri farklılık gösterse de, hepsi hükümetlerin iklim değişikliğiyle mücadelede yetersiz kalıp kalmadığını sorguluyor. Bazı hükümetler, bu tür davaların uluslararası mahkemeler yerine ulusal hükümetlerin konusu olması gerektiğini savundu.

İsviçre'deki İklim Davası

İsviçre'de, iklim değişikliği nedeniyle sağlık sorunları yaşayan yaşlı kadınlar, İsviçre hükümetinin iklim koruma konusunda yetersiz kaldığını iddia ederek dava açtı. İsviçre Federal İdare Mahkemesi, davayı reddetti, ancak davacılar AİHM'ye başvurdu. AİHM, İsviçre hükümetinin iklim koruma konusunda gerekli önlemleri almadığını ve bu nedenle davacıların insan haklarını ihlal ettiğine karar verdi.

'İklim Yaşlıları Davası'

İsviçreli yaşlı kadınların açtığı dava, “İklim Yaşlıları Davası” olarak adlandırılıyor. Kadınlar, aşırı sıcak hava dalgalarının sağlıklarını tehdit ettiğini belirterek İsviçre hükümetine karşı dava açmıştı. AİHM, davayı kabul ederek, yaşlı kadınların özel yaşam ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine hükmetti.

Portekizli Çocukların Davası

Diğer bir önemli dava ise, yaşları 8 ile 21 arasında değişen 6 Portekizli çocuğun 32 ülkeye karşı açtığı dava. Bu davada çocuklar, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede yetersiz kaldığını ve Paris Anlaşması'nın hedeflerine ulaşmadığını savunuyor. AİHM, davanın öncelikli olarak görülmesine karar vermişti, ancak Portekiz'de iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle davayı geri çevirdi.

Fransa’daki Davalar

Fransa'da ise Damien Careme adlı eski bir belediye başkanı, hükümetin iklim değişikliğiyle yeterince mücadele etmediğini iddia ederek dava açtı. Ancak, Careme'in artık yaşamadığı kasaba ilişkin davayı kabul etmedi.

AİHM'in verdiği kararlar, iklim değişikliğiyle mücadelede insan haklarının korunmasının önemini vurguluyor ve bu kararlar, diğer ulusal ve uluslararası davalar için emsal teşkil edebilir. Türkiye’nin AİHM kararlarına karşı tutumu bilinse de, iklim adaleti için alınan bu kararların uygulanması için uluslararası topluluk ve aktivistler mücadele etmeye devam edecektir.

Greta Thunberg’in, "Soykırımı durdurun, çocukları öldürmeyin!" şeklindeki çağrısı, iklim aktivizmiyle ilgili olarak küresel bir tartışmanın merkezinde yer aldı. Thunberg'in Filistin’e destek vererek iklim adaletini savunması, bazı çevreler tarafından iklim mücadelesine zarar verecek bir siyasi tutum olarak nitelendirildi. Ancak, bu görüş, iklim adaletinin yalnızca çevresel sorunlarla sınırlı olmadığına dair daha geniş bir anlayışın eksikliğini gösteriyor.

Çevre hareketlerinin temelinde yatan, sadece ekolojik değil aynı zamanda sosyal ve siyasi mücadeleler olduğunu vurgulamak gerekir. Brezilyalı aktivist Chico Mendes’in "Sınıf mücadelesi içermeyen ekoloji, bahçıvanlıktır" sözü, bu bağlamda önemli bir perspektif sunuyor. İklim krizi, yalnızca çevresel sorunları değil, aynı zamanda bu sorunların arkasındaki tarihsel ve politik güç dinamiklerini de kapsar. Savaşlar ve soykırımlar, ekolojik tahribatın temel nedenleri arasında yer alır ve bu bağlamda iklim adaleti, bu krizlerin kök nedenlerini ele almadan sağlanamaz.

Geçtiğimiz hafta Hollanda’daki büyük iklim eylemi sırasında, Thunberg'in Filistin’e destek veren konuşması büyük bir tartışma yarattı. Bazı eleştirmenler, Thunberg’in bu duruşunun iklim hareketinin etkisini zayıflattığını öne sürdü. Almanya’da bu durum, "persona non grata" ve "Denkverbot" kavramları üzerinden tartışıldı; yani, Thunberg’in siyasi görüşlerinin, iklim aktivizminin meşruiyetini tehdit ettiği iddia edildi.

Ancak, bu tartışma, adaletin çok boyutlu ve çok sesli bir mesele olduğunu göz ardı ediyor. İklim adaleti, sadece çevresel korumayı değil, aynı zamanda sosyal ve politik adaleti de içerir. Savaşlar ve soykırımların iklim değişikliğiyle ilişkisi, bu krizlerin çözümü için kapsamlı bir yaklaşım gerektirir. Thunberg’in Filistin’e verdiği destek, sadece bir siyasi pozisyon almak değil, aynı zamanda adaletin daha geniş bir anlayışını temsil eder.

Sonuç olarak, iklim aktivizmi, çevresel sorunları tek başına ele almak yerine, bu sorunların toplumsal ve siyasi bağlamlarını da göz önünde bulundurmalıdır. Adalet talebi, yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda sosyal ve politik bir sorumluluk olarak değerlendirilmelidir. Greta Thunberg’in duruşu, bu anlayışın bir yansımasıdır ve bu bağlamda, iklim aktivizminin ne kadar kapsamlı ve katılımcı olması gerektiği üzerine yeniden düşünmemizi gerektirir.

Ekolojik Yerel Yönetim Anlayışı

Ekolojik yerel yönetim, çevresel sürdürülebilirliği merkeze alan bir yönetim anlayışını ifade eder. Bu tür bir yönetim, çevresel yıkıma karşı koruyucu bir rol üstlenir ve bu amaca yönelik olarak çeşitli komisyonlar ve birimler aracılığıyla çalışır. Ekolojik bir yerel yönetim anlayışı, kentsel suçlardan arınmış ve yerinden, doğrudan demokrasiyle güçlendirilmiş bir yapıyı öngörür. Bu yapı, toplumun her kesiminin eşit katılımını sağlayarak, ekolojik bütünlüğü korumayı hedefler.

Toplumun İklim Algısı ve Yerel Yönetimlerin Rolü

Toplumun iklim krizi hakkındaki algısı, çeşitli araştırmalara göre, iklim kriziyle mücadelede en büyük sorumluluğun merkezi yönetimlere ait olduğu düşüncesini ortaya koymaktadır. Ancak, yerel yönetimlerin de iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir rol oynaması gerektiği vurgulanmaktadır. Yerel yönetimlerin, iklim değişikliği konusundaki performansı, toplum tarafından genellikle yetersiz bulunmakta ve bu durum, yerel yönetimlerin bu alandaki çabalarını artırmalarını gerektirmektedir.

Toplumun yerel yönetimlerden beklediği başlıca öncelikler arasında yenilenebilir enerji yatırımları ve altyapı geliştirmeleri yer almaktadır. Bu talepler, yerel yönetimlerin iklim değişikliğiyle mücadelede daha etkili ve kapsamlı stratejiler geliştirmeleri gerektiğini işaret etmektedir.

Türkiye’nin Ekonomik ve Çevresel Zorlukları

Türkiye, ekonomik kriz, yoksulluk, deprem riski, iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olayları ve çevresel sorunlar gibi çok boyutlu zorluklarla karşı karşıyadır. Bu bağlamda, yerel yönetimlerin rolü daha da kritik hale gelmektedir. Ekolojik ve toplumsal sorunlarla başa çıkmak için yerel yönetimlerin etkin bir şekilde çalışması, sürdürülebilir çözümler üretmeleri büyük önem taşımaktadır.

Ekolojik Yaşamın Önündeki Engeller

Ekolojik yaşamın önündeki başlıca engeller şunlardır:

Doğanın Metalaştırılması: Doğal kaynakların ekonomik kazanç amacıyla kullanılması.

Emek Gücünün Sömürülmesi: İşçilerin adil olmayan çalışma koşullarına maruz kalması.

Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Artması: Kadınlar ve cinsiyet azınlıklarının eşitsizliklere maruz kalması.

Anayasal ve Demokratik Hakların Yok Edilmesi: Temel demokratik hakların ve anayasal güvencelerin ortadan kaldırılması.

Ekolojik Yerel Yönetimlerin Özellikleri ve Öneriler

Ekolojik yerel yönetimlerin şu özelliklere sahip olması önerilmektedir:

Bütüncül Ekosistem Yaklaşımı: Kentler ve kırsal alanlar, doğal ve kültürel varlıklar dahil bütüncül bir ekosistem olarak değerlendirilmelidir.

Küçük ve Sürdürülebilir Kentler: Kentlerin sınırsız büyümesinin önlenmesi ve sürdürülebilir küçük ve yavaş kentlerin oluşturulması hedeflenmelidir.

Afetlere Karşı Direnç: Kentler, afetlere karşı dirençli hale getirilmelidir. Afet birimleri kurulmalı ve toplumsal cinsiyete duyarlı afet planları hazırlanmalıdır.

Agroekolojik Çalışmalar: Kırsal yaşamı desteklemek amacıyla agroekolojik yöntemlerle üretim kooperatifleri kurulmalı ve geleneksel üretim desteklenmelidir.

Toplumun Rolü ve Hareketler

Tabandan örgütlenmiş iklim adaleti ve ekoloji hareketleri, ekolojik krizlerle başa çıkmak için kritik bir bileşendir. Bu hareketlerin desteklenmesi ve güçlendirilmesi, ekolojik ve toplumsal krizlerle mücadelede önemli bir rol oynar. Yerel yönetimlerin bu hareketlerle daha fazla işbirliği yapması, ekolojik krizlere karşı daha etkili çözümler geliştirilmesine katkıda bulunabilir.

Sonuç olarak, ekolojik krizlerle başa çıkmak ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek için güçlü bir yerel hareketlilik ve toplumun aktif katılımı gereklidir. Bu süreç, ekolojik ve toplumsal adaletin sağlanmasına yönelik kapsamlı stratejilerin oluşturulmasını ve uygulanmasını gerektirir.

 BAE İle İmzalanan Anlaşma ve Nükleer Enerji Alanındaki Ortaklık

19 Temmuz 2023 tarihinde Abu Dabi’de imzalanan anlaşma, Türkiye ile BAE’nin enerji ve doğal kaynaklar alanında stratejik işbirliğini artırma ve yeni projeler geliştirme hedefini ortaya koyuyor. Anlaşma kapsamında özellikle yenilenebilir enerji, temiz kömür ve nükleer enerji alanlarında yatırımlar yapılması öngörülüyor. Bu projelerden en dikkat çekeni ise 6 GW kapasiteli nükleer enerji santrali projesi. Anlaşmada yer alan maddelere göre, BAE nükleer enerji projelerinde yatırım fırsatlarını değerlendirecek, finansman sağlayacak ve Türkiye, projeler için gerekli sahaları tahsis edecek.

Anlaşmanın nükleer enerjiyle ilgili bölümü, 6000 MW’a kadar kapasiteye sahip bir nükleer santral projesini, nükleer yakıt imalatını, ileri nükleer reaktörlerin geliştirilmesini ve nükleer iş gücü ve tedarik zincirinin oluşturulmasını içeriyor. Bu bağlamda BAE’nin nükleer enerji sektöründeki deneyimi, Türkiye’deki potansiyel projeler için önemli bir rol oynayabilir. BAE, Arap dünyasının ilk nükleer enerji santraline sahip olup, bu konuda Güney Kore ile işbirliği yapmış durumda.

Sinop Nükleer Santral Projesi ve BAE’nin İlgisi

Türkiye’nin nükleer enerji alanındaki en büyük projelerinden biri olan Sinop Nükleer Santrali, maliyet artışları nedeniyle 2019 yılında askıya alınmıştı. Sinop’taki bu proje, Japonya ve Türkiye arasında yapılan bir anlaşma çerçevesinde 2013 yılında başlamış, ancak proje maliyetlerinin aşırı yükselmesi nedeniyle tamamlanamamıştı. Bu süreçte Sinop’taki nükleer santralin yapımının BAE’ye teklif edildiği iddiaları gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2022 yılında BAE’ye yaptığı ziyaret sırasında bu konu tekrar ele alındı, ancak daha sonra bu konuda resmi bir açıklama yapılmadı.

Sinop’taki nükleer santral projesine BAE’nin ilgi göstermesi, ülkenin nükleer enerji alanındaki yatırımlarını genişletme stratejisi ile de örtüşüyor. BAE, Güney Kore ile işbirliği yaparak kendi nükleer santrallerini geliştirdi ve bu tecrübeyi Türkiye’de de uygulamayı planlayabilir.

### Güney Kore’nin Rolü ve KEPCO’nun Türkiye İlgisi

BAE ile nükleer enerji konusunda işbirliği yapan Güney Koreli KEPCO (Korean Electric Power Corporation), Türkiye’de de nükleer enerji projelerine yatırım yapmak isteyen başlıca şirketlerden biri. KEPCO, BAE’deki Barakah Nükleer Enerji Santrali projesini başarıyla tamamlamış ve 2023 yılında Türkiye’ye bir ön teklif sunarak Sinop’ta bir nükleer santral inşa etme isteğini dile getirmiştir. Bu bağlamda KEPCO’nun 30 milyar dolarlık bir yatırımla Sinop’ta dört nükleer reaktör kurmayı hedeflediği bilinmektedir.

Güney Kore, 2030 yılına kadar dünya genelinde 10 nükleer reaktör ihraç etmeyi planlamaktadır ve Türkiye de bu ülkeler arasında önemli bir pazar olarak değerlendirilmektedir. Ancak KEPCO’nun yolsuzluk skandalları ve güvenlik sertifikaları ile ilgili sorunlar, bu projelerin hayata geçmesi konusunda bazı soru işaretlerini de beraberinde getiriyor.

Türkiye’nin Nükleer Geleceği ve Stratejik Ortaklıklar

Türkiye, enerji bağımsızlığını sağlamak ve nükleer enerji alanındaki yatırımlarını genişletmek için BAE, Güney Kore, Rusya ve Çin gibi ülkelerle işbirliği yapmayı planlıyor. Mersin Akkuyu Nükleer Santrali, Rusya’nın devlet şirketi Rosatom ile işbirliği içinde yürütülen bir proje olarak öne çıkarken, Sinop ve Trakya’da yapılması planlanan santraller için diğer ülkelerle görüşmeler sürdürülüyor.

BAE’nin, Güney Koreli KEPCO ile Türkiye’de nükleer enerji projeleri geliştirme olasılığı oldukça yüksek. Akkuyu’da Rosatom’un sahip olduğu yüzde 49’luk hissenin satışıyla ilgili görüşmeler de devam ediyor ve BAE bu hisselere talip olabilir.

 Sonuç

Türkiye’nin nükleer enerjiye olan ilgisi, bölgesel enerji arz güvenliğini artırma ve enerji bağımsızlığını sağlama stratejisinin bir parçası olarak karşımıza çıkıyor. BAE ile yapılan anlaşma, bu hedefe ulaşma yolunda önemli bir adım olabilir. Nükleer enerji projeleri, hem teknoloji transferi hem de finansman açısından dış ortaklıklar gerektiren büyük projeler olarak dikkat çekiyor. BAE, Güney Kore gibi ülkelerin tecrübesi ve finansal desteği ile Türkiye, nükleer enerji alanında önemli bir oyuncu haline gelebilir. Ancak bu projelerin hayata geçirilmesi, teknolojik altyapı, finansman ve güvenlik gibi konularda dikkatli bir şekilde yönetilmeli ve uluslararası standartlara uygun şekilde yürütülmelidir.

YENİ BİR İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI

NÜKLEER SANTRALLER 2030’A KADAR GÜNDEMDE

• Daha önceki eylem planlarında olmayan Adil Geçiş ve Karbon Fiyatlandırma başlıkları bu eylem planında ilk kez yer aldı.

Emisyon azaltım planında yenilenebilir enerji ve nükleere ağırlık verildiği görülüyor. Nükleer enerjide kurulu kapasitenin 4800 MW’a çıkarılması hedefiyle üç santralin (Akkuyu, Sinop, İğneada) 2030’a kadar gündemde olacağını görüyoruz.

• Türkiye’de sera gazı emisyonlarının yüzde 70’den fazlası enerji sektöründen geliyor. Planda emisyon azaltım planında yenilenebilir enerji ve nükleere ağırlık verildiği görülüyor. Nükleer enerjide kurulu kapasitenin 4800 MW’a çıkarılması hedefiyle üç santralin (Akkuyu, Sinop, İğneada) 2030’a kadar gündemde olacağını görüyoruz. Bunun yanında modüler denen küçük nükleer santrallere de eylem planında yer verildi.
• Başlığında azaltım stratejisi denen planın en büyük eksikliği kömür ve gazdan çıkış için maalesef göndermenin ve takvimlendirmenin olmaması. Fosil yakıtlarla çalışan santralleri kapatmaya ya da sayısını azaltmaya yönelik herhangi bir eylem planda yer almıyor. Hatta planda kapatmaya dair bir planlama yer almadığı gibi eski termik santrallerin “temiz kömür” teknolojileri ile dönüştürülmesinden bahsediliyor. Bu da kömürden çıkılmayacağı anlamına geliyor.
• Burada daha çok teknolojiden faydalanılarak, “Fosil yakıtlara dayalı santraller için karbon yakalama, kullanma ve depolama gibi emisyon azaltımına yönelik teknolojilerin, ekonomik potansiyelinin, uygun tedarik zinciri altyapısının ve süreçlerinin araştırılması ve hedeflerin belirlenmesi” gibi bir hedefin konulduğu görülüyor.
• Özellikle enerji sektörü özelinde, yenilenebilir enerji kaynaklarından maksimum düzeyde yararlanılması ve fosil yakıtların kullanımının minimize edilmesi hedefleniyor. Rapor, özellikle güneş ve rüzgar enerjisi gibi temiz enerji kaynaklarının kapasitelerinin artırılmasını vurguluyor. Bunun yanı sıra, binaların enerji verimliliğini artırmak ve enerji tüketimini azaltmak için modern izolasyon teknikleri ve akıllı bina teknolojilerinin kullanılmasını teşvik ediyor.

Uzmanlar, bu kadar çok yenilenebilir enerji yatırımının başta ormanlar olmak üzere karbon yutak alanlarına zarar verdiği görüşünde. Özellikle eylem planında HES’lerin artırılması ve kapasitenin 35 bin MW’a çıkarılması hedefleniyor. HES’lerin akarsular üzerinde yarattığı tahribatlar uzun yıllardır Türkiye’nin gündeminde olan bir konu.

HES’LERİN ARTIRILMASI PLANLANIYOR

• Uzmanlar, bu kadar çok yenilenebilir enerji yatırımının başta ormanlar olmak üzere karbon yutak alanlarına zarar verdiği görüşünde. Özellikle eylem planında HES’lerin artırılması ve kapasitenin 35 bin MW’a çıkarılması hedefleniyor. Türkiye’nin elektrik kurulu gücü 106 bin MW. Yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam kurulu güç içindeki payı yüzde 53 civarında. Hali hazırda Türkiye’de kurulu gücün en büyük kısmını 31 bin 596 MW ile HES’ler oluşturuyor. HES’lerin akarsular üzerinde yarattığı tahribatlar uzun yıllardır Türkiye’nin gündeminde olan bir konu.
• Karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin Türkiye’de uygulaması yok ancak planda bu teknolojilere altyapı oluşturulması bakımından atıf yapılıyor. Bu teknolojilerin iklim değişikliğine ve sera gazı emisyonlarının azaltımına olumlu etkisi tüm dünyada hala tartışma konusu. Bu teknolojilerin kullanılması için yoğun bir enerji kullanımına ihtiyaç var. Bu enerji nereden karşılanacak, maliyetleri ne olacak yönünde bazı belirsizlikler hakim. Eylem planının odağında bu teknolojilerin çok fazla yer alması dikkat çeken konuların başında geliyor.
• 2053’e kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için geliştirilen çeşitli stratejilerin açıklandığı eylem planı raporunda yer alan stratejiler arasında, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) mevzuatına “karbon içeriği” eklenmesi planı da bulunuyor. Bu değişiklik, özellikle taşımacılık sektöründe fosil yakıtların kullanımını azaltmayı ve elektrikli araç kullanımını artırmayı hedefliyor. Türkiye’de ulaştırma sektörü, artan araç sahipliliği ve fosil yakıt kullanımından kaynaklı emisyonlarda büyük bir artışa neden oldu. 2002-2022 arasında motorlu taşıt sayısı üç kat arttı ve bu artış, ulaştırma sektörü emisyonlarının yükselmesine sebep oldu. Karbon vergisi ile fosil yakıt kullanımının azaltılması ve elektrikli araçlara geçişin teşvik edilmesi, emisyon azaltımı açısından önemli.
• Eylem planındaki Binalar başlığı altında daha çok enerji verimliliğine odaklanıldığını görüyoruz. Burada Neredeyse Sıfır Enerjili Binalar (NSEB) kavramı önceliklendiriliyor. Tüm yeni yapılacak binaların bu konsepte uygun olarak yapılmasına yönelik yasal düzenlemenin geliştirilmesi hedefleniyor. NSEB yaklaşımı daha az enerji kullanılması ve yeni binaların tamamında 2026’dan sonra metrekare sınırlaması getirmeksizin uygulanması olarak ele alınmış. Mevcut binalarda bu nasıl uygulanacak kısmı ise net değil. Kentsel dönüşümdeki binalara ilişkin ise enerji verimliliği uygulaması yok. Bu eylem planında depremle ilgili kısımların girmediğini görüyoruz, girmemesi eksik bir boyut.

Dünya Bankası, ilk üç yıl içinde Türkiye’ye 18 milyar dolarlık finansman sağlayacak. Böylece Orta Vadeli Program’ın (OVP) açıklanmasının ardından Türkiye'ye aktarılan kaynak tutarı, devam eden 17 milyar dolarlık programa 18 milyar doların daha eklenmesiyle birlikte 35 milyar dolara yükseltildi. 

DÜNYA BANKASI FİNANSMAN SAĞLAYACAK

Gerçek bir AKP dönemi iş insanı portresine sahip Abdullah Tivnikli’nin yaşamı boyunca attığı her adım, aldığı her karar, bulunduğu her pozisyon, geride bıraktığımız 23 yıllık AKP Türkiye’sinin hızlandırılmış filmi gibi bir tablo sunuyor. Ahbap çavuş ilişkilerinin, yandaş kayırmalarının, özelleştirmeyle sermaye transferlerinin ve usulsüz kredi dağıtmaların sebep olduğu sonuçlar, gözümüzün önünden kayıp giden geleceğimizle birlikte yanan ormanlar ve yok olan ekosistem olarak karşımıza çıkıyor.

Son günlerde yaşanan Diyarbakır'ın Çınar ve Mardin'in Mazıdağı ilçelerinde çıkan ve 15 kişinin hayatını kaybetmesine yol açan yangınlar, baş şüpheli olarak Dicle Elektrik Dağıtım AŞ'yi (DEDAŞ) işaret ediyor. Yangının, DEDAŞ’ın yıllardır ihmal ettiği bakım ve onarımlar nedeniyle çıktığı ihtimali güçleniyor. Görgü tanıkları, yangının elektrik telleri nedeniyle başladığını belirtirken, DEDAŞ, yangınla ilgili suç duyurusunda bulunmayı tercih etti. Elektrik Mühendisleri Odası Diyarbakır Şubesi, yangın bölgesindeki elektrik iletim hatlarında gerekli önlemlerin alınmadığını ve bakım çalışmalarının ihmal edildiğini açıkladı. Bölgenin afet bölgesi ilan edilmesi gerektiği bildirilen raporda, yangın sonrası soğutma çalışmalarının yetersiz olduğu ve yeni yangınlara yol açabilecek riskler içerdiği vurgulandı. Başsavcılık, daha detaylı bir ara raporun hazırlanmasını ve havadan çekilen fotoğrafların incelenmesini talep etti.

Tüm bu olayların arka planında, AKP döneminin özelleştirme politikalarına ve yandaşlık yoluyla devşirilen sermaye transferlerine dair geniş bir değerlendirme yapmak gerekiyor. 2013 yılında özelleştirilen DEDAŞ, Eksim Holding tarafından satın alındı. Eksim Holding’in kurucusu Abdullah Tivnikli, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yakın çevresindeki isimlerden biriydi. Tivnikli, Türk Telekom’un özelleştirilmesinde de önemli bir rol oynamış ve bu süreçte AKP hükümeti üzerinde büyük bir etkiye sahip olduğu öne sürülmüştü. Ayrıca, Tivnikli'nin, elektrik dağıtım şirketi DEDAŞ’a Kuveyt Türk Bankası aracılığıyla tartışmalı bir yöntemle kredi verdiği de gündeme geldi.

Abdullah Tivnikli'nin yaşamı ve kariyeri, AKP dönemi özelleştirmelerinin ve sermaye transferlerinin ne tür sorunlara yol açtığını ve bu süreçlerin kamusal hizmetlerin kalitesini nasıl etkilediğini gösteren bir örnek teşkil ediyor. Türkiye’de elektrik dağıtımının kamusal bir hak olarak kalması ve özel şirketlerin insafına bırakılmaması gerektiği bir kez daha ortaya çıkıyor.

Toz taşınımının İç Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Batı ve Orta Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun batısında etkili olduğu görüldü. Ülkenin farklı noktalarında toz taşınımı nedeniyle atmosferin hava kalitesini etkileyen partikül madde oranlarında artış görüldü.

TOZ TAŞINIMININ BAZI BÖLGELERDE ETKİLİ OLDUĞU GÖRÜLDÜ

Prof. Dr. Murat Türkeş: “Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasının 2041-2070 ve 2071-2099 dönemlerinin tüm senaryolarında Türkiye’de hem Akdeniz ikliminin hem de kum/toz fırtınalarının elverişli olduğunu, yarı kurak step ikliminin alanının da genişleyeceğini görüyoruz.”

TÜRKİYE’NİN BAZI BÖLGELERİNDE KURAK STEP İKLİM GÖRÜLECEK

• Özellikle orta ve kötümser senaryolara göre, yarı kurak step iklimi alanını İç Anadolu’da genişleyecek, batı ve güney bölgelerde Akdeniz iklimi alanı genişleyecek.
• Türkiye’de soğuk nemli iklim kuşakları daralacak, çok daha önemlisi Trakya’nın orta bölümünde bugünkünden çok daha kurak bir step iklimi oluşacak.
• Geleneksel Akdeniz iklim içerisindeki Güneydoğu Anadolu’nun Türkiye-Suriye sınırında, Kilis’ten Mardin’e kadar Harran Ovasını’da içeren geniş coğrafyada, bugün bizde bulunmayan Suriye’nin kuzeyindeki daha kurak bir step iklimi ve onun ardından tam kurak ikliminin buradan Türkiye’ye girmesini bekliyoruz.
• Aynı şekilde bütün Akdeniz, Ortadoğu ve Güneybatı Asya bugünkünden çok daha sıcak olacağı için gelecekte bulunduğumuz coğrafya nedeniyle özellikle geçiş mevsimlerinde kum/toz fırtınaları daha fazla görülecek.

“Gelecekte daha fazla kum/toz fırtınalarına açık bir dönem bizi bekliyor. Özellikle hem orman yangınları açısından hem tarım açısından hem de kum/toz fırtınaları açısından çok daha kurak ve sıcak iklim koşulları bizi bekliyor.”

KUM VE TOZ FIRTINALARINA DAHA AÇIK BİR DÖNEM BİZİ BEKLİYOR

Birileri öyle istediği için imar planları yok sayılıyor, tavizler veriliyor, denetim mekanizması ortadan kaldırılıyor, istisnalar yaratılarak Türkiye yenilenebilir enerjide atağa geçiyormuş gibi gösterilmek isteniyor.

İMAR PLANI OLMAYAN ENERJİ SANTRALLERİ GELİYOR

Belirlenen alanlarda Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğüne veya sulama birliklerine ait tarımsal sulama amaçlı tesislerin elektrik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla DSİ Genel Müdürlüğü veya müdürlüğün izniyle sulama birlikleri tarafından yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı lisanssız elektrik üretim tesisi kurulabilecek.

MADEN İŞLETENLERE RAPOR ZORUNLULUĞU KALKIYOR

Santrallerin bu koşullar altında çalışması durumunda, zararın boyutu 40 yıllık senaryoda 13,5 milyar dolar, lisans sonuna kadar çalışmaları durumunda ise 44,5 milyar dolara ulaşıyor. İşletmecilerin zarar eden bir operasyonu sürdürmeleri beklenmediğinden bu santrallerin atıl varlıklar haline geleceği öngörülüyor.

SANTRAL İŞLETMECİLERİNİN ZARARLARI NASIL KARŞILANACAK?

• 2026 yılında Türkiye’de karbon fiyatı uygulamasının başlamasıyla beraber, kömürlü termik santraller lisans sürelerinin sonuna kadar toplamda 45 milyar dolarlık zarar ediyor.
• Karbon fiyatının uygulanmaya başlamasıyla beraber, 2026 yılından itibaren Türkiye’deki iki kömürlü termik santral dışında tüm santraller zarar etmeye başlıyor.
• Çalışma, 2026 yılından itibaren Türkiye’de uygulanacak karbon fiyatını, 2035’e kadar Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’ndeki (AB ETS) mevcut karbon fiyatının sadece üçte biri olarak devreye alıyor. 2035 sonrası için ise bu fiyat AB ETS’sinin ancak yarısına kadar yükseliyor. Bu kadar düşük seviyede varsayılan karbon fiyatı bile santrallerin zarar etmesine neden oluyor.
• Kömürden çıkış senaryosunda, 2021-2035 yılları arasındaki dönemde, elektrik üretiminde yerli kaynakların payı yüzde 51,3’ten yüzde 73,6’ya yükseliyor.
• Raporda, 2035 yılında kadar elektrik üretiminde AB ETS’nin mevcut karbon fiyatının üçte biri baz alınıyor, 2035 sonrası ise AB ETS karbon fiyatının yarısına kadar yükselen aşamalı bir karbon fiyatı uygulanması öngörülüyor. Bu durumda, 30 santralden ikisi dışında hiçbir kömürlü termik santralin kârlılığını sürdüremeyeceği sonucuna ulaşılıyor.
• Santrallerin bu koşullar altında çalışması durumunda, zararın boyutu 40 yıllık senaryoda 13,5 milyar dolar, lisans sonuna kadar çalışmaları durumunda ise 44,5 milyar dolara ulaşıyor. İşletmecilerin zarar eden bir operasyonu sürdürmeleri beklenmediğinden bu santrallerin atıl varlıklar haline geleceği öngörülüyor.
• Santrallerin lisans sürelerinin sonuna kadar işletmede kalacakları süre boyunca ortalama yıllık sağlık maliyetinin 10 milyar dolar olduğu görülüyor.

Bu santraller 40 yıldır kömürün gölgesinde yaşayanların sağlığına ve çevreye büyük zararlar vermesine rağmen Çelikler Holding tarafından işletilen Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne 688 MW kapasiteye sahip iki ünite daha eklenmesi planlanıyor. Afşin Elbistan A Santrali’ne yapılacak iki ek ünite aslında 688 MW büyüklüğünde yeni bir santral demek…

KAPASİTE ARTIŞI BAHANE, YENİ TERMİK SANTRAL ŞAHANE…

Afşin Elbistan Termik Santrali ile depolama tesisi yıllardır geçici faaliyet belgesi ile çalışmalarını sürdürüyor. Olası bir kapasite artışının gerçekleşmesi halinde mevcuttaki atık depolama sahası kullanılmaya devam edecek. İşin ilginci, varolan saha da 1 Ocak 2020 tarihinden beri geçici faaliyet belgesi ile işletiliyor. Yani dört yılı aşkındır düzenli depolama lisans belgesi alamamış durumda.

GEÇİCİ İZİN BELGESİYLE FAALİYETLERİNİ SÜRDÜRÜYOR

Tolgay, “Adalarda ulaşım başlı başına bir sorun. Büyükada’ya azman minibüsleri getirmek istiyorlar. Adalar Belediyesi ve Adalılar olarak bu kocaman minibüsleri burada istemiyoruz. Büyükada’da özellikle çok fazla turizm baskısı var.” diyor.

ADALAR’A KARTAL’DAN BÜYÜK MİNİBÜSLER GETİRİLİYOR

Kıyı peyzajının olmadığı, kıyıların dahil edilmediği bir imar planında korumadan bahsedilebilir mi? Mümkün değil… Tolgay, konuyla ilgili davaların açıldığını belirterek, “Arka taraflarda bağ, bahçe olan pek çok alan arsaya dönüştürülmüş durumda. Yakın zamanda bir inşaat furyası başlayacak” diyor.

KIYILAR DAHİL EDİLMEDEN ADALAR İÇİN İMAR PLANI YAPILDI

“Heybeliada Sanatoryumu’nun tamamının Diyanet’e devredilmek istenmesi meselesi var. Hemen yanına bir Kızılay kampı kurulmuş durumda, burası da eskiden sanatoryuma aitti. Burayı tamamen Diyanet’e devrederek dini bir alan yaratmaya çalışıyorlar.”

HEYBELİADA SANATORYUMU DİYANET’E VERİLMEK İSTENİYOR

Doğal alanlarda, korunan alanlarda, SİT bölgelerinde koruma/kullanma dengesinin ibresi hep kullanmadan yana çevrildi. İstanbul’un artık neredeyse sayılı nefes alınabilecek bölgelerinden biri olan Adalar’da bunun en tipik örneğinin zuhur ettiğini görüyoruz. Bu sistematik, bilinçli, topyekün rant, talan ve gasp odaklı politikalardan dönüş için çok köklü ve keskin bir zihniyet değişikliğine ihtiyaç var.

ADALAR’DA KIYILAR, ORMANLAR, DOĞAL ALANLAR TEHDİT ALTINDA

Gazze’de daha önce gıda üretimi için kullanılan 170 kilometrekarelik tarım arazisinin yaklaşık yüzde 40’ının tahrip edildiği sonucuna varıldı. İsrail tarafından başlatılan kara harekatının ilk haftalarına ait uydu görüntüleri, saldırıların Gazze’deki çiftlik ve meyve bahçelerinin yaklaşık yarısına yayıldığını, seraların ise neredeyse üçte birinin yok edildiğini gösteriyor. 

GAZZE’DEKİ TARIM ARAZİLERİNİN YÜZDE 40’I YOK EDİLDİ

World Weather Attribution grubunun önde gelen iklim bilimcilerinden oluşan uluslararası bir ekip tarafından yapılan hızlı ilişkilendirme analizine göre, Nisan ayında Asya’da milyarlarca insanı etkileyen 40 derecenin üzerindeki aşırı sıcaklıklar, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle daha sıcak ve daha olası hale geldi. Çalışma, iklim değişikliğinin şiddetlendirdiği sıcak hava dalgalarının Gazze’de yerlerinden edilen 1,7 milyon Filistinli için hayatı nasıl daha da zorlaştırdığını vurguluyor.

SICAK HAVA DALGALARI FİLİSTİN’DE HAYATI ZORLAŞTIRIYOR

Anayasa’nın 43’üncü Maddesi “Kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir” derken, 3621 Sayılı Kıyı Kanunu’nda paralel şekilde,“Kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır. Kıyı ve sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir” maddesi yer alıyor.

“MUÇEV şu anda Selimiye’de çok küçük bir marina işletiyor. Koyun hemen sağında şu ana kadar gizledikleri ama bizim belgesine ulaştığımız MUÇEV’e yeni bir kiralama daha söz konusu. Koyu MUÇEV’e kapatmak üzere bir çalışma yapıyorlar.”

SELİMİYE’DE MUÇEV’E YENİ YAT LİMANI ALANI KİRALANDI

“Ancak burada diğer yandan I. derece arkeolojik SİT alanında kalan Global Marina’nın “ÇED Gerekli Değildir” davasına devam ediyoruz. Burası Global Marin Sportif Denizcilik Turizm şirketinin sahibi Mahmut Saral’a ait. Zamanında yelkencilik okulu olarak izinlerini almış, bütün faaliyetleri eğitim ve spor amaçlı olmak zorunda. Onun dışında herhangi bir ticari faaliyet yapamaz. Ancak, anlaşması böyle olduğu halde bu görmezden geliniyor ve oraya marina yapılması için izin çıkartılmaya çalışılıyor.”

MUÇEV İŞGALİ BİTMEDEN GLOBAL MARİNA İŞGALİ BAŞLADI

“Sinpaş GYO tarafından yapılan otel ve devre mülk projesinin dörtte üçü tamamlandı. İnşaat yasağının başlamasına rağmen dağları taşları yerinden oynatıp indirmeye devam ediyorlar.”

SİNPAŞ, TURİZM SEZONUNDA İNŞAAT YASAĞINI TAKMIYOR

Greenpeace Akdeniz, sahillerde çevre tahribatının da altını çizerek açıkladığı kampanyasının özellikle Türkiye’de ekonomik eşitsizliklerin derinleştiği bu dönemde, sahiller gibi kamusal alanların herkesin erişimine açılmasını, sosyal adaletin sağlanması açısından kritik bir başlangıç noktası olarak tarif ediyor. 

GREENPEACE AKDENİZ, KIYI HAKKI İÇİN KAMPANYA BAŞLATTI

"Buradan çıkan sonuç, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na başvurusu yapılan her 10 projeden 9’unun aynı Bakanlığın vermiş olduğu kararlarla, çevresel etki değerlendirmesi sürecinin dışında bırakıldığıdır. Sadece bu istatistikler bile ÇED süreçlerinin işlevsizleştirildiğinin somut delilidir."

10 PROJEDEN 9’UNA YOL VERİLMİŞ

Marmara Denizi’ndeki kirliliğin boyutu İstanbul’un yaşadığı en önemli çevre sorunlarının başında geliyor. Deniz ekosisteminin olmazsa olmazı sudaki çözünmüş oksijen oranı pek çok noktada sıfıra inerken ve deniz ekosistemi tamamen yok olurken, müsilaj gibi gözle görülebilen çevresel sorunlar da gün yüzüne çıktı.

MARMARA DENİZİ’NDEKİ KİRLİLİĞİN BOYUTU VE MÜSİLAJ

• İstanbul’un 2023 verilerine göre su ihtiyacını karşılayan baraj kapasitelerinin yüzde 59,42’si Avrupa Yakası’nda, yüzde 40,58’i Asya Yakası’nda yer alıyor. Buna karşılık İstanbul nüfusunun yüzde 64,07’si Avrupa Yakası’nda yüzde 35,92’si ise Anadolu Yakası’ yaşıyor. Kanal İstanbul ve Yenişehir Projesi ile Avrupa Yakası’nda İstanbul’un su havzaları yapılaşmaya açılırken aynı zamanda bölgede nüfus artışı gerçekleşecek, Avrupa Yakası için kişi başına düşen su miktarındaki dezavantajlı durum daha da kötüleşecek.
• Mevcut durumda İstanbul, Sakarya’da bulunan Melen Havzası’nın suyuna muhtaç. Kente 200 kilometre uzaklıkta yer alan ve yüksek enerji tüketimiyle İstanbul’a içme ve kullanma amacı ile iletilen suyun kalitesi ise 3. veya 4. sınıf su niteliğinde. Ayrıca Düzce’nin tüm kirleticileri Melen suyuna karışıyor ve havzanın korunması ile ilgili ciddi bir önlem alınmıyor. Bu durum İstanbul halkına sağlıklı su verilebilmesi için uygulanması gereken arıtma ihtiyacını ve maliyetini artırıyor.
• İstanbul’un atıksu yönetimi de tıpkı içme suyu gibi acil çözüme kavuşturulması gereken sorunları bünyesinde barındırıyor. Kentteki 90 adet atıksu arıtma tesisinde, toplam atık suyun yüzde 43’ü sadece ön arıtmadan geçirilerek Marmara Denizi’ne deşarj ediliyor. Bu tesislerde atıksudan sadece fiziksel olarak içindeki iri ve çökelebilen katı maddeler ayrılıyor, biyolojik arıtma işlemi yapılmıyor. 2023’te atıksu arıtma tesislerinden geri kazanılan atıksu miktarı da çok düşük. İstanbul’da geri kazanılan atıksu miktarı 29.285.760 metreküp, bu miktar toplam atık suyun yalnızca yüzde 1,78’i kadar. Geri kalan atıksu alıcı ortama deşarj ediliyor.
• Mega projeler, 16 milyona yaklaşan resmi nüfusuyla, düzensiz kentleşmesiyle ve ihtiyacı karşılayamayan altyapısıyla, herhangi bir müdahale olmasa dahi doğal taşıma kapasitesini çoktan aşmış İstanbul ekosistemini yok olmanın eşiğine getirdi. Özellikle 2009 yılında onaylanan İstanbul ili 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’nın kentin kuzeyindeki hassas ekosistemlerin korunmasını gözeten esasına sadık kalınmalı. Ancak gerçekleştirilen Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve bağlantı yolları, Kuzey Marmara Otoyolu ve İstanbul Havalimanı projeleri ile birlikte bu ilke açıkça ihlal edildi. Yatırım programına alınan projeler incelendiğinde de bu ihlalin ve İstanbul’un yaşam alanlarına yönelik yapılaşma baskısının devam edeceği görülüyor. Kanal İstanbul ve Yeni Şehir Rezerv Alanları Projesi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nca Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nü kullanacak şekilde İstanbul’un kuzeyinden geçecek Gebze-Çatalca demiryolu hattı projesi, bu ihlalin ve İstanbul’un kuzeyindeki yapılaşmanın devam edeceğini gösteriyor.
• Marmara Denizi’ndeki kirliliğin boyutu İstanbul’un yaşadığı en önemli çevre sorunlarının başında geliyor. Bir iç deniz olan Marmara Denizi, birbiri üzerinde yer alan ve hidrografik özellikleri çok farklı iki su kütlesinden oluşuyor. Üstteki akıntı Karadeniz’den gelen akıntı, alttaki akıntı ise Akdeniz kökenli akıntı ve en iyi şartlar altında bile sadece yüzde 10’u Karadeniz’e ulaşabiliyor. Buna rağmen, deniz tabanındaki bu akıntı 30 yılı aşkın süredir "derin deniz deşarjı" adı altında arıtılmamış atıksuların deşarj alanı haline getirildi. Deniz ekosisteminin olmazsa olmazı sudaki çözünmüş oksijen oranı pek çok noktada sıfıra inerken ve deniz ekosistemi tamamen yok olurken, müsilaj gibi gözle görülebilen çevresel sorunlar da gün yüzüne çıktı.
• Raporda gürültü kirliliği ise İstanbul'da plansız kentleşmenin getirmiş olduğu sorunların en önemli sonuçlarından biri olarak değerlendiriliyor. Gürültü kirliliğini yaratan başlıca etmenler, ulaşım, sanayi, inşaat ve şantiye çalışmaları, eğlence amaçlı müzik yayını yapan işletmeler, rekreasyon faaliyetleri olarak sıralanıyor. Rapora göre, merkezi hükümetlerin uyguladığı hatalı ekonomi politikalarının bir sonucu olarak İstanbul'un aldığı kontrolsüz göçün plansız kentleşmeye yol açtığı vurgulanırken, "Konutlarla eğlence mekanlarının, sanayi kuruluşlarının, atölyelerin iç içe olması, gürültüye hassas alanların oluşturulmaması, çevre düzeni planlarında yapılan değişiklikler gibi nedenlerle gürültü kirliliği canlı yaşamını tehdit eder boyutlara ulaştı" tespiti yapıldı.
• İstanbul'da hava kirliliği de önemli çevre sorunlarından biri. Raporu göre sanayi, ısınma, inşaat ve trafik kaynaklı kirlilik, hava kalitesini ciddi şekilde etkiliyor. Raporda Kuzey Ormanları'nın bu olumsuz tabloyu bir nebze olsun iyileştirdiği ifade ediliyor. Hâkim rüzgâr yönü poyraz olan İstanbul, kuzeyinde yer alan ormanlar sayesinde kötü olan tablosunu iyileştirebiliyor. Ancak, hava kirleticilere dair yapılan ölçümlerin de standartlara uygun şekilde açıklanmadığına dikkat çekiliyor.

Araçların tescillerinin uzatılması konusunda söz verildi ancak ardından oldubittiye getirilerek bu “azmanbüsler” Büyükada’ya sokulmaya çalışıldı, Adalılar’ın tepkileri ile bu püskürtüldü ve araçlar garaja çekildi. Ancak, birkaç gün sonra bir gece yarısı gemilerle yeni minibüsler getirilerek hizmete açıldı. Minibüslerin garajdan çıkışını engellemek isteyenlere polis müdahale ederken, gözaltına alınanlar da oldu.

ESKİ ARAÇLARIN TESCİL SÜRELERİ UZATILMADI

Her ne kadar İBB, “Yürü be İstanbul” güzergahlarına Adalar’ı dahil etmemiş olsa da, zaten bu minibüsleri buralara getirerek, İstanbullular’a “Adalar’da yürüme İstanbul” mesajı vermiş oldu.

ADALAR’DA ADETA YÜRÜYÜŞ YAPILMASI İSTENMİYOR

Kıyı Hareketi Dayanışma Ağı’ndan Derya Tolgay: “Bu minibüsler İstanbul’un her yerinde kullanılabilir ancak Adalar’ı İstanbul’a dönüştürmeyin, konu bu. Burada tersine işleyen bir süreç var. Adalar İstanbullular’ın o yüzden herkes tarafından korunması gerekiyor. Bağ bahçe orman alanlarının nasıl SİT dereceleri düşürülür ve buralardan nasıl meta olarak faydalanılır bunun peşine düştüler. Adalar sermayeye ne kazandırır, bunun peşindeler.”

ADALAR’I SERMAYEYE PEŞKEŞ ÇEKME PEŞİNDELER

“Örneğin, Büyükada’da Nizam Mahallesi’ndeki tarihi Seferoğlu Köşkü’nü restore edilerek, turistik bir tesis haline getirildi. Etrafına Princess Palace adı verilen villaların da yapıldığı bu alan Bahri Akdağ’ın sahibi olduğu Akdağ Turizm ve İnşaat şirketine ait. Buranın muhteşem peyzajının ortasına onlarca villa konduruldu, denize sıfır otel yapılıyor. Bütün dertleri denize sıfır bir dolgu alan üzerine heliport yapmak. Amaçları bir yandan da Adalar’ı soylulaştırmak.”

ADALAR’DA AMAÇ SOYLULAŞTIRMA YAPMAK…

Fosil yakıtlar Türkiye’de hatırı sayılır bir yere sahip. Bu durum hem iklim kriziyle mücadele dinamiklerini güçleştirirken, aynı zamanda Türkiye’nin net sıfır hedefleriyle de uyumsuz bir görünüm sergiliyor.

FOSİL YAKIT, İKLİM KRİZİYLE MÜCADELE DİNAMİKLERİNİ GÜÇLEŞTİRİYOR

Fosil yakıt teşviklerinden vazgeçerek önerilen vergi paketindeki yurt dışı çıkış harcının 20 kat artışından beklenen gelirden yüzde 75 daha fazla gelir elde edilebilir. Anayasal bir hak olan seyahat özgürlüğü kısıtlanmadan, kamu bütçesini desteklemek mümkün.

YURT DIŞI HARCININ 20 KAT ARTIŞINDAN BEKLENENDEN YÜZDE 75 FAZLASI

• Fosil yakıt teşviklerinden vazgeçerek önerilen vergi paketindeki yurt dışı çıkış harcının 20 kat artışından beklenen gelirden yüzde 75 daha fazla gelir elde edilebilir.Anayasal bir hak olan seyahat özgürlüğü kısıtlanmadan, kamu bütçesini desteklemek mümkün.
• 2023 yılında fosil yakıtlara sağlanan vergi teşvikleri ile kira geliri istisnalarının kaldırılması yoluyla elde edilmesi beklenen 40 milyar TL’lik geliri karşılamak mümkün.Barınma sorunundaki mevcut problemleri derinleştirmek yerine, fosil yakıt teşviklerinden vazgeçilebilir.
• Yem ve gübre teslimlerindeki KDV istisnasının kaldırılması ile elde edilecek gelir, sadece 2023 yılında fosil yakıtlara sağlanan vergi teşviklerinin yüzde 78’i kadar.Fosil yakıtları teşvik etmek yerine tarım ve hayvancılığı destekleyerek hem üretim korunabilir hem de gıda enflasyonu azaltılabilir.
• Sadece 2023 yılında fosil yakıtlara sağlanan 43,8 milyar TL’lik vergi teşviki tutarıyla, borsa kazançlarının vergilendirilmesi ile elde edilmesi beklenen gelirin yüzde 60’ı karşılanabilir. Fosil yakıt teşviklerinden vazgeçerek vergi yükü azaltılabilir ve ekonomi güçlendirilebilir.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün Deniz Suyu Sıcaklıkları sayfasından görüleceği üzere son verilerle birlikte Adana Karataş, Hatay İskenderun, Mersin, Antalya, Kemer, Fethiye, İzmir ve Yalova sahillerindeki deniz suyu sıcaklıkları 30 dereye ulaşmış durumda.

DENİZ SUYU SICAKLIKLARI 30 DERECEYE ULAŞMIŞ DURUMDA

Denizlerdeki ısınmanın artışı yüzünden balık popülasyonunun da giderek azalacağını öngörmemek mümkün değil. Türkiye’nin denizleri ısınıyor, karasal anlamda hissettiğimiz aşırı sıcaklardan denizler de etkileniyor ve durum giderek tehlikeli bir hale dönüşüyor. Ekosistem üzerindeki bu ağır tahribatları bir nebze olsun azaltabilecek politikalar ve eylem planlarından ise kimsenin bahsettiği yok…

BALIK POPÜLASYONUNU DA AZALABİLİR